KGB-contactman onthult ware rol van spionnenechtpaar Rosenberg

Met medeweten van zijn vrouw Ethel spioneerde Julius Rosenberg voor de Sovjet-Unie. Hij speelde een belangrijke rol in een groep spionnen die in de jaren veertig Amerikaanse industriële geheimen doorgaf aan de KGB, maar was slechts zijdelings betrokken bij nucleaire spionage....

OSCAR GARSCHAGEN

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

'Het waren helden, echte helden', meent de gepensioneerde kolonel van de Russische geheime dienst Alexander Feklisov, die als jonge KGB-agent in de jaren veertig de contactpersoon was van Rosenberg. Feklisov, die op het hoogtepunt van zijn carrière stationchief van de KGB in Washington was, werpt nu voor het eerst zijn licht op 'de misdaad van de eeuw' (volgens J. Edgar Hoover).

Het echtpaar werd na een ophefmakend proces in 1953 geëxecuteerd in de New-Yorkse Sing-Singgevangenis wegens hoogverraad en het doorspelen van nucleaire geheimen naar de Sovjet-Unie. 'Die aanklacht was onjuist. Julius heeft praktisch geen bruikbare informatie over het nuclaire project geleverd', aldus Feklisov . Daarentegen heeft de spionage-cel van Rosenberg wel de doorbraken op het gebied van militaire radar-, radio- en wapentechnologie via Feliskov doorgespeeld aan de Sovjets.

Volgens de 83-jarige Rus is Ethel Rosenberg ten onrechte veroordeeld. 'Zij had het veel te druk met haar kinderen, zij had een zwakke gezondheid. Zij had sympathie voor onze zaak, zij wist van zijn werk, maar zij was geen Sovjet-agent', zo vertelde de in 1974 gepensioneerde KGB-kolonel . 'Julius was de echte revolutionair, die bereid was zichop te offeren voor zijn idealen. Zij was compleet onschuldig'.

Feliskov was vorig jaar op bezoek in New York - waar hij in de jaren veertig was gestationeerd - op uitnodiging van The Discovery Channel. Dit tv-station zal deze week een documentaire over de Rosenbergs uitzenden. Voorafgaande aan deze uitzending heeft Feliskov een reeks gesprekken gevoerd met de Moskouse correspondenten van de grote Amerikaanse kranten en Cox News. Als nog altijd overtuigd communist beoogt hij de Rosenbergs te eren als 'echte helden'. Hij vertelt bovendien dat het in de jaren veertig niet moeilijk was om agenten te recruteren. 'Als we toen in de krant een advertentie hadden geplaatst met het verzoek om geheime informatie, waren we volgens mij overspoeld met inlichtingen.'

Tijdens het proces, en vooral na de excutie, kwam een debat op gang over de schuldvraag. Links beschouwde in het tijdperk van het McCarthyisme de Rosenbergs als de slachtoffers van een heksenjacht op echte en vermeende communisten. In Europa werd tegen hun executie gedemonstreerd. Rechts zag in het echtpaar linkse landsverraders. Sinds de openbaarmaking van geheime FBI-telegrammen in 1995 is duidelijk dat in ieder geval Rosenberg een spion was.

De linkse historicus Walter Sneir trachtte in 1968 in zijn boek Invitation to an Inquest de onschuld van de Rosenbergs aan te tonen. Deze week zal hij in het linkse opinieblad The Nation erkennen dat hij het bij het verkeerde einde had. Volgens de historicus Ronald Radosh is het debat over de Rosenbergs nu gesloten. 'Geen ernstig mens kan nog langer beweren dat Rosenberg geen spion was voor de Sovjet-Unie.'

Maar Ethel is, als Feliskov de waarheid spreekt, ten onrechte veroordeeld. De twee zonen van het echtpaar, Robert en Micheal Meeropol, wilden de uitzending van de Discovery Channel afwachten alvorens te reageren.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden