Kermis van de kunst subliem verbeeld

Het beroep van museumdirecteur is kennelijk het belangrijkste dat er bestaat. Kranten schrijven lange stukken over de huidige zoektocht naar geschikte kandidaten voor een aantal directieposten in Nederlandse musea....

Wat jammer nou dat museumdirecteur Moritz niet echt bestaat. Hij zou een zeer geschikte kandidaat zijn voor zowel het Stedelijk als Boijmans. Moritz is bedacht door de Duitse toneelschrijver Botho Strauss en is het hoofdpersonage in zijn stuk Trilogie van het weerzien uit 1976. In een nieuwe opvoering van de Vlaamse groepen Het Toneelhuis en De Tijd blijkt het opvallend actueel.

Moritz wordt vermalen tussen de kunstcommissies, adviseurs en de kunstelite met de zogenaamde goede smaak. Hij moet een plek vinden tussen vasthouden aan zijn idealen en meedoen aan de kunstkermis die men van zijn museum wil maken. Als zijn tentoonstelling Kapitalistisch Realisme wordt verboden omdat de samenhang erin ontbreekt, mijmert hij hoogst actueel:

'Er zijn een paar schilderijen bij die me in de loop der jaren na aan het hart zijn komen te liggen en die ik ook altijd weer wil laten zien. Strak, perfect uitgewogen werk, dat in alle stilte de tijd zal trotseren. Dat is mijn antwoord op de kermis van de kunst van vandaag, op de trucjes en effecten, de kleine pathetiek, de trieste idee-fixen.'

Trilogie van het weerzien speelt zich af tijdens de vernissage van de bewuste tentoonstelling waarop een aantal getrouwen van directeur Moritz aanwezig is. Mensen lopen af en aan, bekijken de schilderijen, geven hun commentaar en leven intussen hun dagelijkse leven door.

Want behalve over kunst gaat Trilogie van het weerzien ook over het leven van een groep mensen die om wat voor reden dan ook aan elkaar geklonken is. Het zijn prototypen die Strauss hier neerzet: de schrijver, de kunstdirecteur, de kunstenares, de supermarktmanager, de drogist, de toneelspeler. Met elkaar vormen ze - opgesloten in het kunstpaleis - een dwarsdoorsnede van de burgerij, van de gegoede bourgeoisie met zijn bravoure tot de kleinburger met zijn angsten.

In die zin laat Trilogie zich vooral kennen als een moderne herdichting van Gorki's Zomergasten, waarvan Strauss in die tijd zeer onder de indruk was. Waar Gorki zijn personages neerzet in een Russisch landhuis midden in de natuur, situeert Strauss zijn mensen in een artificiële wereld, die van de kunst. Maar hun problemen zijn dezelfde: het leven, de liefde, de dood.

Het Toneelhuis en De Tijd hebben het lumineuze idee gehad het stuk op te voeren in een museum, in dit geval het SMAK in Gent, Jan Hoets paleis vol witte muren. In een ruimte die bestaat uit een blauw glazen plafond, een olijfgroene achterwand en een meterslange houten loopplank in de volle breedte van de zaal spelen maar liefst zeventien acteurs drieënhalf uur lang op een fascinerende wijze Botho Strauss.

Een sublieme voorstelling, in de beste tradities van het serene teksttheater van regisseur Lucas Vandervost, een glanzend rijgsnoer van kleine pareltjes. Hier en daar is het stuk zeker gedateerd (zoals in het portret van het na-oorlogse Duitsland en de kritiek op het kapitalisme), maar in zijn schets van de mens op drift is het ontegenzeglijk belangwekkend.

Hier is een keurkorps van de beste Vlaamse (en een enkele Nederlandse) acteurs aan het werk, waarin Warre Borgmans opnieuw excelleert als een aimabele driftkikker, Han Kerckhoffs een aandoenlijk softe acteur speelt en Els Dottermans (die in deze kunstkringen de buitenstaander speelt) een monument voor de verwaarloosde vrouw opricht.

Trilogie van het weerzien is net als de lievelingsschilderijen van Moritz: het antwoord op de kermis die de kunst, en zeker ook het theater, vandaag de dag vaak is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden