Keurslijf

De Bijenkorf bestaat 125 jaar en ter gelegenheid daarvan is verschenen: De schrijversmarkt, of een schrijver is ook maar een mens (¿ 15,-, alleen bij de Bijenkorf te koop), een door Maria Heiden samengestelde bundel vol verhalen en tekeningen over schrijvers die gaan signeren, zich misbruikt voelen of om inspiratie...

Die corsetten zocht ik al enige tijd, in die zin dat ze een wat scherper licht werpen op een aantekening die ik een jaartje geleden gemaakt heb. Het betreft een advies van de redacteur van het tijdschrift Boekenschouw aan een lezer: 'Het Amsterdamsche warenhuis de Bijenkorf houdt er inderdaad een uitgebreide leenbibliotheek op na, maar deze joodsche inrichting geeft ook zulke schandelijke boeken ter leen, dat een katholiek die zichzelven respecteert er geen voet over den drempel moest zetten.' Dat was in 1919. De schandelijke boeken passen uitstekend bij de corsetten, want ook in advertenties voor witgoed, en in het dansen van de tango, zagen de katholieke zedenwachters toen het werk van de duivel, die al dan niet een handje werd geholpen door de joden.

Boekenschouw, opererend vanuit een pand aan de Herengracht, deed dat wel vaker: onfatsoenlijk geachte boekverkopers bestraffen met openbaarmaking van hun naam, en begin 1923, het was toen de tijd van de Ilona Bustehouders, ging de Bijenkorf volgens de redactie opnieuw over de schreef. Het betrof La Garçonne van Victor Margueritte, een roman over een meisje dat zich, zo schreef Boekenschouw, 'aan flarden heeft geleefd' en dat ten slotte toch huwt 'met een kerel die zich met het armzalige overschot wel tevreden wil stellen'. De redactie vroeg zich bij die gelegenheid ook af of het niet mogelijk zou zijn een proces uit te lokken tegen dergelijke 'vuilschrijvers en hun uitgevers'.

De Nederlandse vertaling verscheen onder de titel De vrijgezellin. Het boek was toen al zo omstreden dat Margueritte zijn onderscheiding van het Legioen van Eer had moeten inleveren. Boekhandelaren roken hun kans en de Bijenkorf adverteerde met de mededeling dat het boek in ruime mate voorradig was, in boekhandel en leenbibliotheek. Een lezer van Boekenschouw knipte de advertentie uit en vroeg om commentaar. Hij kreeg dat in de vorm van een lang artikel onder de kop 'Artis-moraal'. Het boek, schrijft de redactie, 'stinkt van inwendige bedorvenheid', het is een 'handboek van de apenmoraal' en maakt deel uit van een internationaal complot dat de 'sexueele immoraliteit' propageert. Over de Bijenkorf luidt het: 'Wij kennen den chef-boekhandelaar niet, weten niet of hij een besnedene of gedoopte is, maar alleen reeds om het feit dat hij een dergelijke positie bekleedt, hechten wij er in het minst niet aan dat zijn oordeel over het boek met het onze zou kloppen.' Geholpen heeft het niet. Ook onbesneden boekhandelaren werden betrapt met De vrijgezellin open en bloot in de etalage en wat de Bijenkorf betreft had Boekenschouw al eerder vastgesteld: 'En toch krioelt het daar van katholieke meisjes en jongens die zich daar komen vergiftigen.'

De jongens met La Garçonne, de meisjes met Bon-ton. En dan: de tango.

Ed Schilders

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.