Kemphanen tot elkaar veroordeeld

Rutte en Samsom: ze roepen om het hardst dat ze niet met elkaar door een deur kunnen, maar iets anders zal er niet op zitten. In de peilingen is de PvdA de VVD tot op één zetel genaderd.

DEN HAAG - Natuurlijk, Mark Rutte slikt nog liever zijn tong in dan dat hij vóór komende woensdag gaat vertellen dat hij best met de PvdA zou kunnen regeren. Hij is bang dat de rechtse kiezer van de weeromstuit alsnog PVV gaat stemmen.


En natuurlijk, ook Diederik Samsom houdt zijn kaarten voor de borst totdat de allerlaatste stem is uitgebracht. Het woord VVD zal tot die tijd alleen misprijzend over zijn lippen komen. Hij is bang dat de linkse kiezer anders van schrik alsnog SP gaat stemmen.


Zo houden VVD en PvdA elkaar in een wurggreep. In hun nek-aan-nekrace (volgens Maurice de Hond is de PvdA de VVD tot op één zetel genaderd) profiteren ze van het afzetten tegen elkaar en blijven ze dus zorgvuldig bij elkaar uit de buurt.


Maar nu de realiteit. Eén blik op het speelveld zoals dat er nu bij ligt volgens de peilingen, laat zien dat er straks waarschijnlijk weinig anders op zit: VVD en PvdA lijken tot elkaar veroordeeld. Eenvoudig omdat alle combinaties zónder beide kemphanen zo goed als onmogelijk zullen blijken.


Het meestgenoemde alternatief, vooral door SP en GroenLinks, is een links kabinet. Maar een meerderheid daarvoor is ver te zoeken. Ook getipt, vooral in ChristenUnie-kringen, is de Kunduz-coalitie die in april zo snel en doortastend de begroting voor 2013 redde. Maar ook die ontbeert vooralsnog een meerderheid, en bovendien: de Kunduz-partijen zijn alweer ver van elkaar afgedreven. De VVD trekt ten strijde tegen zowat de hele GroenLinks-inbreng in het Lenteakkoord. Nog een bezwaar: vijf partijen in een coalitie is erg veel. Botsingen en vele moeizame kabinetsberaden zijn bijna ingebakken in zo'n ploeg.


Omdat de rechtse variant van het kabinet-Rutte bij lange na geen meerderheid heeft en ook om politieke redenen ondenkbaar is geworden, resteren slechts twee reële opties. In allebei spelen VVD en PvdA een voorname rol: een 'nationaal' middenkabinet met het CDA of een paarse coalitie met D66 (eventueel aangevuld tot 'Paars-plus' met GroenLinks of de ChristenUnie).


Omdat het CDA op een historisch dieptepunt aankoerst en daarna nog wel een tijdje met zichzelf bezig zal zijn, ligt die variant niet voor de hand. Blijft paars over. Wordt dat dan een makkelijke formatie? Nee, paars is na de aanvankelijke euforie slecht geëindigd in 2002. Het risico van één-pot-nat-politiek (waarvan SP en PVV op de flanken profiteren) ligt op de loer. Vooral de rechtervleugel van de VVD zal nogal wat weerzin moeten overwinnen. Ook zijn de programmatische verschillen groot: Europa, de pensioenen, de woningmarkt, de arbeidsmarkt, de inkomensverschillen: VVD, PvdA en D66 zijn het er niet over eens.


Daar staat tegenover dat ze elkaar vinden in de overtuiging dat een nieuw kabinet maar één doel heeft: Nederland uit de crisis loodsen. En, zo luidt een oude politieke wijsheid: zolang het niet gaat om principes of ethische dilemma's maar over geld, getallen en koopkrachtplaatjes, is het relatief makkelijk onderhandelen. Uit de kringen rond Rutte en Samsom sijpelen alvast de eerste berichten door dat die twee het eigenlijk, als ze eerlijk zijn, best goed kunnen vinden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden