Kerncentrales en atoomexperts: de nucleaire ambitie van Ankara

Premier Erdogan zegt dat Turkije minder afhankelijk moet worden van olie- en gasinvoer. Critici denken dat zijn regering op iets anders uit is: het vermogen kernwapens te fabriceren.

ISTANBUL - De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan kwam onlangs opgetogen terug uit Japan. Erdogan had in Tokio een miljardendeal gesloten voor de bouw van een kerncentrale in Turkije. De centrale zal worden gebouwd door een Japans-Frans consortium. Eerder sloot de premier al een deal met een Russisch staatsbedrijf voor de constructie van een kerncentrale.

De overeenkomsten zijn onderdeel van Turkijes ambitieuze nucleaire programma. De regering wil de komende jaren drie kerncentrales bouwen: twee aan de Zwarte Zeekust in het noorden en een aan de Middellandse Zee in het zuiden. Ze moeten Turkije technologisch opstoten in de vaart der volkeren en de groeiende economie voorzien van energie.

'Turkije staat voor de noodzaak zijn elektriciteitsproductie elke acht jaar te verdubbelen om de toenemende vraag bij te houden', zegt Sinan Ülgen, directeur van de Turkse denktank EDAM. 'Aangezien we vrijwel geen eigen olie of gas hebben, zijn we afhankelijk van de landen om ons heen. De regering wil de energievoorziening diversificeren om minder afhankelijk te worden.'

Volgens deskundigen kleven er risico's aan de nucleaire plannen. Critici maken zich zorgen over wat er met het kernafval zal gebeuren. Bovendien wordt Turkije geregeld getroffen door aardbevingen. Kleine bevingen zijn een vrijwel dagelijks verschijnsel en in 1999 werd trof een zware beving het land; die kostte achttienduizend mensen het leven. 'De bedrijven die de centrales gaan bouwen verzekeren dat ze bestand zullen zijn tegen zware aardbevingen', zegt Cem Özen, nucleair wetenschapper aan de Kadir Has Universteit in Istanbul. 'Maar veel mensen wantrouwen die garanties. Zelf ben ik er ook bezorgd over.'

Ook wijzen critici erop dat veiligheidsinspecties in Turkije vaak tekortschieten en dat inspecteurs veelal corrupt zijn. Een ramp in een kolenmijn, waarbij 301 werknemers omkwamen, maakte onlangs nog eens duidelijk waar dit toe leidt. 'Turkije heeft geen veiligheidscultuur', zegt Özen. 'Veiligheidsvoorschriften worden gewoonlijk gezien als een formaliteit, iets waaraan je alleen voor de vorm hoeft te voldoen.'

undefined

Raket

Er zijn steeds vaker speculaties dat Erdogans islamitisch georiënteerde regering het atoomprogramma wil gebruiken om in stilte de technologische kennis te bemachtigen voor de bouw van kernwapens. Zo wijzen experts erop dat Turkije naast de plannen voor de kerncentrales werkt aan een raket met een bereik van 2.500 kilometer, en aan eigen raketkoppen en een lanceerplatform.

'Dat platform is officieel bestemd voor de lancering van raketten met satellieten; maar je kunt het ook gebruiken voor andere raketten', zegt de journalist Burak Bekdil, die gespecialiseerd is in defensiekwesties. 'Vanuit technisch perspectief wijzen veel dingen erop dat Turkije de technologie probeert te verkrijgen voor kernwapens.' Bekdil zegt dat er honderden Turkse technici naar Rusland zijn gestuurd voor onderricht in nucleaire zaken. 'De regering hoopt dat zij echte nucleaire experts worden, die in de toekomst ook kernwapentechnologie kunnen ontwikkelen.'

Volgens Sahin Alpay, hoogleraar politicologie aan de Bahçesehir-universiteit in Istanbul, passen de nucleaire plannen bij de ambitie van premier Erdogan om van Turkije een regionale macht te maken. Ook het vermoedelijke kernwapenprogramma van buurland Iran is volgens hem een drijfveer. 'De regering is bang dat als Iran straks kernwapens heeft, andere landen in het Midden-Oosten ook kernwapens gaan ontwikkelen. De verwachting is dat in elk geval Saoedi-Arabië dan zo snel mogelijk in het bezit van atoombommen zal proberen te komen. Turkije wil dan niet achterblijven.'

De politicoloog denkt dat de Turkse regering vooralsnog geen echt geheim kernwapenprogramma heeft, maar dat Ankara er wel naar streeft de komende jaren in stilte alle benodigde technologie te verwerven. 'Ze willen alles in huis hebben om de bom snel te kunnen maken als dat nodig is. Ze blijven zo nét binnen de grenzen van wat ze zich internationaal kunnen veroorloven.'

De Turkse regering doet dergelijke speculaties af als onzin. Zij wijst er op dat de kerncentrales onderworpen zullen zijn aan inspecties door het internationaal atoomagentschap IAEA. De twee centrales waarvoor nu concrete plannen klaarliggen, zullen bovendien in belangrijke mate worden gerund door Franse en Russische managers. Turkse medewerkers kunnen apparatuur of brandstof daardoor moeilijk heimelijk aanwenden voor militaire doeleinden.

'Ik vind de aantijgingen over een geheim kernwapenprogramma vergezocht', zegt denktankdirecteur Ülgen. 'Als zo'n programma zou bestaan, en zou uitlekken, zou Turkije zichzelf volledig vervreemden van de Verenigde Staten en zijn westerse bondgenoten. Het zou een soort Iran worden. Ik denk niet dat de regering dat enorme risico wil lopen.'

Erdogan en zijn ministers bezweren dat de kerncentrales uitsluitend bedoeld zijn voor de vreedzame opwekking van elektriciteit. Zorgen over aardbevingen en het afvalprobleem worden weggewuifd. 'Ik vraag me af of degenen die tegen kernenergie zijn ook geen computers gebruiken of televisie kijken vanwege stralingsrisico's', schamperde de premier enige tijd geleden.

De regering wil de eerste kernreactoren in bedrijf stellen in 2023, als de honderdste verjaardag wordt gevierd van de Turkse republiek. Erdogan en zijn mensen hopen dat de inwerkingstelling van de installaties veel Turken zal vervullen met trots.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden