Khatami zal Iran geen vrijheid brengen

In de verkiezing van Mohammed Khatami tot president van Iran belieft het Westen de voorbode te zien van een vrijer Iran....

EHSAN KERMANI

DE DIRECTEUR van een gekkenhuis roept drie patiënten bij zich, en belooft diegene die zijn vraag goed beantwoordt uit het gekkenhuis te ontslaan. Hij vraagt de eerste: 'Hoeveel is 2 + 2?' De eerste antwoordt '600'. 'Fout. Jij moet blijven.' De tweede antwoordt op dezelfde vraag 'donderdag'. De derde zegt: '2 + 2 is 4'. De directeur zegt: 'Je mag gaan, maar alstublieft leg uit hoe je het antwoord wist.' De gek zegt: 'Het is simpel, 600 - donderdag is 4'.

Er is een berg documenten en uitspraken beschikbaar om aan te tonen dat Khatami, de net gekozen president van de islamitische republiek Iran, geen vrijzinnig man is. Toch probeert de Volkskrant van 26 mei in meerdere artikelen en met gebruikmaking van oneigenlijke argumenten aan te tonen dat hij de Gorbatsjov van Iran zou kunnen worden en de Iraniërs van het huidige bewind zal bevrijden.

In de zomer van 1988, toen het oppositionele 'nationale bevrijdingsleger' een aanval op Iran uitvoerde, beval geestelijk leider ayatollah Khomeini als vergelding de moord op ongeveer 10.000 politieke gevangenen. In drie dagen tijd werden alle gedetineerden gedood die niet volmondig 'ja' zeiden op de vraag 'Geloof je in de Islam en in Khomeini?' In een cel die voorheen door twintig mensen werd bevolkt, overleefde - zo wil het verhaal - slechts één man.

Mullah Khatami, toen minister van Islamitische Cultuur, stond erbij en keek ernaar. Deze moorden veroorzaakten zelfs protest van de tweede man van het regime, groot ayatollah Montezari. Zijn uitspraak 'mujahedin vertegenwoordigt een ideologie. Door hen te doden, dood je hun ideologie niet', veroorzaakte zo'n verontwaardiging bij Khomeini dat hij hem afzette.

De zoon van Khomeini zei in een vergadering: 'Als Stalin miljoenen kon doden, dan kunnen wij dat ook.' Mullah Khatami was bij die vergadering aanwezig. Hij luisterde ernaar en zei niets.

Tijdens de tien jaar dat Khatami minister was, zijn onder andere honderden schrijvers, dichters en kunstenaars gedood en gevangen gezet. Een veelvoud van dit aantal is geestelijk verminkt naar het buitenland gevlucht. Er zijn veel gevallen waarin filmmakers hun verhalen moesten aanpassen om deze door de censuur te kunnen loodsen.

De held van de film Bashou - die in Nederland veel aandacht kreeg - was aanvankelijk een soldaat die het oorlogsfront was ontvlucht. De filmmaker was gedwongen deze rol aan een kind toe te kennen, teneinde zijn film voor het regime aanvaardbaar te maken.

Honderden boeken, dichtbundels en tientallen films en toneelstukken hebben de toets van de officiële kritiek niet kunnen doorstaan. Khatami heeft daarbij lang niet altijd een passieve rol gespeeld. Ooit had hij de hand in de bezetting van de grootste Iraanse krant, Kayhan, omdat hierin wel eens werd afgeweken van de officiële lijn. Maar toch wordt beweerd dat hij vrijzinnig is, en leeft alom de verwachting dat hij de mensenrechten zal respecteren.

De Iraniërs hebben de schijnverkiezing van vorige week aangegrepen om niet zozeer vóór een persoon, maar veeleer tégen het regime te stemmen. Khatami heeft 'de stem van de oppositie tot de regering', 'de proteststem' en 'de stem van ontevredenheid' gekregen. Hier in het Westen trekt men echter de verkeerde conclusie.

Dat hij niet gematigd is, blijkt uit zijn ideeën over de buitenlandse politiek. Als een van de leiders van de 'line of Imam'-fractie, is Khatami voorstander van de export van de islamitische revolutie. Hij zei in de officiële krant Resalat op 7 juli 1991 in een interview over de nationale veiligheidsstrategie: 'Wij moeten absoluut kiezen voor expansie van de islamitische revolutie.'

De strijd in Iran gaat alleen tussen de radicale, en de ultra-radicale mullahs. Er bestaat geen gematigde stroming binnen het regime.

De mythe van gematigdheid werd tijdens de heerschappij van Rafsanjani uitgevonden om het Westen, met name de Amerikanen, te misleiden. Deze mythe is door Europa aangegrepen om handel te drijven met Iran onder de dekmantel van hulp aan de gematigden, en om radicalisering tegen te gaan. Een aantal Nederlandse kranten voedt deze mythe. Blijkbaar kan men hierover makkelijker schrijven.

De tegenstellingen binnen het mullah-regime - en die zijn er wel degelijk - gaan altijd over wie meer macht krijgt. Over onderdrukking, het verspreiden van islamitische fundamentalisme en het plegen van internationale terrorisme denken ze allemaal hetzelfde.

Zou de nieuwe president iets in Iran veranderen? Wat betreft de positie van vrouwen, de onderdrukking, de aanslagen tegen de oppositie en het internationaal terrorisme zal er niets veranderen. Het regime weet beter dan wie ook dat de bevolking elke gelegenheid zal aangrijpen om zich te bevrijden van haar onderdrukkers.

Elke versoepeling zal ongetwijfeld leiden tot demonstraties waarin op nog meer vrijheid wordt aangedrongen. En na de opstanden van de afgelopen jaren wil het regime dat tot elke prijs voorkomen.

De mensen willen van de mullahs af. Daarom oogstte de kandidaat die door het regime werd gesteund zo weinig stemmen. De uitkomst van de verkiezingen geeft de bevolking de moed om de schok die Khomeini en zijn opvolgers hen hebben gebracht, te boven te komen.

Ze zal - meer dan voorheen - enige hoop kunnen vestigen op een perspectief dat nu nog wat mistig is: de verdwijning van dit regime.

Ehsan Kermani is voorzitter van de Vereniging Iraanse academici in Nederland.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden