Kat-en-muisspel bij Taksimplein

De Dag van de Arbeid draait in Istanbul uit op rellen tegen de autoritaire regering van premier Erdogan. 'We willen een beter land achterlaten voor onze kinderen', zegt een betoger.

ISTANBUL - Het gaat al meteen bij de eerste politiebarricade mis in de Turkse stad Istanbul . 'Wat doet u daar?' brult een agent met een stoppelbaardje naar de Nederlandse correspondent, als die een aantekening maakt in zijn notitieblokje. 'Komt u eens hier!' Een groep agenten verdringt zich rond de journalist. Eentje grist het opschrijfboekje uit diens handen, een ander begint de eerste bladzijde eruit te scheuren. 'Wat hebt u geschreven?', roept een politieman in een gewatteerd zwart jack, wijzend naar de Nederlandse aantekeningen. 'U moet dat voor ons vertalen!'

Als wordt uitgelegd dat de correspondent slechts een kijkje komt nemen rond het centrale Taksimplein, dat deze donderdag is gesloten voor demonstraties, keert de kalmte terug. 'Oké, u mag verder lopen', bromt de man in het zwarte jack. 'Maar u mag niet noteren waar de politie barricades heeft en met hoeveel mensen die zijn bemand.'

De Turkse regering heeft het vermaarde Taksimplein in Istanbul deze donderdag gesloten voor demonstraties ter gelegenheid van 1 mei, de Dag van de Arbeid. De autoriteiten hebben 40 duizend politiemensen ingezet om te voorkomen dat betogers het plein toch bereiken. Alle toegangswegen naar het plein zijn afgesloten met stalen dranghekken, her en der staan pantserwagens met waterkanonnen, en politiehelikopters houden het plein en de omringende straten vanuit de lucht in de gaten. Volgens de regering is de sluiting van het Taksimplein nodig omdat geweld dreigt van terreurgroepen. 'We hebben in een recente operatie twee kalasjnikovs in beslag genomen', aldus de gouverneur. 'We moeten onze burgers beschermen.'

Onafhankelijke vakbonden en linkse organisaties leggen zich echter niet bij het verbod neer. Het Taksimplein is voor hen van groot symbolisch belang omdat er in 1977 tijdens een 1-meiviering 34 mensen werden gedood toen onbekende schutters het vuur openden op de menigte. Bovendien was het plein afgelopen zomer het toneel van wekenlange heftige antiregeringsdemonstraties. 'We hebben de Dag van de Arbeid de afgelopen jaren op het Taksimplein gevierd en niemand raakte daarbij gewond', zegt vakbondsleider Kani Beko. 'Als de politie niet ingrijpt, raakt er niemand gewond.'

Maar dat politie zich deze donderdag niet afzijdig zal houden, wordt al snel duidelijk. Op een boulevard die leidt naar het Taksimplein duiken ineens twee demonstranten op die met een groot geel spandoek naar het plein lopen 'Lang leven 1 mei! Lang leve 1 mei!', schreeuwen ze. Hoe de twee betogers door het politiecordon zijn gekomen, is een raadsel, maar lang duurt hun victorie niet. Toegesnelde agenten werken de beide demonstranten binnen twee minuten tegen de grond en sleuren hen naar twee witte politiebusjes met getinte ruiten.

'Aaahh, verdomme', schreeuwt een van de betogers, terwijl hij door twee agenten wordt meegetrokken. Zijn voeten slepen over de grond. Op de vraag waarom de twee vreedzame betogers zijn opgepakt, antwoordt een politie-officier: 'Een van hen had een molotovcocktail bij zich.'

Groepjes demonstranten spelen in de straten rond het plein een kat-en-muisspel met de oproerpolitie. Sommige betogers gooien stenen en molotovcocktails naar de agenten. De politie reageert met waterkanonnen, traangasgranaten en charges. Er vallen volgens de autoriteiten 90 gewonden, onder wie 19 politiemensen; er worden 142 mensen gearresteerd.

Critici zien in de sluiting van het Taksimplein een zoveelste bewijs van de autocratische neigingen van premier Erdogan. De gezaghebbende columnist en blogger Mustafa Akyol merkte onlangs op dat de islamisten, toen ze nog niet aan de macht waren, het repressieve karakter van de staat bekritiseerden, maar dat ze, nu ze zelf aan de macht zijn, net zo repressief optreden als hun seculiere voorgangers.

In een straat op enkele honderden meters van het plein staan demonstranten en oproerpolitie tegenover elkaar. De agenten turen over hun schilden naar de betogers. De demonstranten zijn een bonte verzameling van anarchisten, socialisten, nationalisten, Koerdische activisten en Atatürk-aanhangers. 'Overal is het Taksimplein! Overal is het verzet!' scanderen ze.

'Wij zijn hier om onze solidariteit te tonen', zegt de gepensioneerde econoom Haluk Büyükbalci, die met zijn dochter naar de betoging is gekomen. Vader en dochter hebben een gasmasker om hun nek. 'Dit is een strijd voor een democratischer en leefbaarder Turkije.' Hij kijkt naar zijn 19-jarige dochter die, gekleed in een strak zwart leren jack, met andere betogers staat te praten. 'We willen een beter land achterlaten voor onze kinderen.'

Autocratische maatregelen van Erdogan

De gematigd islamistische regeringspartij AKP van premier Erdogan won eind maart gemeentelijke verkiezingen met 45 procent van de stemmen. Het was de zesde verkiezingsoverwinning van de AKP op rij. Met deze zege op zak voert de premier een reeks autocratische maatregelen door:

Erdogan vergroot zijn greep op het openbaar ministerie en de rechterlijke macht, mede om de corruptieschandalen rond zijn regering in de doofpot te stoppen.

Tientallen activisten worden vervolgd die afgelopen zomer voorop gingen in de zogenoemde Gezipark-demonstraties tegen zijn regering.

De geheime dienst krijgt meer bevoegdheden. Mensenrechtengroepen zeggen dat Turkije een 'veiligheidsdienststaat' dreigt te worden.

Toenemende intimidatie van de media. Volgens het Comité voor de Bescherming van Journalisten, een pressiegroep, zitten in Turkije vijftien journalisten in de cel.

Verscherping van het toezicht op internet. YouTube is sinds ruim een maand geblokkeerd, enkele kritische Twitter-accounts worden gecensureerd.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden