Khieu Samphan gearresteerd en aangeklaagd

Gewezen staatshoofd opgepakt in hospitaal waar hij was behandeld na een beroerte...

Van onze correspondent Michel Maas

JAKARTA Een beroerte heeft Khieu Samphan niet uit de gevangenis kunnen houden. Samphan is maandag in een ziekenhuis in Phnom Penh gearresteerd door het door de Verenigde Naties gesteunde mensenrechtentribunaal in Phnom Penh. Met zijn arrestatie heeft dat tribunaal nu zijn eerste lichting verdachten compleet: het heeft de vijf belangrijkste kopstukken uit het bloedige bewind van de dictator Pol Pot opgepakt.

Khieu Samphan was president, en een naaste vertrouweling van Pol Pot tijdens de jaren van het schrikbewind van diens ‘Rode Khmer’, van 1975 tot 1979. In die vier jaar zijn naar schatting 1,7 miljoen Cambodjanen omgekomen van honger, uitputting, ziektes en door massale executies.

Samphan is het vijfde en laatste Rode Khmer-kopstuk dat de afgelopen maanden is gearresteerd. Eerder waren al Nuon Chea (‘Broeder nummer twee’, partij-ideoloog en rechterhand van ‘Broeder nummer één’: Pol Pot), Ieng Sary (‘Broeder nummer drie’ en minister van Buitenlandse Zaken), diens echtgenote Ieng Thirit (minister van Sociale Zaken en Pol Pot’s schoonzus), en Kang Kek Ieu, alias ‘Duch” (leider van het beruchte martelcentrum Tuol Sieng) hem voorgegaan.

De arrestaties zijn een enorme overwinning voor het mensenrechtentribunaal, dat nu eindelijk echt kan beginnen. Het heeft zeven jaar geduurd voordat het gemengde tribunaal van Cambodjaanse en internationale rechters er eindelijk was. Dat bewijst hoe gevoelig de berechting van de Rode Khmer-leiders in Cambodja nog altijd ligt. Familieleden van de slachtoffers dringen al tientallen jaren aan op bestraffing van de misdaden, maar tot op het hoogste niveau is dat steeds tegengehouden. Het tribunaal werd lange tijd gedwarsboomd. Er waren geen Cambodjaanse rechters te vinden, er werd eindeloos geruzied over procedures.

Een van de redenen voor de weerzin tegen het tribunaal is het feit dat niet de minsten van de huidige Cambodjaanse machthebbers in het verleden zelf deel hebben uitgemaakt van de Rode Khmer. Onder hen is premier Hun Sen. Hij was destijds een van de jongere partijkaders in de beweging. En hij heeft zich openlijk uitgesproken tegen de arrestatie van met name Ieng Sary, die een prominent leven leidde in Phnom Penh. Hij dreigde met ‘openbare onrust’ als hij zou worden opgepakt.

Het tribunaal heeft het dreigement genegeerd. Het kan na de arrestaties eindelijk echt aan de slag, maar nu al bestaat er twijfel of het in staat zal zijn de vijf daadwerkelijk te veroordelen. Alle vijf houden zij vol onschuldig te zijn aan de massamoorden. Khieu Samphan heeft net een boek gepubliceerd waarin hij Pol Pot nog altijd verdedigt. Hij noemt hem een ‘gedreven patriot’, die het beste voorhad met Cambodja. Toen Pol Pot in 1975 Phnom Penh binnenmarcheerde wilde hij een ‘boerenparadijs’ creëren. Scholen werden gesloten, geld en godsdienst werden afgeschaft, en drie miljoen stedelingen werden met geweld het platteland op gedreven. In de stijl van de Chinese ‘Culturele Revolutie’ werd verwoed jacht gemaakt op alles wat ‘intellectueel’ was. Een bril, of kennis van een vreemde taal waren al voldoende voor vervolging en executie. Honderdduizenden mensen werden afgeslacht, honderdduizenden anderen stierven van uitputting en ondervoeding.

Volgens Khieu Samphan is er echter nooit opdracht gegeven voor de massamoorden of de stelselmatige verhongering van de stedelingen. Hij en zijn medeverdachten kunnen daarom niet voor de doden verantwoordelijk worden gehouden. Volgens waarnemers zal het inderdaad niet gemakkelijk zijn de vijf te veroordelen. Hoewel er talloze getuigenverklaringen zijn over de wreedheden die onder hun bewind zijn begaan, zijn er geen harde bewijzen die hen persoonlijk rechtstreeks met de massamoorden in verband brengen. Het enige wat hen dan kan worden aangewreven is, dat zij als naaste medewerkers van Pol Pot moeten hebben geweten wat de Rode Khmer aanrichtte, en dat zij niets hebben gedaan om daar een einde aan te maken.

Of dat genoeg is om hen de maximale straf, levenslang, op te leggen wordt betwijfeld. Een andere vrees is dat de hoogbejaarde verdachten het einde niet meer zullen beleven. De processen zullen naar verwachting volgend voorjaar beginnen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden