Interview

'Keulen blijft een uitzondering'

Bewoners die vinden dat het gemeentebestuur hen een opvanglocatie 'door de strot' duwt; burgemeesters die na emotionele protesten het plan weer afblazen; inspraakavonden die escaleren: lokale bestuurders moeten alle zorgen serieus nemen, maar wel vasthoudend zijn. Dat zegt Jos Wienen, burgemeester van Katwijk en voorzitter van de commissie Asiel en Integratie van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Voorzitter Jos Wienen van Adviescommissie Asiel en Integratie (VNG).Beeld anp

Op tal van plekken lopen inspraakavonden uit de hand. Is die vorm wel verstandig?

'Massale informatieavonden zijn zinloos, daar kunnen relschoppers en grote schreeuwers de overhand nemen. Zorg dat je mensen in de ogen kunt zien, met elkaar in gesprek gaat in een kleinere setting. Ga in op de emoties, wegkijken is niet goed. Al zullen veel tegenstanders heftig blijven reageren.

'Je hoort telkens hetzelfde: koophuizen dalen in waarde, de veiligheid van meisjes en vrouwen is in gevaar, de criminaliteit neemt toe. Het zijn zogenaamd voldongen feiten, maar het zijn spookbeelden die rondzingen op sociale media. Dat is een stortvloed aan desinformatie. Sommige mensen verbinden de meest uiteenlopende zaken met elkaar, bijvoorbeeld dat Zwarte Piet wordt afgeschaft vanwege de vluchtelingen. Ik doe er niet badinerend over, maar ga er wel tegenin.'

Hoe denkt u het op te nemen tegen sociale media?

'Dat is lastig, we moeten ermee leren dealen. In Katwijk sprak ik met de mensen achter enkele felle websites. Ze denken niet plotseling totaal anders over asielzoekers, maar ik merk wel dat de meest ongenuanceerde beelden worden bijgesteld. Voor wat het waard is.'

Het protest richt zich vooral tegen de grootschaligheid van de opvang.

'Die zorg is er inderdaad, en wij zijn ook voor kleinschalige opvang, maar dat is niet het echte argument. Want als er vervolgens kleinere opvanglocaties komen, verspreid over de gemeente, blijven mensen tegen.'

Vergaderingen van gemeenteraden zijn door demonstraties onmogelijk gemaakt. Kan de lokale democratie nog wel functioneren?

'Als bestuurder moet je volstrekt helder zijn: wie grof geweld gebruikt of de orde verstoort, mag daar niet voor worden beloond. Ik complimenteer de burgemeester van Bernheze, die een plan B had klaarliggen: als er verstoringen zijn, dan wijken we voor de raadsvergadering uit naar een andere locatie. Het democratische proces moet doorgaan.'

Maar sommige burgemeesters hebben plannen voor opvanglocaties teruggetrokken na heftige protesten. Het werkt dus wel?

'Het is een slecht signaal als we ons laten leiden door geweld of intimidatie. Maar dat wil niet zeggen dat je de zorgen moet negeren of kunt concluderen dat je plan niet deugt. Hoe moeilijk het ook is, gemeenteraden moeten in alle rust een afweging maken, zonder de grootste oproerkraaiers gelijk te geven.

'Het zijn trouwens vaak niet eens de bewoners van de desbetreffende gemeente die zich op agressieve wijze uiten. Ze intimideren intussen ook burgers die op een democratische wijze hun ongenoegen willen kenbaar maken. Die worden bang of schamen zich.'

Tegenstanders zeggen: arme Nederlanders moeten naar de voedselbank en er wordt bezuinigd op zorg, maar die vluchtelingen worden gepamperd.

'Vluchtelingen knuffelen is niet nodig en gebeurt ook niet, maar ze hebben wél recht op opvang. Het is dat tragisch dat een Nederlander die aangewezen is op de voedselbank zich laat uitspelen tegen een vluchteling die alles verloren heeft. Er is in Nederland geen cent, nul, komma nul bezuinigd op de gezondheidszorg vanwege de stroom asielzoekers. Wél op het budget voor ontwikkelingssamenwerking.

'Maar het beeld is hardnekkig: ik zit zelf in de knel, terwijl die vluchtelingen meteen een huis krijgen. Het zijn vaak bewoners die zelf zijn aangewezen op goedkopere huurwoningen. Ze zien in hun wijk dat er verslaafden of statushouders worden gehuisvest. Dat geeft een unheimisch gevoel. De huisvestingsproblematiek van die Nederlanders moeten we uiterst serieus nemen.'

De nieuwjaarsnacht in Keulen draagt niet bij aan het begrip.

'Wat in Keulen is gebeurd, is schokkend en bijzonder ernstig. Overal waar geweld wordt gebruikt tegen vrouwen, moet keihard worden opgetreden. Zeker als het haast georganiseerde misdaad wordt. Autoriteiten moeten het niet verdoezelen als het om buitenlanders of asielzoekers gaat. Maar het blijft de uitzondering. Na Keulen heb ik hier in Katwijk alle incidenten rond het asielzoekerscentrum van de afgelopen drie jaar op een rij laten zetten. Er zit niet één melding van zedenzaak tussen. Niet één! Als er incidenten zijn, moet je daar bovenop zitten en laten weten hoe je daar tegen optreedt.'

Kunnen burgemeesters garanderen dat er niets gebeurt?

'Dat kan je nooit, in geen enkele straat, nergens. Dat ga ik dus ook niet doen. Maar burgemeesters kunnen wel garanderen dat we snel reageren en ingrijpen.'

PVV-leider Geert Wilders wil mannelijke vluchtelingen opsluiten.

'Belachelijk. Wat Wilders doet, is een karikatuur maken, door te praten over testosteronbommen. Arabische mannen zijn biologisch niet anders dan Westerse mannen. Wat een totale onzin, nou ja zeg. Dan kun je in bepaalde wijken wel alle mannen gaan opsluiten, omdat de serieverkrachter van Utrecht daar woont. Wilders wakkert een gevaarlijk sentiment aan. Hij wil toch ook een vrije samenleving?'

Hoeveel vluchtelingen kunnen de Nederlandse gemeenten nog extra opvangen dit jaar?

'Het heeft geen zin daarover te speculeren. Het is nu al een hele opgave. Duitsland vangt relatief drie keer meer mensen op dat Nederland, Zweden zes keer. Ik denk niet dat wij die aantallen hier willen halen. Het kabinet en Europa moet meer doen aan opvang in de regio. Ik was niet gelukkig met de opmerking van Diederik Samsom dat we 200.000 vluchtelingen aankunnen, bijna vier keer meer als er in 2015 arriveerden. Enerzijds klinkt dat als een open uitnodiging, anderzijds wekt het de valse suggestie dat we bij nummer 200.001 kunnen zeggen: jij kan er niet meer bij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden