Analyse

Kerk aardiger voor gescheiden katholieken

Voor sommige gescheiden katholieken die opnieuw zijn getrouwd, zou het toch mogelijk moeten worden om de hostie te nemen. Dat zeggen de geestelijken die de afgelopen weken in Vaticaanstad werkten aan de vraag hoe de kerk met familie om moet gaan in tijden van crisis, individualisme, atheïsme en homohuwelijken. In hun zaterdag aan de paus overhandigde advies stellen zij voor de houding tegenover hertrouwde katholieken te versoepelen.

Deelnemers aan de synode in Vaticaanstad. Beeld Giuseppe Ciccia / Demotix

Het is een heel voorzichtige verandering, verpakt in ambigue bewoordingen. Het woord hostie komt niet in de tekst voor en het woord eucharistie ook niet. Volgens de kerkleer is het huwelijk een sacrament dat niet kan worden ontbonden en zijn gescheiden katholieken die opnieuw zijn getrouwd daarom elke dag opnieuw aan het zondigen en daarom uitgesloten van deelname aan de eucharistie.

Afweging lokale kerk

Maar iemand die er alles aan gedaan heeft zijn huwelijk te redden kan niet worden gelijkgesteld met iemand die zijn gezinsleven moedwillig heeft verwoest, schrijven de zogenoemde synodevaders in hun einddocument. Zij stellen dat elke situatie afzonderlijk moet worden beoordeeld en dat via intensieve begeleiding van de hertrouwde katholiek kan worden gekeken of en wanneer hij of zij toch mee kan doen aan de activiteiten waarvan hij werd uitgesloten. Niet een harde regel uit Rome, maar de afweging van de lokale kerk moet bepalen hoe wordt gehandeld.

Wie zich de bisschoppensynode van vorig jaar nog herinnert, is waarschijnlijk niet onder de indruk. Toen schokte het Vaticaan wereldwijd door voor het eerst in een officieel document iets positiefs te schrijven over homoseksuele relaties. In het tussentijdse werkdocument stond ook dat de kerk homoseksuele, samenwonende en hertrouwde katholieken niet langer moest veroordelen, maar ze juist via de nadruk op hun positieve eigenschappen bij de kerk moest betrekken. Het veroorzaakte zo'n heftige reactie dat de alinea's het einddocument van die synode niet haalden. Bij het vervolg dit jaar werd het thema homoseksualiteit nauwelijks nog besproken.

Toch beschouwen Vaticaankenners de synode als een succes voor paus Franciscus, die een grote voorstander is van een gedecentraliseerde kerk. Hij heeft het bovendien voor elkaar gekregen een open discussie te organiseren over voor de kerk gevoelige onderwerpen als scheiden, samenwonen, abortussen en relaties tussen homoseksuelen waarin ook extreme meningen gehoord werden.

Kardinaal Eijk

De Nederlandse kardinaal Wim Eijk - die meer voelt voor het voorkómen van scheidingen dan het versoepelen van de houding tegenover hertrouwde katholieken - zei vrijdag voorafgaand aan de stemming dat het wel even kan duren voordat er voor de katholieken in Nederland iets verandert. Bij de Concilie van Trento duurde het bijvoorbeeld 200 jaar voordat de plannen werden doorgevoerd. 'Ik hoop dat het nu geen 200 jaar duurt', zei Eijk tijdens een persconferentie. 'Maar enige tijd moet je ons wel gunnen.'

De eerste schandalen

Gemoedelijk ging dat niet. Al voordat de eerste bisschoppen in Rome aankwamen, begonnen de eerste schandalen. Een priester kwam via de media uit de kast om zijn kritiek te tonen op de conservatieve houding van de kerk. Een brief van dertien kardinalen - volgens journalist Sandro Magister ook ondertekend door de Nederlandse kardinaal Wim Eijk - met kritiek op de opzet van de synode lekte uit. Zij zouden hebben geklaagd dat de synode richting een van tevoren bedacht resultaat stuurde. En in de laatste week begon zelfs het bericht rond te zingen dat paus Franciscus een hersentumor had. 'Nooit in mijn leven hoorde ik bisschoppen en kardinalen zo oneerbiedig zijn over een paus', schreef vaticanist Thomas Reese - net als Franciscus een jezuïet - een paar dagen voor de stemming. 'Sommigen noemen hem zelfs een protestant en dreigen met een kerksplitsing als hij tegen hun zin in gaat.'

Van de 265 stemmende deelnemers stemden 80 tegen de paragraaf over de begeleiding van hertrouwde katholieken. Volgens de Vaticaankenners van de Italiaanse krant La Repubblica gaat de paus daar nog last van krijgen.

'De ware verdedigers van de doctrine zijn niet diegenen die elke letter verdedigen, maar die opkomen voor de geest', zei Franciscus zaterdagavond na de stemming van de deelnemers aan de synode. Binnen enkele maanden wordt een document van hem verwacht op basis van dit advies.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden