Kerst met Nout Wellink, Thom De Graaf en Pim Fortuyn

H et woord is aan Hans Bulte, sinds april van dit jaar burgemeester van Volendam. Hij praat, in een interview in de Volkskrant van vrijdag, over veiligheid....

Die 'culturele revolutie' in het openbaar bestuur, dit voorjaar aangekondigd naar aanleiding van de drama's in Enschede en Volendam, wordt dat nog wat? Neen.

Nederland is praktisch onbestuurbaar en het vastlopen van die o zo noodzakelijke culturele revolutie is hiervan maar een voorbeeld. De normale beleidscyclus - van het identificeren van een probleem via het inventariseren van oplossingen en de besluitvorming tot het uitvoeren van de gekozen oplossing - wordt systematisch gefrustreerd. Grote maatschappelijke problemen - variërend van de WAO, de inburgering van asielzoekers tot de deplorabele toestand op het spoor - worden niet opgelost. Als politici al een sturende beweging maken, blijkt dat de wielen niet reageren.

Overdreven, mompelt u?

Lees die krant dan beter, bijt ik vriendelijk terug.

Vrijdag schreef D66-leider Thom de Graaf een opmerkelijk stuk op de Forum-pagina. Opmerkelijk niet alleen vanwege de toon (scherp en helder in plaats van ergerniswekkend zalvend; zou de vriendelijke jongen een politieke kerel aan het worden zijn?) maar ook vanwege de inhoud. De Graaf veegt de vloer aan met de PvdA, precies op het punt van het bestuurlijk onvermogen. Hij schrijft: 'De ramp van Enschede had de opmaat kunnen vormen voor een grootscheepse vernieuwing van een inefficiënte overheid waar niemand verantwoordelijkheid neemt, en er dus niks geregeld wordt. Voor een echte reorganisatie van slecht functionerende en langs elkaar werkende diensten. Verder dan de kreet ''cultuuromslag'' is het echter niet gekomen.' De Graaf wijt dit vooral aan de PvdA. 'Op bijna alle fronten waar de PvdA (de afgelopen twaalf jaar, FK) verantwoordelijkheid droeg, werd de overheid dikker en pretentieuzer, zonder dat er meetbaar betere prestaties tegenover stonden.'

Dat D66 ditzelfde verwijt treft - denk aan acht jaar Borst op Volksgezondheid - doet er nu even niet toe. Relevant is De Graafs vaststelling dat de overheid wel dikker en pretentieuzer wordt, maar er niet in slaagt maatschappelijke problemen adequaat op te lossen.

In een al even opmerkelijke publicatie - in een vorige week verschenen boek over kenniseconomie - analyseert Nout Wellink, de president van De Nederlandsche Bank, de oorzaken van het bestuurlijk onvermogen. Zijn invalshoek: de overlegeconomie die 'in de afgelopen jaren een mixed blessing is geweest'.

De baten: 'Het intensieve overleg (tussen werkgevers, werknemers en overheid, FK) heeft bijgedragen aan stabiele onderlinge relaties en geleid tot een relatief hoge mate van maatschappelijk vertrouwen.' De kosten: 'De wens tot consensusvorming heeft gedurende bepaalde (moeilijke) perioden de besluitvorming ook aanmerkelijk vertraagd en ertoe bijgedragen dat structurele problemen pas in een laat stadium daadwerkelijk konden worden aangepakt. De wens tot consensusvorming vormde daarnaast een bedreiging voor het primaat van de politiek, doordat de neiging ontstond om belangrijke besluiten door te schuiven naar andere gremia.' Het poldermodel: remmen, afschuiven, doorschuiven.

De analyses van enerzijds De Graaf en anderzijds Wellink sluiten naadloos op elkaar aan. De steekwoorden van de politieke en bestuurlijke cultuur zijn: traag, troebel, gedeelde verantwoordelijkheid, laf, consensusgericht. Dat moet worden omgebogen naar: snel, transparant, afrekenbaar, moedig, politiek.

Gaat het gebeuren? Niet als het aan de politieke grootmachten ligt. Voor wat betreft de PvdA stelt De Graaf terecht vast: 'Het verkiezingsprogramma van de PvdA biedt (...) geen enkel concreet handvat voor een kiezer die echt verandering wil.' VVD-leider Dijkstal, vrijdag in deze krant: 'Als Nout Wellink zegt dat het poldermodel zijn langste tijd gehad heeft, ben ik het daar hartgrondig mee oneens.' PvdA en VVD: uitgeregeerd.

De frisse wind waait uit de hoek van D66, CDA en Leefbaar Nederland. D66 heeft een waslijst aan verstandige hervormingsvoorstellen (waarvan er onder paars ongeveer nul zijn gerealiseerd). Het CDA, de partij van Wellink trouwens, zegt bij monde van partijleider Balkenende (in diezelfde vrijdagkrant): 'Het poldermodel moet sneller en minder stroperig.' En Pim Fortuyn, wiens naam trouwens opduikt in de literatuurlijst bij het artikel van Wellink, heeft zoals bekend lak aan consensus.

CDA, D66, Leefbaar Nederland - hoe noem je zo'n kabinet? Progressief?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.