Keller-variant in de revisie

De naar mijn smaak beste én interessantste partij van de blindsimultaan waarmee Erno Prosman onlangs een nieuw wereldrecord vestigde, was die aan bord 28 tegen Ron Tielrooij. In dat spannende duel paste Tielrooij, zoon van eenmalig NK-finalist (1973) Theo Tielrooij, een in meerdere opzichten orthodoxe versie van de Keller-variant toe.


Jaren, nee: decennialang meende ik te weten dat de door Tielrooij gekozen vertakking ronduit dubieus was. Maar sinds 'Gouda 2012' lijkt het hoog tijd om dat (voor)oordeel bij te stellen. Hoewel Prosman uitsluitend correcte, logisch uitziende zetten produceerde, was het juist Tielrooij die met sterk en doelgericht aanvalsspel de beste kansen naar zich toe trok. De zwartspeler zou zelfs op winst hebben gestaan wanneer hij zich niet op de 38ste zet op een remise-afwikkeling had ingelaten...


Hieronder de eerste van liefst drie afleveringen over deze boeiende partij, die voor de stand van de openingstheorie van groot belang lijkt. Daarbij kondig ik alvast aan dat het beslissende fragment een ongekende rijkdom aan - vaak fraaie, analytische mogelijkheden bevat.


Prosman-R. Tielrooij


Blindsimultaan Gouda 2012


1.34-29 17-22 2.40-34 11-17 3.45-40 6-11 4.50-45 1-6 5.31-26 16-21 6.32-28 19-23 7.28x19 14x23 8.35-30 10-14 9.30-24 23-28 10.37-31 5-10 11.40-35 20-25 12.24-20 15x24 13.29x20 14-19 14.20-15 9-14 15.44-40 3-9


Zelfs binnen de speelwijze met 9...23-28 kiest Tielrooij voor een relatief oud schema: al sinds de jaren zeventig wordt in sommige kringen de opvatting gehuldigd dat zwart beter met (14...)10-14 kan opbouwen.


Zie in dit verband ook de partijen Luteijn-Getmanski en Thijssen-Ibrahima Gaye, besproken in de Volkskrant van 7 augustus 2010 en 2 april 2011.


Maar Getmanski en Gaye kregen óók nog eens met een lelijke 'verdikking' van hun rechtervleugel (7-11) te maken. En dat is een essentieel verschil met Tielrooij, die dat o zo belangrijke stuk op 7 juist op z'n plaats zal laten.


16.34-29 19-23 17.40-34 21-27 18.42-37 11-16 19.29-24


Na 19.47-42 7-11 20.29-24 zou er een (standaard)positie uit de zojuist genoemde partij van Kees Thijssen zijn ontstaan.


Ik twijfel er echter nauwelijks aan dat Tielrooij 19.47-42 niet met 19...7-11(?), noch met 19...17-21? 20.26x17 12x21 (21.29-24! +), maar met 19...14-19! (eerst zo) 20.29-24 19x30 21.35x24 17-21! 22.26x17 12x21 zou hebben beantwoord.


19...14-19! (principiëler en ambitieuzer dan het - merkwaardig genoeg - vaker voorkomende 19...14-20) 20.45-40 19x30 21.35x24 17-21! 22.26x17 12x21


Koelbloedig gespeeld: van de afwikkeling 23.24-19 13x24 24.33-29 24x35 25.34-29 23x34 26.38-32 27x38 27.43x5 heeft zwart weinig of niets te vrezen. Bovendien is een dergelijk middenspel-met-dammen, zelfs als het gunstig voor wit zou zijn (wat ik niet geloof), ongeschikt voor een blindsimultaan waarin nog 29 andere partijen de aandacht opeisen...


23.31-26 7-12 24.26x17 12x21 25.37-31 (maakt gebruik van de omstandigheid dat 25...21-26?? faalt op 26.34-29! +) 25...6-11!


Alweer: koelbloedig gespeeld. Liever dan met 25...8-12 of 25...2-7 de formatie 2/8/13 te verbreken (in beide gevallen was van 26.40-35! annex 27/29.34-30! veel méér gevaar uitgegaan dan in het werkelijke verloop), laat zwart een - tijdelijke - opsluiting van zijn rechtervleugel toe.


Daarmee treedt Tielrooij in de voetsporen van theoreticus Frits Luteijn, die in 1977(!) en 2005 zo speelde tegen respectievelijk Frans van de Velde en Geert Prinsen.


26.40-35


Kennelijk verwachtte Prosman onvoldoende heil van een vervolg als 26.31-26 11-17 27.47-42 13-19! 28.24x13 8x19 29.40-35 (29.42-37?? 27-31 +) 29...9-13! (blijft 30.42-37? verhinderen) 30.34-30 25x34 31.39x30 28x39 32.43x34 27-32! 33.38x27 21x32. In de zojuist genoemde partij Prinsen-Luteijn, waarin dit verloop via een iets andere zettenreeks op het bord kwam, zou zwart inderdaad de (veel) betere kansen krijgen.


Met de tekstzet berust de witspeler indirect in de opsluiting van zijn linkervleugel:


26...21-26! 27.41-37!?


Zie diagram


Hiermee heeft het romantische spelbeeld dat zo karakteristiek is voor de Keller-variant-oude-stijl, definitief vorm gekregen. Het zal buigen of barsten worden...


(Wordt vervolgd)


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden