Kastjes kijken

Buis & Haard is niet zo maar een rubriek in de VARAgids. Voor de duizendste maal vertellen BN'ers, gefotografeerd in hun eigen huiskamer, over hun favoriete tv-programma's. Terugkijkend, levert dat prachtige tijdsbeelden op.

Als Eric van Onna van de VARAgids in de zomer van 2000 voor de rubriek Buis & Haard op bezoek is bij Gerard Reve en diens partner Joop Schafthuizen, komt het gesprek al gauw op Gerrit Hiemstra, de weerman van de NOS.


Joop: 'Als we eerlijk zijn, hebben wij televisie in huis voor Gerrit Hiemstra. Fan-tas-tisch.'


Gerard: 'Gerrit Hiemstra, de man van het wederbericht, prachtig. Als Gerrit Hiemstra op de buis is, gaan wij op onze knieën. Gebruik maar gerust het woord opwinding.'


Verder zegt de grote volksschrijver in zijn huis in Machelen-aan-de-Leie dat hij ooit een tragische verhouding heeft gehad met Maartje van Weegen, dat Karel van de Graaf ook niet meer is wat hij is geweest, dat Harmen Siezen geweldig is maar Journaal-verslaggever Gerri Eickhof een schurk en dat er te weinig sport op tv is. 'Waarom geen camera's in de douches na het sporten? Het zou toch prachtig zijn om te zien hoe voetbaljongens de modder van die prachtige lichamen spoelen?'


Geweldig interview.


Deze week staat de duizendste aflevering van de openingsrubriek Buis & Haard in de VARAgids. Op 1 april wordt in Beeld en Geluid in Hilversum de tentoonstelling Buis & Haard Lounge geopend. De gids zelf blikt met tien pagina's terug.


Nee, dat is niet overdreven. Als één kranten- of tijdschriftenrubriek de aandacht verdient, is het Buis & Haard (anno 1994). In één adem moet trouwens ook altijd AnyBody (anno 1992) even worden genoemd, de rubriek in het weekblad Viva waarin naakte vrouwen (en soms een man of stel) commentaar geven op hun eigen lichaam, maar Buis & Haard is krachtiger. Onthullender. Grappiger. Een eervolle vermelding verdienen ook Zelfportret (HP/De Tijd), Van Haar Voor Hem (Panorama) en Op de Klapstoel (Het Parool), maar ook die rubrieken kunnen niet op tegen de onverwoestbare klassieker uit de VARAgids.


Buis & Haard is een wekelijkse illustratie van de tijd waarin wij leven en nog een paar andere dingen. Wat we de afgelopen twintig jaar hebben gezien, onder meer, is de onstuitbare opkomst van de BN'er, de evolutie van het Nederlandse interieur en, heel gewoontjes maar ook erg interessant, de ontwikkeling van het nationale televisie-aanbod. Karel van de Graaf, Maartje van Weegen, Harmen Siezen, waar zijn ze gebleven.


In Buis & Haard vertellen stellen, meestal een man en een vrouw, over hun kijkgedrag. Dat is de eerste poot van de rubriek, de buis. De tweede poot, de haard, is de foto. Wie niet wil lezen, kan kijken, en andersom. 'Verantwoord voyeurisme', noemt Daan Dijksman (hoofdredacteur in de jaren 1994-2007) het deze week in de VARAgids. Dat zijn goed gekozen woorden.


Dijksman is de bedenker van de onverwoestbare rubriek. Hij doet daar gepast laconiek en bescheiden over. 'Nee, het is allemaal geen kwestie van raketwetenschap, het (doen) opzetten van zo'n rubriek, eerder van adequaat jatwerk, op het goede moment, uit de juiste bronnen.'


Dat was in 1994 en de tijd was er rijp voor. De komst van de ene na de andere commerciële televisiezender had een spectaculaire toename tot gevolg van potentiële gasten voor de rubriek en internet was in aantocht. Aan BN'ers geen gebrek, hoewel de lezer soms even goed moet kijken wie die man of vrouw ook alweer is, zoals bijvoorbeeld in het geval van het echtpaar Peter van Zadelhoff (presentator bij RTL-Z) en Anouk Turkenburg (redacteur bij FD Persoonlijk) en hun kinderen Jan en Kees die graag naar Brandweerman Sam kijken.


In Buis & Haard ga je even gezellig bij een hele of desnoods een halve BN'er op bezoek. Zoals Rob van Vuure, beëdigd bladendokter, in een van zijn columns in deze krant schreef: 'Een belangrijk ingrediënt van succesrubrieken is: intimiteit. Goed verpakt gluurvermogen. VARA's Buis & Haard: legitiem naar binnen kijken.


Zooitje in huis en zuurbekje blijkt ook een zuurbekje als echtgenoot te hebben.'


Goed verpakt gluurvermogen, we zien het in navolging van Buis & Haard overal, in alle (zaterdag)kranten inclusief de Volkskrant. Zij zijn ook van die 'voyeuristische binnenkomers' gaan organiseren, schrijft Dijksman die daar verder niet moeilijk over doet.


Misschien is het toch een bescheiden indicatie voor de kracht van het concept, suggereert hij voorzichtig.


Clemens Rikken maakte de meeste foto's voor Buis & Haard, meer dan de helft, gevolgd door Bob Bronshoff. Eric van Onna kwam het vaakst bij de mensen thuis, ruim 900 keer maar liefst - een prestatie van formaat, al scheelt het natuurlijk dat televisie een onderwerp is waar veilig over kan worden gesproken. Behalve Paul Witteman, die dit waarschijnlijk allemaal maar flauwekul vindt en de deur van zijn huiskamer angstvallig gesloten houdt, doet iedereen altijd graag mee.


Toen Van Onna zijn archief opende, moest hij concluderen dat bijna honderd geïnterviewden zijn overleden, onder wie Theo van Gogh en Pim Fortuyn en natuurlijk Gerard Reve. Ook interessant is dat in de 500 meest recente afleveringen de Volkskrant door de BN'ers het vaakst (169 keer) wordt genoemd als favoriete krant en dat NRC Handelsblad met 125 stemmen op gepaste afstand op de tweede plaats staat.


Voor de duizendste aflevering keerde Van Onna terug naar het echtpaar uit de eerste, Charles Groenhuijsen en Karin van der Cammen. Hij kijkt intussen graag naar Deadliest Catch en Gold Rush op Discovery, zij naar Breaking Bad en hij draagt nog steeds instapschoenen, en zij pumps. Goed om te weten natuurlijk, maar erg spectaculair is het niet en het interieur van het echtpaar Groenhuijsen is evenmin opvallend. Keurige, doorsnee mensen, zo te zien.


Dan liever de foto uit 2013 van Dennie Christian en Roswita Althoff, zanger en administratief medewerkster, in hun moddervette huiskamer (engel op de kast, saxofoon aan de muur, goudkleurige snuisterijen). Ze zijn gek op wat ze huilfilms noemen, want 'huilen is enorm helend' en ze hebben, zo blijkt, in Duitsland weinig zicht op de zegeningen die de Nederlandse televisie te bieden heeft.


Dennie: 'Matthijs van Nieuwkerk? Doesn't ring a bell.' Ivo Niehe kent hij wel heel goed, zegt hij.


Gerard Reve antwoordde dertien jaar eerder op de vraag naar zijn onhebbelijkheden: 'Hoogmoed, ik denk weleens dat ik de verlosser ben. Pia Dijkstra vond hij een lieve meid, 'wie aan Pia komt, komt aan mij.'


Over zijn tragische, mogelijk verzonnen verhouding met Maartje van Weegen wilde Reve niets kwijt, helaas.


EIGEN EXPOSITIE

Buis & Haard is, vermoedelijk, de eerste tijdschriftrubriek met een eigen expositie. Vanaf 2 april zijn de hoogtepunten uit duizend afleveringen, de 'making of' en een quiz te zien en te beleven in de Buis & Haard Lounge, die door Beeld en Geluid in het gebouw op het Hilversumse Mediapark is ingericht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden