Kerncentrale met scheurtjes laat Belg koud

Aan de grens met België maken Nederlanders en Duitsers zich grote zorgen over de veiligheid van de kerncentrale van Tihange. Belgen halen er hun schouders over op: 'Je kunt ook de straat oversteken en overreden worden, daar denk je toch ook niet voortdurend aan?'

EIJSDEN/TIHANGE - 'In België worden kerncentrales veel beter gecontroleerd dan in andere landen', zegt de bakkerin van Tihange. Ze klinkt overtuigd van haar gelijk. Tientallen van haar klanten werken in de kerncentrale en die hebben haar gerustgesteld. 'De journalisten maken ons bang, ze overdrijven', zegt ze. 'Volgens mijn klanten is het er 100 procent veilig.'


Tihange had een idyllisch dorp in Wallonië kunnen zijn: smalle straten die zich over groene heuvels slingeren, bescheiden rijtjeshuizen met verzorgde voortuinen tegen de flanken van de Maasvallei. Maar in de achtertuin van het dorp, langs de brede Maas, prijken drie enorme koeltorens van een kerncentrale. En om de idylle helemaal te verstoren: een kerncentrale met een veiligheidsprobleem.


In juni 2012 werden in de middelste reactor - Tihange 2 - waterstofvlokken aangetroffen. In de stalen wand van het reactorvat zaten duizenden blaasjes, 10 tot 15 millimeter groot. Na onderzoek werd de centrale in mei 2013 veilig genoeg bevonden om weer op te starten, maar drie weken geleden ging de stekker er opnieuw uit. Een bijkomende test had onverwachte resultaten opgeleverd.


Groene politici en activisten reageerden verontwaardigd op het nieuws. Ze vinden dat Tihange 2 en kernreactor Doel 3, die aan de grens met Zeeland dezelfde problemen vertoont, nooit heropgestart hadden mogen worden en dat talrijke signalen zijn genegeerd. En ze vinden ook dat Tihange 1, de oudste reactor van de site, moet sluiten. Die kreeg onlangs een levensduurverlenging, van 2015 tot 2025; de reactor bestaat dan vijftig jaar.


De kritiek op de kerncentrale van Tihange krijgt opvallend weinig aandacht in België. Vooral aan de andere kant van de grens, in Nederland en ook in Duitsland, maken bewoners zich zorgen over de veiligheid. Het geeft de discussie een raadselachtige dimensie.


In Tihange zelf is er geen spoor van twijfel over de veiligheid. Wie je ook aanspreekt, ze willen dat de kerncentrale blijft draaien. 'In Tihange 2 zitten nu even scheurtjes, maar het wordt goed opgevolgd', zeggen twee mannen die hun honden uitlaten. 'Je kunt ook de straat oversteken en overreden worden', relativeert de bakkerin het gevaar. 'Daar denk je toch ook niet voortdurend aan?'


Maar veertig kilometer verderop, net over de Nederlandse grens, klinken heel andere geluiden. Bij de buurt-super in Eijsden willen de meeste inwoners dat de Belgische kerncentrale onvoorwaardelijk dicht gaat. 'Ze hadden dat oude ding nooit mogen heropenen', zegt een stel vijftigers. 'Wij voelen ons bedreigd. Het is hartstikke dichtbij.'


'Een oude fluitketel vol scheurtjes, die zou je thuis toch ook niet op het gas zetten?', zegt Rob Hoenen, gemeenteraadslid voor GroenLinks in Eijsden-Margraten. Hoenen leidt, samen met partijgenoot en Provinciale Statenlid Gert-Jan Krabbendam, het verzet in Zuid-Limburg tegen de kerncentrale over de grens.


Ze begonnen in 2011, toen Tihange in Nederland nog geen kwestie was. 'Toen ik vier jaar geleden in de gemeenteraad van Eijsden kwam, wist niemand dat er een kerncentrale in de buurt lag', zegt Hoenen. 'Maar Tihange ligt hier slechts 40 kilometer vandaan en de wind komt meestal uit het zuidwesten. Als er een radioactieve wolk vrijkomt, is het een kwestie van een uur.'


De twee politici waarschuwden de afgelopen jaren voortdurend dat de Belgische kerncentrale is versleten, dat er te weinig noodplannen zijn en dat er onvoldoende garanties waren om de reactor met scheurtjes te heropenen. Ze schermden met internationale experts, die zeiden dat de heropstart voorbarig was. Nu voelen ze zich bevestigd in hun gelijk.


Volgens de uitbater van de kerncentrale Electrabel en de Belgische nucleaire waakhond Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) bewijst de recente sluiting van Tihange 2 juist uit dat het veiligheidssysteem werkt. Hun wetenschappers doen nu extra onderzoek, en beslissen in juni of Tihange 2 en Doel 3 weer open mogen.


'In 2013 waren tientallen experts het erover eens dat de centrales opnieuwd konden worden opgestart', zegt Nele Scheerlinck, woordvoerster van het FANC. 'Maar wij waren nóg strenger, en vroegen om bijkomende tests. Dat ging over details, dus mocht de reactor in afwachting al herstart worden. Toen een van de tests niet het verwachte resultaat opleverde, is de reactor meteen stilgelegd.'


'Dat is een leuke retorische draai', zegt Gert-Jan Krabbendam. 'Maar ze hadden eerst die bijkomende tests moeten uitvoeren, voor ze de centrale weer aanzetten. Nu heeft die reactor bijna één jaar gewerkt zonder dat er garanties voor de veiligheid waren. Ik vraagt me af of zij in staat zijn een verstandige beslissing te nemen. Ik weet hoeveel belangen hier spelen.'


Voor België is het belang van de kerncentrales inderdaad groot. Met de sluiting van Tihange 2 en Doel 3 verliest België niet alleen werkgelegenheid, maar ook 15 tot 20 procent van de energieproductie. Als de twee reactoren gesloten blijven, moet België komende winter op zoek naar alternatieven.


De Belgische overheid overweegt nu om onrendabele gascentrales opnieuw te openen, maar die zijn veel minder lucratief. De kerncentrales van Electrabel zijn volledig afgeschreven en een groot deel van de winst vloeit via een nucleaire taks naar de schatkist. Door de oude Tihange 1-reactor tien jaar langer open te houden, verdient de Belgische overheid bijvoorbeeld 1 tot 1,2 miljard euro.


Dat verklaart mogelijk waarom de Belgen minder hard van stapel lopen over Tihange. Op manifestaties is Duitsland - 60 kilometer van Tihange - altijd het sterkst vertegenwoordigd, met daarna Nederland en dan pas België. Een motie waarin de sluiting van Tihange werd geëist, werd door zes Nederlandse gemeentes aangenomen, maar door geen enkele Belgische.


Of misschien is het gewoon menselijk om vooral naar de andere kant te kijken? Want de Belgische stad Gent nam wel een motie aan om de sluiting van Borssele te vragen. Die kreeg een levensduurverlenging tot zestig jaar en werd, hoewel het reactorvat van dezelfde makelij is als dat van Tihange 2 en Doel 3, veel minder uitgebreid gecontroleerd.

ARGUMENTEN VOOR EN TEGEN HEROPENING

Onderzoek is verkeerd gedaan

Het onderzoek naar de waterstofvlokken in kerncentrale Tihange 2 gebeurt niet op de juiste manier, stellen nucleaire experts die vorige week met steun van de Europese Groenen en Duitse activisten een rapport uitbrachten. De onderzoekers van de centrale gebruiken namelijk geen staal van het oorspronkelijke reactorvat, maar een soortgelijk staal uit een andere centrale. Dat teststuk is niet blootgesteld aan jarenlange radioactieve straling en is volgens de experts daarom niet representatief.


Reactie van het Belgische Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC): 'We hebben uitsnijdingen van het oorspronkelijke reactorvat, maar daarin zitten geen waterstofvlokken. We moesten dus op zoek naar een teststuk dat er voldoende op lijkt. Dat teststuk wordt in een onderzoeksreactor in vier weken tijd zodanig bestraald dat je het effect van veertig jaar bestraling kan simuleren. Het is dus wel mogelijk om gefundeerde uitspraken te doen.'

Geen bewijs voor waterstofvlokken

Volgens de experts is er geen bewijs dat de waterstofvlokken bij de productie van het reactorvat zijn ontstaan, zoals Electrabel beweert. Maar als ze niet tijdens de productie zijn ontstaan, dan is de kans groot dat het probleem niet stabiel zal blijven, maar zal verergeren.


Reactie van het FANC: 'Dit is eigenlijk een principekwestie. Dat de waterstofvlokken tijdens de productie zijn ontstaan, is de enige plausibele theorie. We kunnen dat inderdaad niet 100 procent bewijzen, want de toenmalige controleurs hebben dat nergens zwart op wit vermeld. Maar de vraag of zo'n sluitend bewijs nodig is als er maar één plausibele theorie is, dat is geen kwestie van feiten, maar een mening.'

Kleine storingen wijzen op slijtage

In de nu 39 jaar oude reactor Tihange 1 treden steeds vaker kleine storingen op, wat wijst op slijtage. Tegelijk heeft de reactor tien jaar levensduurverlenging gekregen, tot 2025. 'Het lijkt erop dat deze reactor richting einde levensduur aan het gaan is', zegt Krabbendam. 'Willen we doorgaan tot de centrale door zijn hoeven zakt?'


Reactie van het FANC: 'Het is normaal dat er op den duur onderdelen verslijten, maar zolang dat geen essentiële onderdelen zijn, is er geen probleem. Het meest kritische onderdeel van een kerncentrale is het reactorvat. Als dat stuk is, dan moet de kerncentrale sluiten, zoals nu. Maar andere zaken kan je gewoon vervangen. Dat is helemaal niet gevaarlijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden