Analyse

Kashmir: een IJzeren Gordijn op 5.000 meter hoogte

Kashmir is een geopolitieke nachtmerrie. Een strijd om zelfbeschikking, religieuze tegenstellingen en grote strategische belangen van buurlanden.

Een helikopter vliegt op 18 september boven een Indiase militaire basis in Uri, ten westen van de provinciehoofdstad Srinagar. Ten minste 19 Indiase militairen en 4 aanslagplegers kwamen hier om tijdens een aanslag. Beeld epa

Hoog in het Karakoramgebergte kijken Indiase en Pakistaanse soldaten elkaar tot de tanden gewapend in de ogen. Hier in Kashmir ligt de meest omstreden grens ter wereld, een IJzeren Gordijn op 5.000 meter hoogte. Alleen is het slechts een bestandslijn, een stippellijn op de kaart. Zoals alle grenzen in Kashmir.

De kwestie-Kashmir zit al bijna 70 jaar muurvast. De regio is de facto verdeeld tussen India en Pakistan, maar wordt door beide in zijn geheel geclaimd. India heeft de deelstaat Jammu en Kashmir, met de Vallei van Kashmir, Kargil en Ladakh. Pakistan bestuurt Azad (Vrij) Kashmir, Gilgit en Baltistan. En dan is er China dat sinds 1962 onder andere Aksai Chin bezet.

Deze geopolitieke nachtmerrie ontstond toen de hindoe-maharadja van het overwegend islamitische Jammu en Kashmir zich in 1947 bij de dekolonisatie van Brits-India bij India aansloot. Het betekende oorlog tussen de nieuwe naties, die eindigde met een wapenstilstand en een bestandslijn, de Line of Control. India en Pakistan hebben sindsdien nog tweemaal oorlog gevoerd om Kashmir (in 1965 en 1999) en vaker op het punt gestaan.

Zelfbeschikkingsrecht

Kern van het conflict is het zelfbeschikkingsrecht van de bewoners van Kashmir met hun eigen taal, cultuur en identiteit. De meeste Kashmiri in het Indiase deel, overwegend moslims, willen onafhankelijkheid of aansluiting bij Pakistan. Minderheden van boeddhisten en hindoes willen daar niets van weten. Maar van een in 1948 door de VN aanbevolen referendum is het nooit gekomen.

Eind jaren tachtig kwam een gewapende afscheidingsbeweging op, die al snel islamistische trekken kreeg en uiteenviel in door Pakistan gesteunde jihadistische groepen. Die werden na 9/11 door India nagenoeg opgerold. In plaats ervan kwamen massademonstraties. India reageerde met de staat van beleg en met 700 duizend soldaten die zich volgens Human Rights Watch schuldig maken aan martelingen, verkrachtingen en verdwijningen.

De nieuwste opstand begon in juli, met massale volkswoede na de dood van de jonge rebel Burhan Wani. India reageerde met de avondklok, het blokkeren van telefonie en internet en de inzet van hagelgeweren. Resultaat: zeker 80 doden, duizenden gewonden, tienduizend arrestaties. Op 18 september volgde een aanval van separatisten op een legerkamp bij de bestandslijn. Volgens India zat Pakistan erachter, maar Pakistan ontkent. De Indiase premier Modi zei dit weekend dat Pakistan terrorisme exporteert en hard zal worden aangepakt.

Tekst gaat verder onder de kaart.

Een demonstrant uit Kashmir gooit een een ontplofte traangasgranaat terug naar de Indiase politie tijdens onlusten in Srinagar. Beeld EPA

Lees ook: Kashmir brandt na de dood van 'Robin Hood'

Separatisten doodden vorige week bij een aanval op een Indiase legerbasis in Kasjmir 18 soldaten. Sinds de dood van de jonge rebellenleider Burhan Wani staat Kashmir op ontploffen. (+)

Beeld de Volkskrant

Chronisch probleem

Veel opties heeft Modi echter niet. India kan de aanval militair vergelden, maar dan slaat Pakistan terug. Een gevaarlijk spel, beide landen hebben kernwapens. Wat resteert is diplomatieke spierballentaal. In de zaak-Kashmir zelf zit ook geen schot. India wil niet bewegen, en de VS, de EU en andere landen zien het als een interne aangelegenheid. Niemand wil het machtige India bruskeren, en Pakistan is een internationale paria.

Het strategisch gelegen Kashmir is bovendien een schakel in een geopolitiek spel om invloedssferen, een moderne versie van de Great Game, de 19de eeuwse Russisch-Britse rivaliteit in Centraal-Azië. Nu strijden China, Pakistan en India om handelsroutes tussen Centraal-Azië en de Indische Oceaan. Daar komt de waterrijkdom van Kashmir en de Indus nog bij.

Zo lijkt Indiaas Kashmir gedoemd een chronisch probleem te blijven, het Tibet van India, met als enig realistische optie een compromis dat internationale grenzen respecteert en toch ruimte biedt aan de legitieme aspiraties van het Kashmirse volk. Voorlopig blijven die Indiase en Pakistaanse soldaten nog wel even kleumen op de passen van de Karakoram.

Lees ook: 'Kashmir wil over eigen lot beschikken'

De spanningen in en rond de betwiste regio Kashmir lopen op. Tromgeroffel in India na een aanval van separatisten vanuit Pakistan leidt tot vrees voor militaire escalatie. Mensenrechtenactivisten zijn verontrust over het geweld tegen demonstranten door het Indiase leger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden