Kernmogendheden India en Pakistan geen van beide gebaat bij escalatie

India en Pakistan ruziën over schietincidenten langs de bestandslijn in Kashmir. Tot een echte diplomatieke crisis laten ze het liever niet komen.

Waarover gaat het conflict?

Jammu en Kashmir, de enige Indiase deelstaat met een moslimmeerderheid, wordt door zowel India als Pakistan geclaimd. Bij de onafhankelijkheid van Brits India in 1947 en de opdeling in een overwegend hindoeïstisch India en een islamitisch Pakistan, konden alle Indiase vorsten kiezen bij welk land ze wilden horen. De hindoe-maharaja van Kashmir, Hari Singh, sloot zich na lange aarzeling bij India aan.


Het leidde tot een oorlog die in 1948 eindigde met een bestand waarbij Kashmir de facto werd verdeeld. India beheert tweederde (Jammu en Kashmir, 10 miljoen inwoners), Pakistan eenderde, bestaande uit Azad (Vrij) Kashmir en het autonome gebied Gilgit-Baltistan (4,5 miljoen inwoners), gescheiden door de Bestandslijn.


Pakistan eist onder verwijzing naar een resolutie van de Verenigde Naties een referendum over de toekomst van Kashmir. India weigert dit en beroept zich op de overeenkomst van Simla in 1972 waarin beide landen zich tot een bilaterale oplossing verplichtten.


Wat willen de Kashmiri zelf?

Dat is, bij gebrek aan een referendum, niet bekend. Jammu en Kashmir vormen echter geen eenheid. De hindoemeerderheid in Jammu en de boeddhisten in Ladakh willen graag bij India blijven. De overwegend islamitische bewoners van de vallei van Kashmir kiezen vaker voor aansluiting bij Pakistan, of voor zelfstandigheid, wat voor zowel India als Pakistan onbespreekbaar lijkt.


Eind jaren tachtig brak in Kashmir een gewapende opstand uit, die later werd werd gekaapt door vanuit Pakistan gesteunde en bewapende moslimextremisten. India reageerde met een staat van beleg en harde repressie. Er vielen tienduizenden doden.


De laatste jaren lijkt de focus in Kashmir te verschuiven naar een politieke oplossing binnen India. Het geweld is navenant afgenomen. Maar de onvrede is niet verdwenen. In 2010 vielen bij protesten nog ruim 100 doden.


Hoe explosief is het conflict tussen de twee staten?

Kashmir is potentieel een van de gevaarlijkste brandhaarden ter wereld. India en Pakistan hebben driemaal oorlog gevoerd om het gebied, in 1947-48, 1965 en 1999, over de omstreden Siachen-gletsjer. Beide landen zijn inmiddels kernmogendheid, dus elk conflict kan ontaarden in een ramp.


Daar komt nog de Chinese connectie bij. China houdt sinds de jaren zestig ook een stuk van Kashmir bezet, Aksai Chin, tot ongenoegen van India, en is goede vrienden met Pakistan, met wie het via de Karakoram Highway verbonden is. De afgelopen jaren lijken de spanningen wat te zijn afgezwakt.


Waarom ineens deze incidenten?

Schermutselingen langs de bestandslijn komen geregeld voor, al leiden ze zelden tot grensoverschrijdingen en doden. De huidige incidenten komen volgens sommige waarnemers vooral India goed uit. Ruzie met Pakistan kan de aandacht afleiden van binnenlandse problemen, zoals de kwakkelende economie en de volkswoede over de verkrachting van en moord op een studente in New Delhi.


Wat zijn de vooruitzichten?

Het ging de laatste jaren tussen India en Pakistan de goede kant uit. Een staakt-het-vuren na een bijna-oorlog in 2002 heeft standgehouden. Het toenaderingsproces stokte in 2008 na de aanslagen in Mumbai, die gepleegd werden door Pakistaanse extremisten, maar kwam vorig jaar weer op gang.


Een diplomatieke oplossing lijkt nog ver weg. Zowel India als Pakistan wordt gegijzeld door ijzervreters in eigen land. Beide landen hebben echter geen baat bij escalatie. 'We mogen al het goede werk voor normalisering van onze betrekkingen niet teniet laten doen', zei de Indiase minister van Buitenlandse Zaken Khurshid gisteren.


De Indiase regering ontbood woensdag de Pakistaanse ambassadeur uit protest tegen het schietincident dat dinsdag plaatsvond in het omstreden grensgebied. Daarbij kwamen twee Indiase soldaten om.


Volgens een hoge Indiase officier raakten het Indiase en het Pakistaanse leger slaags nadat Pakistaanse troepen in de buurt van Mendhar de Bestandslijn hadden overschreden. Volgens mediaberichten zou een van de soldaten zijn onthoofd. Pakistan spreekt van propaganda. India zou de aandacht willen afleiden van een eerder schietincident in het gebied waarbij zondag een Pakistaanse dode viel.


Ben van Raaij


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden