Weblog

Keniaanse verkiezingen: hoop en vrees voor heel Afrika

Kenia kan dinsdag een voorbeeld worden voor veel andere Afrikaanse landen of de stembusgang kan opnieuw tot geweld leiden. In Afrikaanse media belichten columnisten en commentatoren wat er allemaal zo bijzonder is. Aan de zorgwekkende kant: elektronisch vervalsen van nieuwsberichten en krantenpagina's. Aan de hoopgevende kant: een nieuwe, mondige generatie kiezers en nieuwe vormen van bestuur.

Keniaanse kiesgerechtigden bestuderen de lange lijsten met kandidaten voor de verkiezingen op zes niveaus dinsdag. Beeld epa

De spanning loopt op, door een politieke moord en verhitte toespraken, zoals onze correspondent Mark Schenkel in zijn reportages beschrijft.

Het nepnieuws is het zich snel verspreidende virus van deze verkiezingscampagne, schrijft Allan Kamau op de opiniesite African Arguments. Zowel CNN als de BBC waarschuwden dat er valse berichten met hun logo's op sociale media rondgingen met nepnieuws: uit peilingen zou blijken dat president Uhuru Kenyatta een niet meer in te halen voorsprong zou hebben op zijn belangrijkste rivaal Raila Odinga.

Kamau haalt een recent opinieonderzoek aan waarin 90 procent van de respondenten zegt verzonnen berichten te hebben gezien over de verkiezingen. Bij zijn stuk staan de bijvoorbeeld de valse en echte voorpagina's van de krant Red Pepper; het ingelaste nepbericht: 'Raila hals over kop naar het ziekenhuis na een overdosis viagra'.

Kenia is een van de voorlopers op het gebied van de mobiele telefonie en 88 procent van de bevolking zit op de een of de andere manier op internet. Dat geeft de jonge kandidaten een heel nieuwe manier om met de al even jonge kiezers (40 procent stemt voor het eerst) in contact te komen. Dat is dan de andere kant van de digitale revolutie.

De meest in het oog springende jonge hond is Boniface Mwangi, journalist, activist en onafhankelijke kandidaat voor het parlement. Mark Schenkel schreef een reportage over hem. Dat iemand als hij een kans maakt op een politieke positie - ondanks alle intimidatie door de politie die hem ten deel is gevallen - is op zich een teken van de positieve kant van deze verkiezingen.

Gespannen sfeer

De spanning loopt op, door een politieke moord en verhitte toespraken, zoals onze correspondent Mark Schenkel in zijn reportages beschrijft.

Links de vervalste pagina met en fake-bericht. Beeld aa

Nanjala Nyabola schrijft op African Arguments dat deze verkiezingen helemaal anders zullen zijn dan alle voorgaande. Dat komt door de grondwetswijziging van 2010. Daardoor stemmen de Kenianen dinsdag voor zes verschillende niveaus van bestuur, van het presidentschap tot lokale raden.

Die devolutie van de macht is volgens haar een grote vooruitgang voor de democratie, misschien wel een proeftuin voor elders in Afrika, of daarbuiten. De acht enorme provincies zijn nu 47 overzichtelijke gewesten en voor vrouwen zijn quota's ingevoerd.

Bij de vorige verkiezingen in 2013 wisten de kiezers nog niet zo goed wat ze ermee aanmoesten, maar bij deze grijpen ze op elk niveau hun kans. Ze kunnen nu de ene keer op een geschikte kandidaat van de ene partij stemmen en voor andere post op die van een afwijkende partij.

Volgens Nyabola waren er in de aanloop naar de verkiezingen, tijdens de vele campagnes, al levendige discussies, waarbij voor het eerst politici door hun eigen achterban aan de tand werden gevoeld, terwijl zij voorheen alleen maar werden toegezongen en toegejoeld.

Er zijn wel in meer landen democratische experimenten gaande, maar die van Kenia zijn extra belangrijk, omdat het land zo strategisch ligt en een voorbeeldfunctie heeft voor de wijde regio. Hamza Mohamed, producer van Al Jazeera, legt in de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian uit hoe dat zit. In Nairobi is de best ontwikkelde aandelenbeurs gevestigd. De haven van Mombasa is van levensbelang voor een reeks buurlanden als Zuid-Soedan, Oeganda, Rwanda, Burundi.

Kenia speelt ook een hoofdrol in de bestrijding van de terreurgroep Al Shabaab in buurland Somalië, waar het 3.600 militairen aan een vredesmacht levert. Een miljoen Somalische vluchtelingen verblijven in Kenia en 160 duizend uit Zuid-Soedan. De Keniaanse hoofdstad Nairobi is daarom al decennialang het hoofdkwartier voor allerlei hulporganisaties, particuliere en die van de Verenigde Naties. Dat alles maakt volgens Mohamed dat verkiezingen in Kenia voor de hele regio belangrijk zijn.

Een verkiezingsmedewerker in de Keniaanse hoofdstad Nairobi vult stembussen met materiaal voordat die naar de vele stembureaus in de wijk Kibra worden gebracht. De verkiezingen zijn aanstaande dinsdag. Beeld reuters

Maar in veel berichten en columns klinkt de vrees door voor herhaling van het geweld na de verkiezingen van 2007. Zoals in een stuk van de bekende Keniaanse cartoonist Patrick Gathara, die werkt voor de krant The Star. Dit keer schreef hij voor The Washington Post en herinnerde aan het aantal doden tien jaar geleden: 1.300. 'En meer dan 600.000 burgers waren uit hun huizen verdreven.'

Hij vindt het een veeg teken dat al die misdaden onbestraft zijn gebleven, waardoor de trauma's onder de bevolking voortduren. President Kenyatta en zijn vicepresident Ruto verschenen voor het Internationaal Strafhof in Den Haag, maar het kwam zelfs voor hen niet tot een proces.

Gathara wijst ook op de vele mogelijkheden tot intimidatie, op gesjoemel met de herindeling van de gewesten en rond de devolutie, waarover Nanjala Nyabola juist zo enthousiast schrijft.

Hij geeft als uitsmijter van zijn artikel een vergelijking die goed past bij een politiek tekenaar en die na lezing lang blijft hangen. 'Net als Nairobi's beruchte groepstaxis, de matatu's, rammelt de verkiezingsstrijd verder, heel wat keren aan de verkeerde kant van de wet; de herrie en de vuiligheid van de campagnes overspoelen het gezond verstand. Voor de doodsbenauwde passagiers lijkt het of de kans dat zij - of Kenia - ongeschonden de bestemming halen een kwestie van mazzel en bidden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden