Keus is aan Schotten: eigen staat of niet

Een diep gekoesterde wens van de Schotse premier Salmond gaat in vervulling: er komt een referendum over de onafhankelijkheid van Schotland.

LONDEN - Voor of tegen een eigen staat; binnen twee jaar kunnen de Schotten zich via een referendum uitspreken over hun toekomst. Dat hebben de Britse premier David Cameron en zijn Schotse collega Alex Salmond maandag in Edinburgh definitief bekendgemaakt.


Waarschijnlijk zal de volksraadpleging in het najaar van 2014 plaatsvinden. Zoals het er nu voorstaat wil een meerderheid van de Schotten deel blijven uitmaken van het Verenigd Koninkrijk.


Onafhankelijkheid is een diepgekoesterde wens van Alex Salmond. Nadat zijn Scottish National Party bij de recente verkiezingen een absolute meerderheid had behaald, oordeelde hij dat de tijd is gekomen voor een Tartan-referendum. Voor de zekerheid had Salmond naast 'voor'of 'tegen' nog een tussenweg gewild, maar daar zag Cameron niets in. Tijdens de vreedzame onderhandelingen tussen Londen en Edinburgh kreeg Salmond het wel voor elkaar dat 16- en 17-jarigen mogen stemmen. Met hen hoopt de SNP-leider zijn kansen te vergroten.


Uit opiniepeilingen is gebleken dat er zich vooral onder de 18- tot 25-jarigen voorstemmers bevinden, terwijl oudere Schotten liever geen paspoort in hun kilt willen stoppen als ze naar het zuiden afzakken. Lageropgeleiden en inwoners uit het noorden voelen nog het meest voor autonomie. De jongste peiling wijst op een overwinning voor het tegen-kamp van 53 procent tegenover 28 procent voorstemmers, maar politicoloog Paul Cairney van de Universiteit van Aberdeen verwacht dat het spannender wordt. 'Het percentage voorstemmers zal ergens in de 40 komen te liggen, waardoor de roep niet zal verstommen. Dit is geen 'once in a lifetime'- referendum.'


Aberdeen vervult een belangrijke rol in Salmonds droom. Zeker nu de bancaire sector, gevestigd in de hoofdstad Edinburgh, in elkaar is gestort, moet de oliewinning voor de Noordzeekust, een inkomstenbron van 8,8 miljard pond per jaar, de financiële pijler vormen van onafhankelijkheid. Bij het verdelen van de boedel zal de boodschap van Salmond aan Westminster simpel zijn: wij houden de olie-opbrengsten en jullie de staatsschuld. Immers, niet de Schotse banken zijn er schuldig aan, maar het gebrek aan toezicht door broeder Gordon Brown in Londen.


De Britse partijen zullen, met verschillende motieven, gezamenlijk optrekken tegen Salmond, iets waar deze sluwe politicus gebruik van gaat maken. Hij mikt niet voor niets op de herfst van 2014, net nadat de Jocks de overwinning op de Engelsen tijdens de Slag bij Bannockburn (1314) hebben gevierd. Salmonds probleem is niet politiek maar financieel van aard. Ondanks de olierijkdommen leven er twijfels over de financiële haalbaarheid van een Schotse republiek.


In vergelijking met andere delen van het Verenigd Koninkrijk krijgt Schotland relatief veel financiële bijstand vanuit Westminster. Zonder dat komt er mogelijk een einde aan een luxe als gratis onderwijs en dreigt de sociale zekerheid onbetaalbaar te worden. Om het economische belang van de 305 jaar oude unie te onderstrepen, bezocht Cameron maandag eerst de dokken in de regio Fife, waar de HMS Queen Elizabeth wordt gebouwd, een nieuw vliegdekschip van de Royal Navy.


Ten slotte is er het Europa-vraagstuk. De vraag is of een onafhankelijk Schotland automatisch lid van de EU kan worden en, zo ja, of het accepteren van de euro de voorwaarde is. Een paar jaar geleden was Salmond een liefhebber van deze eenheidsmunt, maar inmiddels ziet hij meer in het pond. Volgens zijn critici, echter, is een monetaire unie zonder een politieke en financiële eenheid een gedoemd recept, waarbij ze wijzen op de eurocrisis.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden