Kerkvorst zal pater Damiaan zalig verklaren België reageert koeltjes op bezoek van de paus

Vorig jaar mei treurde Tremelo om de paus die niet kwam. Dit weekeinde is de kleine Vlaamse gemeente ten noorden van Leuven vooral 'ontgoocheld', omdat de kerkvorst wel naar België komt, maar niet eens de moeite neemt om het geboortedorp van pater Damiaan zelf aan te doen....

Van onze correspondent

Peter de Graaf

BRUSSEL

De gemengde gevoelens in Tremelo passen in het nationale beeld. In nauwelijks een jaar tijd is het kerkelijk klimaat in België veranderd. Het uitgestelde pausbezoek van vorig jaar beloofde een heruitgave te worden van de triomfantelijke zegetocht in 1985.

Maar nu houden de klerus en de Stichting Pausonthaal het hart vast. Zelfs kardinaal Godfried Danneels erkent dat er duidelijke antipaus- en antiroomse gevoelens leven in Vlaanderen.

Zondag vond op het Brusselse Vossenplein, in het hartje van de volksbuurt Marollen, een samenkomst plaats van progressieve katholieken. Zij wilden het 'andere gezicht' van de kerk laten zien en bereidden een witboek voor om de paus aan te bieden.

In België wordt al - hoopvol door de een, bevreesd door een ander - een parallel getrokken met wat op 8 mei 1985 in Nederland gebeurde tijdens het bezoek van de paus. De kerkvorst kreeg toen, duidelijk tegen zijn zin, enkele kritische noten te slikken. Katholiek België sprak er schande van en bezorgde de paus kort daarop een heel wat vorstelijker onthaal.

Maar ook in België heeft de onvrede met de bijna wereldvreemde visie van Johannes Paulus II een hoge vlucht genomen. Het weekblad Humo publiceerde deze week de resultaten van een enquête waaruit blijkt dat nog geen 10 procent van de Vlamingen kan instemmen met de starre pauselijke ideeën over homoseksualiteit, sex voor het huwelijk, condooms, kunstmatige bevruchting, celibaat en vrouwelijke priesters.

Meer dan de helft van de ondervraagden houdt de paus zelfs persoonlijk verantwoordelijk voor de overbevolking in de Derde Wereld en de verspreiding van aids.

Ook het bezoek van de paus wordt niet bepaald met gejuich ontvangen: liefst 59 procent is 'helemaal niet trots' dat Johannes Paulus II naar Brussel komt, en 65 procent zal 'waarschijnlijk niet of zelfs zeker niet' kijken naar de televisie-uitzending van het pausbezoek.

Alsof de organisatoren de anti-stemming hebben aangevoeld, is het pausbezoek aan België ingekort tot 27 uur. Hij komt vanmiddag om 5 uur aan op de militaire luchthaven van Melsbroek en vertrekt zondagavond al weer. Vorig jaar zou de paus nog enkele dagen in België verblijven: behalve Brussel stonden toen ook Tremelo en Leuven op het programma. Maar Johannes Paulus II gleed uit in zijn badkamer, brak een dijbeen en stelde zijn bezoek uit.

Het bliksembezoek (officieel wegens financiële problemen) staat geheel in het teken van de zaligverklaring van Jozef De Veuster alias pater Damiaan, de 'held van Molokai'. De plechtigheid vindt zondagmorgen plaats bij de basiliek van Koekelberg, waar slechts 27 duizend belangstellenden worden toegelaten.

Jozef De Veuster werd in 1840 geboren als zevende telg in een boerengezin met acht kinderen in een gehucht bij Tremelo. Op zijn achttiende besloot hij kloosterling te worden en trad hij toe tot de orde van de picpussen (congregatie der Heilige Harten).

In de plaats van zijn oudere broer, die aan tyfus leed, vertrok broeder Damiaan op 23-jarige leeftijd naar Hawaï om de inboorlingen te bekeren.

In Honolulu kreeg de boerejongen uit Tremelo een spoedopleiding tot priester. Toen hij negen jaar op Hawaï had gezeten, maakte hij in 1873 de overstap naar de melaatsenkolonie op het eiland Molokai.

Hij zou aanvankelijk maar enkele weken blijven, om te worden afgelost door andere missionarissen. Maar uiteindelijk werkte Damiaan, vrijwel als enige blanke, zestien jaar lang in de leprozenkolonie, tot aan zijn dood.

In 1889 overleed Jozef De Veuster, 49 jaar oud, op Molokai aan lepra. Zijn overlijden haalde de voorpagina's van de wereldpers.

Meteen na zijn dood werd al overwogen om bij het Vaticaan een aanvraag in te dienen tot zaligverklaring. In 1936 kwam de kwestie opnieuw in de schijnwerpers, toen het stoffelijk overschot van Damiaan werd overgebracht naar België. Dertig jaar later verscheen een boekwerk met meer dan duizend pagina's waarin de moed en de deugden van de 'held van Molokai' werden bevestigd. Maar pas in 1992 ondertekende paus Johannes Paulus II, op voorspraak van onder anderen koning Boudewijn en Moeder Teresa, het besluit tot zaligverklaring.

Afgelopen voorjaar bereidde Tremelo, waar het geboortehuis van Damiaan is omgetoverd tot een klein museum, zich vol enthousiasme voor op de Grote Gebeurtenis. Op het gemeenteplein werd een enorme tribune opgetrokken voor het feest in aanwezigheid van de paus. Kinderen en volwassenen studeerden maandenlang een massaspel in. Het dorp was vergeven van de posters waarop de man uit Tremelo bijna hand in hand stond met de man uit Rome.

Maar de paus gleed uit, kwam niet en komt ook dit weekeinde niet. 'Tremelo is ontgoocheld omdat de paus niet naar de gemeente komt', klinkt het op het secretariaat van het Damiaan-comité. Slechts een kleine minderheid van de inwoners heeft zich ingeschreven om zondag de zaligverklaring op de Koekelberg bij te wonen.

Niet alleen in Tremelo, maar in heel België is de animo voor het pausbezoek binnen een jaar aanmerkelijk geluwd. Het hyperconservatisme van Johannes Paulus II, zoals dat nog eens overduidelijk bleek uit zijn elfde encycliek (Evangelium Vitae), leidt ook in België tot steeds meer openlijke en bedekte kritiek.

Op de affiches staat nu alleen nog maar pater Damiaan afgebeeld; geen spoor meer van Johannes Paulus. Ook tijdens de officiële persconferentie werd de naam van de paus nauwelijks genoemd. Zelden kreeg een aangekondigd pausbezoek zo'n lauwe ontvangst, of het moet tien jaar geleden in Nederland zijn geweest toen zelfs de blasfemische song over 'Popie Jopie' uit de radio schalde.

Alle aandacht richt zich nu op de zaligverklaring van Damiaan, die wél alom gewaardeerd is. Jozef De Veuster, de koppige pater die wars was van de kerkelijke hiërarchie, verdient niet minder.

Critici van de paus suggereren zelfs dat indien Damiaan vandaag de dag had geleefd, hij waarschijnlijk in donker Afrika had vertoefd: onder aidspatiënten en met een pakje condooms onder de soutane.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden