Keer op keer wordt de vrede platgewalst

HET IS ALWEER een jaar geleden dat Pol Pots zwager en voormalige vice-premier Ieng Sary opdook uit de jungle. De Rode-Khmerleider kwam een pact sluiten met de Cambodjaanse regering en hij voerde in zijn kielzog zowat de helft van Pol Pots aanhangers met zich mee....

Met een grote bijeenkomst van officieren, soldaten, boeddhistische monniken en burgers vierde Ieng Sary afgelopen vrijdag in zijn eigen hoofdstad Pailin de eerste verjaardag van zijn semi-autonome territorium. In het land van Ieng Sary heersen vrede en welvaart - het is het rijkste deel van Cambodja, waar robijnen en tropisch hardhout vlot hun weg vinden naar de gehaaide Thaise handelaren aan de andere kant van de grens. De bevolking geniet er gratis onderwijs en gratis gezondheidszorg.

Vanuit Pailin predikt Ieng Sary tegenwoordig vrede en nationale verzoening. Hij heeft een politieke partij opgericht, de Democratische Nationale Verenigde Beweging (DNUM). Maar aan de verkiezingen van volgend jaar zal de DNUM nog niet meedoen - de Rode-Khmerpartij wil haar machtshonger niet al te opzichtig etaleren. Onze neutraliteit zal ons na de verkiezingen des te beter in staat stellen deel te nemen aan de parlementaire politiek, zei Ieng Sary vrijdag in Pailin tegen een journalist van de Bangkok Post.

Een partij die niet meedoet aan de verkiezingen maar vervolgens wel een belangrijke rol denkt te gaan spelen in de politiek? Van democratie begrijpt Ieng Sary nog steeds geen snars. Vroeger ook al niet, zoals blijkt uit de woorden die hij in 1978 als vice-premier sprak over het boerenparadijs dat zijn zwager Pol Pot wilde bouwen op de verse knekelvelden: 'Indachtig onze broeders, de boeren, heb ik een nieuwe toepassing van democratie ontwikkeld. Het is ons opgevallen dat ze vaak niet het woord durven voeren. Daarom zal ik degenen aanwijzen die hun mening moeten geven. Als ze weigeren dit recht uit te oefenen, zullen ze onmiddellijk worden uitgestoten.'

Ieng Sary noemt zijn autonome gebied neutraal: de aanhangers van de vorige maand door co-premier Hun Sen afgezette prins Norodom Ranariddh hoeven er niet aan te kloppen om hulp. Die proberen zich, iets verder naar het noorden, staande te houden tegen het Cambodjaanse leger, dat van Hun Sen opdracht heeft gekregen hen zo snel mogelijk weg te vagen. Hun belangrijkste steunpunt is O'Smach, een dorpje pal aan de grens met Thailand.

Uit O'Smach vluchtten gisteravond volgens ooggetuigen tienduizenden al dan niet bewapende Ranariddh-aanhangers naar Thailand. Het leger komt steeds dichter bij - volgens sommige berichten waren Hun Sens manschappen het dorpje maandag al tot op een kilometer genaderd. Die laatste kilometer die het leger van de overwinning scheidt is echter geen gemakkelijke: O'Smach ligt op een steile, moeilijk begaanbare heuvel, die door Ranariddhs royalisten inmiddels is bezaaid met landmijnen.

Prins Ranaridd zelf reist intussen, van vriend en vijand verlaten, de wereld af op zoek naar steun - geld, wapens, of op zijn minst diplomatieke pressie. Vrijwel dagelijks doet hij een nieuwe hoofdstad aan (maandag was het Manilla), waar hij beleefd wordt ontvangen en na enkele uren weer met lege handen wordt uitgewuifd.

De enigen van wie de royalisten misschien steun kunnen verwachten zijn de Rode Khmers in Anlong Veng, een kilometer of vijftig naar het oosten. Inderdaad zou er al een groep gewapende Rode Khmers onder weg zijn naar de royalisten in hun benarde veste - misschien niet zozeer om de mannen van de prins te ontzetten, als wel om te voorkomen dat het leger van Hun Sen vanuit O'Smach doorstoot naar Anlong Veng.

De Rode Khmers in Anlong Veng zijn weer een ander slag dan die van Ieng Sary in Pailin. Anlong Veng was tot voor kort het hoofdkwartier van Pol Pot zelf - totdat die vorige maand door een soort volkstribunaal tot levenslang werd veroordeeld.. En van Khieu Samphan, 'het fatsoenlijke gezicht' van de Rode Khmers die formeel al jaren geleden de leiding van Pol Pot had overgenomen. En van de beruchte eenbenige commandant Ta Mok, bijgenaamd 'de slager', die sinds het proces tegen Pol Pot de nieuwe leider van de Rode Khmers zou zijn.

Ook de Rode Khmers in Anlong Veng stonden op het punt een pact met de regering te sluiten. De meesten althans - de in dogmatisme verstarde Pol Pot moest daar niets van weten en liet uit pure woede zijn oude vriend Son Sen platwalsen door een stel tanks - samen met zijn vrouw en kinderen. Die moord (op 10 juni) werd Pol Pot echter noodlottig. Er ontbrandden heftige gevechten tussen voor- en tegenstanders van het al bijna afgeronde pact met de regering, die binnen twee weken werden beslecht. Op 3 juli werden Khieu Samphan en de onderhandelaars van prins Ranaridd het eens over de inhoud: de gewapende Rode Khmers zouden worden opgenomen in het Cambodjaanse leger, ze zouden de regering en de grondwet erkennen. Op 6 juli zou het pact worden ondertekend.

Op 5 juli echter zette Hun Sen co-premier Ranariddh aan de kant. Op 6 juli betuigde Khieu Samphan voor de radio trouw aan de regering en de grondwet, maar het iele geluid van de verzetszender ging verloren in het voortdurende geratel van tanks door de straten van Phnom Penh. Wat Pol Pot niet was gelukt, dat kreeg Hun Sen wel voor elkaar: de vrede werd platgewalst.

Marianne Boissevain

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden