Keuze voor extreem-rechts komt in Leidse wijk voort uit wegvallen sociale verbanden Bewoners herkennen zich niet meer in mentaliteit buurt

Na de gemeenteraadsverkiezingen van een jaar geleden kopten de kranten: 'Extreem-rechts groeit flink.' Twee maanden later wisten de Centrumdemocraten van Janmaat met drie zetels in de Tweede Kamer te komen....

Van onze verslaggeefster

Aukje van Roessel

LEIDEN

Door de uitslag van de statenverkiezingen komen de Centrumdemocraten niet in de Eerste Kamer. Alleen in de staten van Noord- en Zuid-Holland heeft de CD één zetel behaald. CP'86 en het Nederlands Blok is het in geen van de provincies gelukt in de staten te komen. In Utrecht zijn de Centrumdemocraten het ene statenlid dat ze hadden, kwijtgeraakt. Omgerekend naar het aantal zetels in de Tweede Kamer, zou de CD met de uitslag van gisteren twee van de drie kamerleden kwijtraken.

Tijdens de verkiezingsavond in het provinciehuis van Zuid-Holland schreef het merendeel van de regionale politici de geweldige winst van de VVD toe aan de uitlatingen van de partijleider over asielzoekers en buitenlanders. Daarbij prees de een VVD-leider Bolkestein om het bespreekbaar maken van het onderwerp en de daaraan verbonden onlustgevoelens onder de bevolking, en verweet de ander de VVD-leider uit te zijn geweest op goedkoop winstbejag.

De Rijksuniversiteit Leiden presenteerde gisteren een onderzoek naar het waarom van het ongenoegen dat vorig jaar leidde tot stemmen op extreem-rechts, en woensdag mogelijk de VVD haar grote winst bezorgde. Aanleiding voor de studie was de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen van vorig jaar, waarbij in de Leidse Zeeheldenbuurt 21,2 procent van de stemmen naar extreem-rechts ging.

Uit het onderzoek van J. van Holsteyn blijkt dat in de Zeeheldenbuurt het niet de buitenlanders zijn die als grootste probleem worden ervaren.

De buurtbewoners hebben vooral moeite met de mentaliteit van hun medebewoners. Volgens een bewoner zat de buurt vroeger 'sociaal lekker in elkaar. Je kende iedereen.' Door renovatie en het openbreken van wat eens een buurt was met een geheel eigen, dorps karakter vinden bewoners dat het er minder gezellig en hecht is.

Ook de afkeer van buitenlanders speelt een rol bij het ongenoegen, maar komt op de tweede plaats. Volgens Van Holsteyn hangen die afkeer en angst samen met misvattingen over het aantal buitenlanders in de buurt en het gemeentebeleid voor deze groep. Menigeen denkt dat de gemeente buitenlanders voortrekt.

Van positieve discriminatie willen de bewoners niets weten. Een geïnterviewde zei: 'Ik heb persoonlijk niets tegen buitenlanders, mijn zoon heeft buitenlandse vriendjes. Ook wat de huisvesting betreft worden buitenlanders voorgetrokken. Toen mijn schoonmoeder was overleden, werd haar woning toegewezen aan buitenlanders, die niet eens op de lijst stonden.'

Volgens de onderzoeker is in de Zeeheldenbuurt een voedingsbodem voor vreemdelingenhaat aanwezig. Hij benadrukt echter met klem dat dit niet alleen voor deze Leidse buurt geldt.

Van Holsteyn signaleert dat de omgang tussen 'oude' buurtbewoners en buitenlanders soms in termen van strijd en (toekomstige) oorlog wordt geschetst. Sommige bewoners beweren dat jonge, buitenlandse kinderen zeggen dat zij over tien jaar de baas zijn. Hij ziet hierin de kiem voor een toekomstig conflict.

Voor alle politieke partijen die iets aan het ongenoegen willen doen om te voorkomen dat extreem rechts toch weer terugkomt, maar die niet voor de methode-Bolkestein kiezen, heeft Van Holsteyn enkele praktische aanbevelingen. De eerste klonk enige jaren geleden ook in de PvdA, al werd toenmalig voorzitter Sint erom verguisd: de buurt in. Gemeente, politie en woningbouwverenigingen moeten niet wachten tot de buurtbewoners naar hen toekomen maar zelf de wijk in gaan, want uit het onderzoek blijkt dat juist deze bewoners niet naar instanties toe stappen.

Daarnaast hamert Van Holsteyn op goede voorlichting en dan niet eenmalig via een krantje, maar onafgebroken en op velerlei manieren, onder meer door een netwerk op te bouwen van contactpersonen en ervoor te zorgen dat de opinieleiders in de wijk goed zijn ingelicht. Om te voorkomen dat ouderen zich ergeren aan rondhangende, lawaaierige jongeren stelt Van Holsteyn voor gezamenlijke projecten op te zetten: jongeren die klussen opknappen voor de ouderen en samen recreëren. Belangrijk is ook dat de gemeente klachten over verkeersproblemen en rotzooi in de buurt serieus neemt.

In de Leidse Zeeheldenbuurt werd woensdag, geheel in lijn met de landelijke trend, de VVD de grootste partij. Van de 579 geldige stemmen gingen er 139 naar de liberalen. De drie extreem-rechtse partijen kregen samen vijftig stemmen. Dat is 8,6 procent van de uitgebrachte stemmen. Fors minder dan een jaar geleden, maar nog altijd meer dan het landelijk gemiddelde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.