Kassa vredesdividend VS rinkelt niet meer

President Bush' voorstel voor 14 procent hogere defensie-uitgaven is een trendbreuk. Het vredesdividend van na de Koude Oorlog is wat de VS betreft geïncasseerd....

De terreuraanslagen van 11 september hebben president Bush het centrale thema van zijn presidentschap verschaft: de veiligheid van de Amerikaanse burger. Woensdag liet hij weten het defensiebudget komend jaar met 48 miljard dollar te willen verhogen tot 379 miljard dollar. Een stijging van circa 14 procent, bijna drie keer zo groot als die van dit jaar.

Gisteren voegde president Bush er een tweede voorstel aan toe: de verdubbeling van het budget voor 'Homeland Defense', naar 38 miljard dollar. Dat geld moet naar preventie en naar de nooddiensten als politie, brandweer en medische noodteams, die kort na een terreurdaad de meeste levens kunnen redden. Het budget van deze diensten wordt vertienvoudigd.

'We hebben geen keus', zei Bush. 'We staan op een moment in de geschiedenis waarop wij, als leiders, moeten reageren. Het Amerikaanse volk verwacht een vastberaden, aanhoudende inspanning.'

Nog maar een jaar geleden zag de wereld er nog heel anders uit voor de generaals in het Pentagon. Zij klaagden al jaren dat het inzetvermogen van de krijgsmacht gestaag was uitgehold door het incasseren, onder Bush sr. en Clinton, van het 'vredesdividend' na de Koude Oorlog.

Ook Bush jr kon hun zorgen niet wegnemen. Hoewel hij de ontwikkeling van een raketschild als speerpunt van zijn beleid aangekondigde, liet Bush de militairen weten dat hun budget niet al te zeer mocht stijgen. Het Pentagon moest prioriteiten stellen om ruimte te laten voor Bush' belangrijkste verkiezingsbelofte: de grootste belastingverlaging aller tijden.

Maar sinds de elfde september liggen de prioriteiten anders. Er moet in veiligheid worden geïnvesteerd en Washington neemt - tot nu toe - een snel stijgend begrotingstekort op de koop toe. Als het Congres instemt met zijn plannen, zal Bush de geschiedenis ingaan als doodgraver van het vredesdividend.

Bush' voorstel is een trendbreuk, al blijven de uitgaven voorlopig relatief veel lager dan in de Koude Oorlog. De president lijkt van de nood een deugd te willen maken. Hij flirtte deze week met de nalatenschap van president Ronald Reagan door te verklaren dat zijn voorstel 'de grootste stijging van de defensie-uitgaven betekent in twintig jaar'.

Begin jaren tachtig stuwde Reagan de defensiebegroting op tot een hoogte die sinds de Vietnam-Oorlog niet was bereikt. Maar sinds de piek in 1985 lijken de defensiestatistieken op een glijbaan. Hoewel ze nominaal stegen in een periode van grote economische groei, halveerden de defensie-uitgaven tussen 1985 en 1999 als percentage van het BNP: van 6,2 tot 3 procent.

Het valt te bezien hoe Europese regeringen op de Amerikaanse trendbreuk zullen reageren. De Europese bondgenoten gaven tijdens de Koude Oorlog al veel minder uit aan defensie, en verlaagden nadien hun uitgaven sneller. De kassa van het vredesdividend rinkelt in Europa nog steeds, tot tevredenheid van de kiezers.

Europese politici zoeken daarom vooral naar een betere besteding van hun defensiegeld, in de vorm van meer samenwerking, gezamenlijke materieelprojecten en een - vrijblijvende - discussie over 'taakspecialisatie'. Dat is de gedachte dat niet elk land over een hele krijgsmacht hoeft te beschikken, maar zich kan beperken tot het leveren van hoogwaardige 'bouwstenen', die op Europees niveau of in de NAVO in elkaar geschoven kunnen worden.

Sinds 11 september en de oorlog in Afghanistan is deze discussie niet langer vrijblijvend. Om überhaupt nog samen met de Verenigde Staten te kunnen optreden, zullen Europese landen hun defensie-investeringen moeten verhogen of moeten kiezen voor radicale vormen van Europese samenwerking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden