Kerstman, mag ik 't klokkenspel van premier Juppé? Inzet van Franse strijd wordt steeds mistiger

Heel de stad lijkt op de been. 's Morgens om half negen haasten duizenden kantoormensen zich met kloeke tred en ontevreden gezichten langs de Parijse boulevards....

MARTIN SOMMER

Van onze verslaggever

Martin Sommer

PARIJS

Een paar uur later is het de beurt aan de andere helft van Parijs. Nu wordt er zelfbewust geslenterd en staan de koppen op vastberaden . Bijna drie weken liggen bus en trein plat. Dit is de grote actiedag en het lijkt wel alsof stakingsleiders Blondel en Viannet hun buiken per straatinterview iets verder vooruit steken.

De ordebewaarders stralen stuurse autoriteit uit, maar er is ook vrolijkheid. Een clubje spoorwegmannen heeft zich uitgedost met witte lakens volgeschreven met verlanglijstjes voor de kerst, waarop onder meer de 'coucougnettes' (klootjes) van premier Juppé. Kerstman, in de schoen alstublieft.

Meneer La Bèche heeft zelf een flinke politieke prent gemaakt en op een bord geprikt. Juppé hangt aan het kruis, onder het alziend goddelijk oog van de Bundesbank. Uit zijn linkerarm vallen alle staatsbedrijven die worden geofferd aan de privatisering, uit zijn rechterarm het hele sociale stelsel. 'Kaput, monsieur'

Meneer La Bèche staakt niet, want hij is met pensioen. Hij heeft eerst als elektricien gewerkt en later als vrijgestelde bij de communistische vakbond CGT. Hij protesteert omdat ook zijn kinderen en kindskinderen recht hebben op goede sociale voorzieningen.

Naarmate de staking langer duurt, wordt het er niet duidelijker op waartegen de acties zich richten, en al evenmin welke concessies de regering heeft gedaan. De militante spoorwegmannen dragen dundoeken waarop hun gouden pensioen voor de hele privé-sector wordt geeist.

Hier en daar bespreken de stakers een nieuw verlangen: nu het zo goed gaat wordt het tijd om salarisverhoging als strijdkreet aan te heffen, in plaats van het defensieve tegenhouden van verslechteringen. Het wordt nog afwachten of de vakbondsleiding na gedane zaken in staat zal zijn 'de basis' weer in het gareel te krijgen.

Een reden voor de mistige toestand is zeker ook dat zowel de vakbondsleiding als premier Juppé er op dit moment weinig belang bij heeft te erkennen dat de regering concessies heeft gedaan. De vakbondsleiding niet omdat ze het momentum moet vasthouden, de premier niet omdat hij gezichtsverlies wil voorkomen. Maar toegegeven heeft hij: de superpensioenen van de 'cheminots' worden niet aangetast. En volgende week wil Juppé met alle bonden een 'sociale top' beleggen, die moet gaan over de werkloosheid en mogelijke verkorting van de werkweek.

Het is niet genoeg. Het hele 'plan-Juppé' voor de hervorming van het sociale stelsel moet van tafel. Meneer La Bèche vindt dat ook, hij is per slot van de CGT. Zijn gezicht bewolkt na de vraag of hij kan uitleggen hoe het sociale stelsel in Frankrijk werkt. Dat is 'krankzinnig ingewikkeld'. Er is een minimumloon van ongeveer 1800 gulden. Er is een soort magere bijstandswet, de RMI, van plusminus 750 gulden. Er is huursubsidie en een kinderbijslag, die trouwens ook bevroren wordt.

Aan meneer La Bèche ligt het niet. Het sociale stelsel is krankzinnig ingewikkeld. Iets van de klimop aan afzonderlijke regelingen, particuliere voorrechten, speciale verhoudingen bleek maandag toen premier Juppé er zeven uur over deed de vertegenwoordigers van de afzonderlijke bonden te ontvangen. CFDT, CFTC, CFE, CGC, CGT en FO, allemaal hebben ze hun vertegenwoordigers bij de sociale verzekeringen van hun beroepsgroep, allemaal hun 'verworven rechten'.

Zo kan het gebeuren dat treinmachinisten met 50, overig treinpersoneel met 55, ambtenaren in het algemeen na 37,5 gewerkte jaren en loonafhankelijken in de particuliere sector na 40 gewerkte jaren met pensioen gaan. Aan die wildgroei een eind maken is precies een van de doelen van het plan-Juppé. Uiteraard met bezuinigingen als niet onwelkom neveneffect.

Ook het plan-Juppé begrijpen is geen lagere-schoolwerk. De premier zelf moest deze week hele krantepagina's huren om nog eens duidelijk te maken wat hij wil veranderen.

Een vergelijking met de 'ombuigingen' in Nederland is riskant . Frankrijk heeft geen WAO, geen AOW, en de ziektekostenverzekeringen zijn heel anders geregeld. Maar een gemeenschappelijke trend is wel aanwijsbaar, want heel West-Europa worstelt met dezelfde moeilijkheden. Die zijn terug te voeren op vergrijzing en werkloosheid - en allebei slaan ze in Frankrijk hard toe.

De Fransen mogen bekend staan als goede minnaars, goede kinderproducenten zijn ze sinds de Eerste Wereldoorlog niet. Het land blijft al jaren steken op zestig miljoen inwoners, vergrijst in snel tempo, met als gevolg dat steeds meer mensen aanspraak maken op zowel medische voorzieningen als pensioen. In 1960 werd een gepensioneerde nog door 4,6 werkers geschraagd; in 1984 moesten 2,7 werkers die oudere onderhouden.

Bij de SNCF (spoorwegen) met zijn gouden ouderenregeling is die verhouding nog veel ongunstiger: daar moeten de 180 duizend werknemers van nu het dubbele aantal gepensioneerden betalen. Dat is natuurlijk onmogelijk, zodat de staat jaar in jaar uit een indrukwekkender miljardentekort bijpast. Vandaar dat de premier alle pensioenen op basis van veertig dienstjaren wil uitkeren.

De ziektekostenverzekeringen worden door werkgevers en werknemers gezamenlijk bestierd, zodat een 'zwijgende samenzwering' kon ontstaan zoals in Nederland met de WAO. De sociale partners maakten goede sier met een regeling waarvoor ze zelf niet hoefden opdraaien; ook in Frankrijk hebben noch de gebruikers, noch de gezondheidszorg, noch bonden en werkgevers belang bij terughoudendheid in het gebruik van de gezondheidszorg. De staat betaalt.

Juppé bedacht een Franse oplossing: de overheid gaat een directeur benoemen voor alle verzekeringskassen; de regering stelt jaarlijks vast hoeveel geld er uitgegeven mag worden aan ziektekosten. Dat laatste is in Nederland ook het geval, zodat ook het gejammer van de farmaceutische industrie zich van grenzen niets aantrekt.

De stoet trekt verder. 'Juppé, aftreden' Aanvankelijk waren de vakbondsleiders helemaal niet zo tegen het plan. Iedereen weet dat er wat gebeuren moet. Maar ja, de basis. Een van de argumenten van Blondel, tijdens zijn zoveelste straatinterview, van onder zijn pet: 'Wij willen geen angelsaksen worden.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden