Kay: Iederéén zat ernaast in Irak

Vrijwel niemand vermoedde dat Saddam Hussein in een spiraal van corruptie was terechtgekomen en geen verboden wapens meer bezat, sust wapeninspecteur Kay....

Deze regering heeft de boel belazerd, riepen de Democraten, hun presidentskandidaten voorop. Zie je nu wel dat we op valse gronden ten oorlog zijn gevoerd.

Het werd een echte verpolitiekte kwestie, in de zin dat de zaak tot het hogere stratego ging behoren. Met de verkiezingen in het vooruitzicht groeven de kampen zich in en beschoten ze elkaar met het eigen gelijk.

Die stille, vormelijke Kay heeft aan dat spel in een paar klappen een einde gemaakt. Hij heeft het werk in de onderzoeksgroep eraan gegeven, naar het schijnt omdat hij vindt dat de groep te weinig ondersteuning krijgt. Hoe ook, hij greep zijn afscheid aan om dit weekeinde hier en daar wat interviews te geven. Daarin zei hij niet meer te geloven dat in Irak aan de vooravond van de oorlog grote voorraden chemische en bacteriologische wapens lagen opgeslagen. Bagdad werkte aan een wapen met het gif ricine, het regime deed wat pogingen een nucleair wapenprogramma nieuw leven in te blazen, maar veel stelde het niet voor, volgens Kay.

Hij gaf een fascinerend inzicht in hoe het regime ervoor stond, begin vorig jaar. Ergens in 1997 of 1998 was Irak verzeild geraakt in 'een spiraal van corruptie'. Saddam Hussein was een geïsoleerde dictator geworden die had gelast dat hij persoonlijk grote projecten zou goedkeuren, zonder tussenkomst van anderen. De wetenschappers legden de president denkbeeldige wapenprogramma's voor, waarvoor ze veel geld ontvingen, maar die ze vervolgens niet tot uitvoering brachten. Volgens Kay hadden de corrupte wetenschappers zichzelf geschoold in de kunst van het liegen en de kunst van het overleven in een politiestaat.

Er begint iets te kraken in de voegen van de regering-Bush.

Minister Powell van Buitenlandse Zaken zei maandag er rekening mee te houden dat Irak geen grote voorraden had. Woordvoerders willen niet langer herhalen dat te gelegener tijd de voorraden van verboden wapens zullen worden aangetroffen, ergens in Irak. Scott McClellan, de eerste woordvoerder van president Bush, kondigde een vergelijkend onderzoek aan tussen de geheime inlichtingen van begin vorig jaar en de nieuwste informatie.

De grote vraag is natuurlijk: hoe kan het dat de CIA en de andere veiligheidsdiensten geen idee hadden van de chaos in de hofhouding van Saddam en kennelijk niet wisten dat zijn regime inmiddels op drijfzand was gebouwd? Of wisten ze het wel en zwegen ze erover? Of wisten ze het, maakten ze er ook melding van, maar zwegen de politici? Het zijn vragen met een diepe politieke lading, al helemaal in een verkiezingsjaar.

Het is niet verrassend dat van Republikeinse kant gepoogd wordt de schade beperkt te houden. In die kring wordt met de vinger naar de veiligheidsdiensten gewezen, de CIA voorop. De Democraten vinden nader onderzoek naar de rol van de CIA niet oninteressant, maar waar ze werkelijk nieuwsgierig naar zijn is de vraag wat het Witte Huis wist.

En daar verscheen dr. Kay ten tweede male, deze keer voor een Amerikaanse Senaatscommissie. Hou toch op met die heilloze beschuldigingen over en weer, was zijn boodschap. 'We zaten er bijna allemaal naast, ook ik.' Tot het kamp van Bush zei de wapeninspecteur dat het nu eens een keer moet toegeven dat men zich gebaseerd heeft op foute informatie. En tot de Democraten zei Kay dat ze een keer moeten ophouden met het verhaal dat de president de kluit welbewust belazerd heeft.

Vervolgens maakte Kay zijn karwei af door de senatoren voor te houden dat het nu hoog tijd is voor een onafhankelijk onderzoek naar de vraag hoe het kon gebeuren dat niet alleen de CIA, maar tal van veiligheidsdiensten kennelijk zo slecht op de hoogte waren van de feiten. Een onderzoek van buitenstaanders, onderstreepte Kay . Hij riep hen op tot een 'fundamentele analyse van wat fout ging'. 'Want we hebben nog meer gevallen dan alleen Irak. Ik geloof niet dat het probleem van wereldwijde verspreiding van de wapentechnologie die is gericht op massavernietiging, zomaar zal verdwijnen. Daarom is het een urgente kwestie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden