Kees the Boy: klassieker van Theo Thijssen is eindelijk vertaald naar het Engels

Theo Thijssens klassieker uit 1923 Kees de jongen is vandaag pas in het Engels verschenen: Kees the Boy. 'Gewoon omdat dit boek te goed is om tot het Nederlandse taalgebied beperkt te blijven.'

Foto van de onthulling van een beeld van Theo Thijssen in 1979. Het stelt de schrijver voor, zittend op een schoolbank bij Kees de Jongen, de hoofdpersoon uit zijn gelijknamige boek.Beeld anp

Het is een geliefde klassieker van de Nederlandse literatuur: Kees de jongen. Bijna 100 jaar geleden geschreven door de Amsterdamse onderwijzer en politicus Theo Thijssen. Ooit verfilmd, verstript en zelfs op de planken gebracht als rockopera. Maar een Engelse vertaling? Die was er niet van het verhaal over de jonge Kees Bakels en de legendarische zwembadpas. Met dank aan taalkundige en leraar Bas Voorhoeve is er vanaf vandaag Kees the Boy.

Eind 2014 herlas Voorhoeve na jaren weer Kees de jongen. Hij werd naar eigen zeggen weer volledig geraakt door de gedachten, gevoelens en fantasieën van de 12-jarige Kees. Zijn dagdromerij over Rosa Overbeek, zijn grote liefde. Nu eens moest Voorhoeve lachen dan weer huilen om de rake woorden van auteur Thijssen. 'Zelden is er met zoveel compassie een inkijkje gegeven in de ziel van een 12-jarige jongen. De droge, sobere en uitgebeende stijl leidt er bovendien toe dat de vaart van het verhaal erin blijft. Wat ook zo knap is: dat Thijssen hartverscheurende passages weet af te wisselen met stukken waar de subtiele ironie je als lezer gewoon hardop doet lachen.'

Hernieuwde kennismaking

Gegrepen door zijn hernieuwde kennismaking met Kees de jongen ging Voorhoeve, die in zijn jeugd in Australië heeft gewoond en onder meer docent Engels is, op zoek naar een Engelse vertaling van het boek. Die bleek er tot zijn verbazing niet te zijn. Wel in het Duits, maar die dateerde uit 1935, acht jaar voordat Thijssen aan de gevolgen van een hersenbloeding zou sterven. 'Die Duitse vertaling was nog een verkorte versie ook. Thijssen was daar destijds nog aardig kwaad over', aldus Voorhoeve.

Voorhoeve ging op zoek naar een Engelse uitgever om zijn geliefde boek te vertalen. Anders dan bij een andere Nederlandse klassieker, De Avonden van Gerard Reve, dat vorig jaar werd uitgebracht als The Evenings door uitgeverij Pushkin Press, bleek er echter nauwelijks belangstelling. Ondanks inspanningen van onder meer het Letterenfonds en Herman Koch, Nederlands populairste auteur in het buitenland.

Feuilleton

Voorhoeve besloot daarom zelf het boek in het Engels te vertalen. Hij raadpleegde native speakers en publiceerde online delen van het boek als feuilleton. Eigenlijk zoals Thijssen het boek ooit schreef: de eerste delen al in 1908 en de latere delen een jaar voor de publicatie in 1923. Voorhoeve kwam daarbij er al snel achter dat vooral simpele dingen en kleine nuances de meeste problemen opleverden.

Zo niet de vertaling van de beroemde zwembadpas door Thijssen zo mooi in het boek beschreven: 'Als je 's goed opschieten wou moest je voorover gaan lopen, net of je telkens viel. (...) Maar 't voornaamste was toch dat je armen heen en weer gingen.' Voorhoeve: 'Ik wist direct dat ik voor de zwembadpas een neutrale term wilde hebben. Sommigen stelden voor om er 'swimming pool swank' van te maken. Maar dat neigde naar stoerdoenerij. Iets waar Kees helemaal niets van moest hebben. Uiteindelijk is het de 'swimming pool trot' geworden.'

Voorhoeves vertaling verschijnt nu als een zogenoemde printing-on-demand-uitgave. Geert Mak ontvangt vrijdagmiddag in het Theo Thijssen Museum het eerste exemplaar. 'Jammer genoeg is er nog altijd geen Engelse of Amerikaanse uitgever gevonden. Maar deze eerste vertaling maakt het een stuk eenvoudiger Engelstaligen met Kees de jongen kennis te laten maken. Dit boek verdient een echte uitgever. Het verdient wat mij betreft een vertaling in wel vijftig talen.'

Overdreven? Voorhoeve vindt van niet. 'Het is pure promotie voor de Nederlandse literatuur en ook voor Amsterdam. Kees de jongen zit vol met couleur locale van het Amsterdam van eind negentiende eeuw met zijn paardentram en lantaarnopstekers. Maar buitenlandse toeristen zullen in het boek ook veel plekken in de stad herkennen. Neem de passages die zich afspelen in de schaduw van de Westertoren, waar Kees' grote liefde Rosa Overbeek wandelt. Dat is ook bij het Achterhuis waar jaren later Anne Frank heeft ondergedoken. Kees de jongen verdient wat mij betreft bescherming van VN-organisatie Unesco. Het is echt cultureel erfgoed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden