Kerst op tv: de tips

Vergeet het kindeke in de kribbe en opgedrongen kerstgedachten: Kerstmis gaat over nog iets veel primitievers. Iets wat zich de komende dagen uitstekend in talloze kerstfilms laat bestuderen.

Beeld x

Diep onder de mooie bedoelingen, de familiebanden en de christelijke connotaties is Kerst, in essentie, de viering van: buiten is het koud, binnen is het warm. De christelijke laag die over Kerst ligt werd, zoals bekend, pas aangebracht door het besluit van Paus Julius I dat Jezus op 25 december werd geboren, naar wordt aangenomen om de liederlijke Romeinse midwinterfeesten, en misschien ook wel de meer Noord-Europese heidense feestdagen, in te kapselen. Maar onder die laag liggen dus de voorchristelijke gebruiken om te vieren dat de wijn en het bier klaar zijn, er vers geslacht vlees ligt voor wat extra calorieën in deze voedselschaarse maanden en vooral: dat op de kortste dagen de zon weer terug moet komen en dat het dus buiten heel koud is, en binnen - hoera de mens heeft het vuur ontdekt - warm.

Een oergevoel zelfs, dat best evolutionair-psychologisch te verklaren is: een moeilijke tijd om te overleven, die kou, dus was het al in de oertijd voor de mens essentieel om de groep bij elkaar te houden en lekker met zijn allen, al dan niet in de grot, rondhet kampvuur te zitten. Vandaar waarschijnlijk dat uw innerlijke oermens zo automatisch aanslaat op schitterende lichtjes in het donker en houtvuurtjes in de sneeuw - zoals je automatisch ontroerd bent bij het zien van een baby, of opgewonden bij het zien van erotiek, zo zorgt de visuele prikkel van vlammetjes en/of sneeuw voor een instant gevoel van knusse gezelligheid. Weten we meteen waar dat gezeur om een witte Kerst vandaan komt, de enige echte visuele koude zoals u die nauwelijks gekend heeft: de kans daarop in Nederland is ongeveer 1 op 16.

Heeft de Nederlandse Kerst sneeuwtechnisch dus sowieso al een gebrek aan visuele prikkels, laat de kerstperiode uw honger naar knusheid dit jaar wel héél drastisch in de steek, met temperaturen boven de 10 graden. Maar gelukkig heeft u altijd de kerstfilms nog - films zijn er tenslotte voor uw visuele prikkels, en mocht u nog niet overtuigd zijn dat de mens er met Kerst op uit is om zich te wentelen in het warmte-koudecontrast, dan hoeft u maar een paar kerstfilms te zien om u gewonnen te geven.

Kerstfilms hebben haast een bizarre obsessie met constant herhalen dat het buiten koud is en binnen warm: shots met sneeuw voor een knus oranje oplichtend raampje, personages die constant binnenkomen, handenwrijvend en de sneeuw van de schouders kloppend, of juist vanuit het gezellige huis naar buiten rennend in veel te lichte kleren waarna ze een behaaglijk wolletje om zich heen slaan. Alles gehuld in een constant spel van clair-obscur, licht en donker, geeloranje warmte tegenover blauwwitte kou. En, uitzonderingen daargelaten - Love Actually, vanavond op Net 5, 20.30 uur is opvallend sneeuwarm - altijd witte vlokken op het juiste moment.

Om het lauwe weer een beetje te compenseren, presenteert V daarom de aardigste kerstfilms uit het televisieaanbod, met telkens gegarandeerd zo'n obsessieve knusheidsscène.

National Lampoon's Christmas Vacation

(1989) do 24/12, Veronica, 20.30 uur

Meligheidsklassieker die goed oud is geworden. Klunzige familie wil thuis familiekerstfeest organiseren, maar het wordt een puinhoop. Leuke scène: vader (Chevy Chase, met de hem typerende lichte waanzin in de ogen) probeert extreem overdreven buitenverlichting aan de praat te krijgen. Uiteraard voegt moeders zich even met een te licht wolletje, brrr, vanuit het warme huis bij hem.

Beeld x

Home Alone

(1990) wo 23/12, RTL 4, 20.30 uur

Het jochie dat, alleen gelaten door zijn ouders, het huis verdedigt tegen twee inbrekers, raakt bevriend met de grommerige buurman, die vanzelfsprekend enorm aardig blijkt. Uiteraard wordt in de zoetste scène de buurman in de sneeuw tegenover het jochie in het warme huis gezet, zwaaiend naar elkaar.

Beeld x

Serendipity

(2001) do 24/12, BBC 1, 02.00 uur

Diabetisch zoete maar toch best geestige romantische komedie - en in een sleutelscène begint het te sneeuwen op een ijsbaan, waarna een romantische kus volgt die, harde cut, doorgaat in een kerstmissig gezellig interieur, óók mooi in één beweging van koud buiten naar warm binnen.

Beeld x

Des hommes et des dieux

(2010) vr 25/12, NPO 2, 00.20 uur

Mooi plechtstatige film, gebaseerd op ware gebeurtenissen, waarin in 1996 een groep Franse monniken dreigt te worden gegijzeld door terroristen, waarop ze besluiten in hun klooster te blijven. Of ze daarmee de juiste keuze maken, is punt voor discussie voor de kijkers, maar het contrast in een van de laatste scènes tussen met zijn allen binnen beschut rond een lichtje zitten en het onherbergzaam sjokken door een besneeuwd landschap rond het klooster wordt met veel impact ingezet.

Beeld x

The Polar Express

(2004) vr 25/12, SBS 6, 18.30 uur

Jochie dat twijfelt aan de kerstman wordt meegenomen naar de Noordpool door een mythische stoomtrein die voor de deur stopt. Destijds baanbrekende effecten zijn nogal lelijk verjaard maar het spektakel is meeslepend. Scène waarin het ventje door de trein wordt opgehaald is kerstweer-klassiekertje: naar buiten rennen de sneeuw in, in een veel te koud nachtponnetje.

Beeld x

It's a Wonderful Life

(1946) vr 25/12, ONS, 20.30 uur

Spoiler (hoewel, iedereen ziet van mijlenver hoe deze film afloopt): kerstklassieker aller kerstklassiekers maakt er een heel nummer van dat hoofdpersoon het grootste deel van de film suïcidaal door de koude sneeuw loopt om tot slot, omdat hij zich realiseert dat er mensen zijn die niet zonder hem kunnen, met sneeuwvlokken nog op het hoofd, naar binnen te stromen om iedereen te omhelzen bij de knusse kerstboom.

Beeld x

Hook

(1991), di 29/12, RTL 8, 20.30 uur

Carrièreman moet ontdooien, want heeft geen oog meer voor zijn kinderen. En hij blijkt Peter Pan. Als het gezinnetje naar Londen vertrekt, is de kersttijd daar uiteraard hevig besneeuwd (kans daarop in Londen: 6 procent), en voor het extra binnen-buiteneffect laat Robin Williams in dit shot bij het binnenlopen even handig de deur open voor een extra kerstig doorkijkje.

Beeld x

Catch Me if You Can

(2002) vr 1/1, BBC 2, 23.20 uur

Zeer charmante en buitengewoon overtuigende oplichter (Leonardo DiCaprio) is crimineel geworden door een jeugdttrauma rond zijn ouders. Spielberg bouwt de gelukkige-jeugdherinneringen heel slim op met allerhande familiekerstscènes; als het tot de apotheose komt, zien we dit klassiek zwavelstokkige ik-sta-buiten-in-de-kou-terwijl-jij-de-warme-gezeligheid-binnen-hebt-shot.

Beeld x

Niet overtuigd

Voor wie niet overtuigd is dat binnen-is-het-koud-buiten-is-het-warm bij het standaardkerstsentiment hoort: Bad Santa, bepaald een anti-kerstklassieker over een alcoholverslaafde winkelcentrumkerstman en een extreem irritant knulletje dat zich aan hem vastklampt. De film heeft er sardonisch plezier in alle kertsclichés te kelen: geen gezelligheid, geen smeltende ijsharten en vooral geen sneeuw, want dit speelt zich af in zonnig Californië. Bad Santa, 25/12, RTL 7, 20.30 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden