Katja móest winnen

In zijn nieuwe speelfilm laat Theo van Gogh 'hoge' en 'lage' cultuur fiks botsen. Door middel van de karakters: Interview is een duel tussen een serieuze verslaggever en een soapsterretje.En door middel van de acteurs: Pierre Bokma, 'de god van het serieuze toneel' en 'soapgodin' Katja Schuurman....

De locatie: een van de Amsterdamse grachten. Het tijdstip: 's avonds laat. De scène: een politiek journalist staat te foeteren door zijn telefoon.

Hij moet een soapster interviewen. En daar heeft hij zwaar de pee over in. 'Het kabinet staat op vallen', raast hij tegen zijn hoofdredacteur. 'En jij stuurt mij naar een geplastificeerde mummie!' Als zij, uren te laat, in haar fourwheeldrive komt aangieren, vergeet ze de handrem aan te trekken. 'O kut!', roept ze vertwijfeld, maar het is al te laat: de auto boort zich in de pui van haar huis.

Zo begint Interview, de nieuwe speelfilm van Theo van Gogh naar een scenario van journalist Theodor Holman. Een film waarin zij 'hoge' en 'lage' cultuur op elkaar laten knallen. Door middel van de karakters: Interview is een verbaal duel tussen de verslaggever van 'een zogenoemde kwaliteitskrant' en het soapsterretje. En door middel van de acteurs: Pierre Peters, de parlementair journalist, wordt gespeeld door Pierre Bokma - 'de god van het serieuze toneel' (Van Gogh). De rol van Katja wordt vertolkt door 'soapgodin' Katja Schuurman.

'Met de auto heeft God een handje geholpen', gnuift Van Gogh. 'Die botsing stond niet in het script.'

Schuurman, bekend om haar blikschades, wijzend naar Van Gogh: 'Nou, déze God hielp een handje. Het was een automaat, dat ben ik niet gewend. Ik zei nog: Jezus, wel een beetje flauw hè, dat ik weer zo nodig met kapotte voorlamp moet rijden. En vervolgens laat ik die auto zó tegen mijn huis aanrollen. Dat vond Theo natuurlijk. . . .'

Van Gogh: 'Ik vond het gewéldig.'

Schuurman: 'Het wás ook vrij grappig. Omdat het zo spontaan ging. En dan meteen doorspelen, hè? Alsof er niks gebeurd was. Alsof ik dat elke dag zo doe.'

De locatie: een café op een van de Amsterdamse grachten, niet ver van Schuurmans huis, waar Interview in vijf nachten gedraaid werd. Het tijdstip: 's middags om een uur of drie. Van Gogh belt Schuurman op zijn mobieltje: 'Schat, de monsters van de Volkskrant hebben mij al in hun klauwen. Waar blijf je nou?' Even later komt ze aankuieren. Met drie Amerika-buttons. 'Voor Theo, voor op zijn bretels. Juist nu iedereen anti-Amerika is. Dat vindt Theo leuk.'

Interview gaat over de opbouw van een imago. 'Het is een zwarte komedie over Nederlandse roem', zegt Van Gogh. 'En over de mate waarin je waarheid gewoon kunt creëren', stelt Schuurman. 'Dat kunnen beide kampen. Journalisten - als die iets opschrijven is het al bijna waar. Maar ook de geïnterviewde kan daarmee spelen.' Zo tracht de film-Katja de film-Pierre tijdens het interview danig te ontregelen door hem steeds een andere kijk op haar persoon voor te spiegelen. En probeert Pierre op zijn beurt Katja slinks te verleiden tot een uitspraak waarmee hij mogelijk de voorpagina haalt.

Het idee voor Interview ontstond in Toomler, de stand-up comedy-bar naast het Amsterdamse Hilton Hotel. 'Op vrijdagavond komen we daar regelmatig met een stel mensen samen', vertelt Van Gogh. 'Katja is er vaak, Pierre, Theodor, en Hans Teeuwen, de cabaretier. Ergens tegen Kerstmis zei Teeuwen op zo'n avond: je moet een film maken waarin Katja wordt verleid via een interview.' Holman werd gebeld voor het scenario. 'Theodor heeft de schurft aan Kerstmis, dus die ging direct aan de slag. Op Texel heeft hij vier dagen lang als een imbeciel zitten schrijven.'

Drie wensen had Van Gogh. Eén: Bokma als tegenspeler van Katja. ('Bokma, over wie ik altijd heb geroepen dat hij een waardeloos acteur voor de camera is. Gewoon, om te pesten. Ik belde hem en zei: luister, je krijgt nu eindelijk de kans te schitteren in een fatsoenlijke filmrol').

Twee: de film moet twijfel zaaien. Zijn de bekentenissen van de soapster echt of acteert ze beter dan de journalist denkt? Onderscheidt de verslaggever zich met zijn ontboezemingen van zijn roddelperscollega's of is hij even vilein?

'En drie', zegt Van Gogh: 'Katja moest winnen'.

Het werd een typische Van Gogh-no budget-productie. Gemaakt voor zo'n 90 duizend euro, gedraaid met drie handheld dvd-camera's.

Schuurman: 'Het was fijn dat het bij mij thuis kon. Want het moest gewoon nú gebeuren.'

Van Gogh: 'Geen lampen, geen technici, geen kabelspaghetti over de vloer. En geen gewacht. Heerlijk. Ik ben onder meer zo dik van al dat wachten op filmsets. Serieus waar.'

Schuurman: 'Het leuke was dat iedereen het voor weinig deed, daardoor ontstond een bijzondere sfeer.'

Van Gogh: 'Nou . . . de cameraman pakte gewoon zijn honorarium, hoor. Anders krijg je zo'n idee van een jongensclub. Maar goed: Ikzelf en de producent hebben er niks aan verdiend. Katja en Pierre krijgen elk 4500 euro. En dat compliment moet ik hen geven: ze waren bereid om die hele kuttekst uit hun hoofd te leren. Eigenlijk is het een soort toneelstuk.'

Schuurman: 'Dat was wel zwaar inderdaad. Ook omdat we door die lange dialogen vaak vijftien tot twintig minuten achter elkaar opnamen. Normaal sta ik twee, hooguit drie minuten aan één stuk voor de camera.'

Interview werd gelardeerd met het soort steken-onder-water waar Van Gogh het patent op heeft. De hoofdredacteur van het Amsterdamse dagblad waarmee de journalist voortdurend ruziet heet Matthijs (van Nieuwkerk). De naam van Albert Verlinde valt: 'Is dat niet die tv-presentator die onlangs aan aids is overleden?'. En gaat het mobieltje van de film-Katja af, dan klinkt de tune van Goede Tijden, Slechte Tijden. Hoe realistisch is dit drama?

Schuurman: 'Nou, ik heb gelukkig nog nooit een interview gehad dat zo escaleerde als dit.'

Van Gogh: 'Goeie vraag. Ik denk: zeer realistisch.'

Schuurman: 'Tuurlijk, ik bedoel, de eerste keren dat ik interviews gaf, deed ik volkomen kwetsbaar en open mijn verhaal. Maar ben je eenmaal een paar keer behoorlijk door journalisten in een stuk genaaid, dan ga je meedoen. Wordt het een soort machtsspel.'

Van Gogh: 'Vertel.'

Schuurman: 'Nou, kleine dingen. Ik liep een keer met een vriend op Schiphol, zag fotografen en zei tegen hem: leg even je hand op mijn buik. Denken ze dat ik zwanger ben.'

Van Gogh: 'Heel goed!'

Maar, benadrukt de regisseur, de Katja in de film is niet de echte. 'Interview is gebaseerd op de perceptie die het publiek van haar heeft.' Schuurman klopt op haar hoofd en haar lichaam: 'Lucht en zaagsel met een paar siliconentieten.' Van Gogh: 'De film gaat over glamour, een heel incourant artikel in Nederland. Katja is momenteel de enige actrice met glamour. Heel Nederland leeft met haar mee: Katja aan de drank, Katja tegen de vangrail, Katja zus, Katja zo. En iedereen vult zijn eigen verhaal in, voorbij de rollen die zij speelt: hoe zou ík me voelen als ik met Katja in een een liefdesscène zat? Dat gaat toch verder dan het appeal van de gemiddelde Werkteater-actrice.'

Schuurman: 'Laatst las ik in een recensie over het toneelstuk Onze Jeugd! waarin ik nu speel: ''Eindelijk zien we Katja in een rol die ver van haar afstaat, die niets van doen heeft met de Katja die we kennen.'' Een compliment, daar niet van. Maar wel ráár. Ik heb nog nooit in een recensie gelezen dat de rol van een actrice niet overeenkomt met de persoon die zij toevallig is. Maar kennelijk heeft men een beeld van mij, en beoordeelt men naar aanleiding daarvan mijn werk.'

Dat is het verschil, stellen Van Gogh en Schuurman, tussen hoe vertegenwoordigers van de serieuze en van de populaire cultuur worden bejegend. Het verschil tussen respect en dédain. In Interview confronteert Katja journalist Pierre met de vragen die zij regelmatig voor haar kiezen krijgt. En draait ze de rollen om. 'Pierre, heb jij je borsten laten vergroten?', vraagt ze als ze de camera op hem richt. 'Waarom heb jij je tieten laten vergroten? Zouden de kijkers je tieten mogen zien? Toe Pierre. Iedereen wil je tieten zien. Knoop je bloesje eens open.'

Maar hoe groot is dat dédain nog? De serieuze media geven dagelijks blijk van een bijna ongezonde fascinatie met het fenomeen Katja Schuurman. Berust de film niet op een misverstand? Van Gogh: 'Je hebt hé-le-maal ongelijk! Laatst was ik bij Jan Blokker, de grote columnist die ik zeer bewonder. Zegt-ie met twinkelende oogjes: 'Zo, wat hoor ik? Jij gaat een film maken met een meisje van de straat?'' ' Schuurman: 'De grenzen tussen hoge en lage cultuur vervagen wel, maar zijn nog steeds aanwezig.' Ja, ze krijgt de laatste tijd veel serieuze rollen aangeboden: 'Maar als ik dan ook Costa! doe, is de reactie: ze doet een stap terug. Terwijl dat voor mij een bewuste keuze was, een statement: er is voor mij geen verschil tussen hoog en laag, alleen tussen goed en slecht, mooi en lelijk.'

De film-Pierre knóópt uiteindelijk zijn bloesje open: het begin van zijn ondergang. Want beide partijen mogen elkaar in Interview dan om het hardst belazeren, de film-Katja wint wél het duel. Ook in moreel opzicht: de soapster gedraagt zich slechts naar haar publieke imago. De journalist zakt heel wat dieper.

Van Gogh: 'Zodra Pierre Peters bloed ruikt, denkt hij alleen nog maar aan zijn briljante primeur. Hij vergeet de vertrouwelijkheid die hij Katja heeft beloofd. Zo zijn journalisten: ze schrijven vooral voor elkaar.' Katja draait hem een verschrikkelijke loer. 'En zo hoort het ook', vindt Van Gogh. Schuurman herkent zich in dit cynisme: 'Terugschoppen is lekkerder dan het oordeel van anderen lijdzaam te ondergaan, dat heb ik in de loop der jaren wel geleerd. Zoiets van: jullie willen dat ik me misdraag, dan zál ik me ook misdragen. Maar na deze film is dat over. Ik heb mezelf lang genoeg op de hak genomen.'

Van Gogh: 'Ik wilde één keer definitief met dat Katja-imago afrekenen. Nu is het tijd voor serieuze rollen. Tenslotte heb ik haar niet gekozen om haar siliconentieten. Ik vind haar gewoon een erg goede actrice.' In films doen soapsterren het 'heel vaak beter dan toneelacteurs', vindt hij. 'Omdat ze zoveel vaker voor de camera hebben gestaan, zo praktisch is het. Tv heeft een zegenende invloed gehad.'

Bij de Avro ligt inmiddels een voorstel voor een serie, geënt op de Medea-legende. 'Daarin moet Katja een moeder spelen die haar kinderen vermoordt om haar minnaar te treffen.' Ook denkt hij aan 'een lesbische road movie, met Katja en Tara Elders' en aan een misdaadfilm. 'Dan hebben we drie films gedaan, en daarna krijgen we ruzie. Hebben we toch een leuke tijd gehad met elkaar?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden