Interview

Karsu: van restaurantpiano tot Holland Festival

Nog niet heel lang geleden ontdekt achter de piano in het Turkse restaurant van haar ouders. Nu opent ze het Holland Festival. Zangeres Karsu Dönmez (25) over hoe dat zo, en zo snel, heeft kunnen gebeuren.

Karsu Dönmez: 'Pas toen ik naar New York was geweest op mijn 17de en ik had ervaren wat jazz was, dacht ik: wow, dít is mijn muziek.' Beeld Io Cooman

Karsu Dönmez zong op haar 17de in een uitverkochte Carnegie Hall, ze kreeg de persoonlijke complimenten van Bill Clinton en bedacht dat ze misschien best eens professioneel zangeres kon worden. Er zijn slechtere starts denkbaar. Terug in Nederland besloot ze wat vaker te zingen in het restaurant van haar vader. 'Daar, bij dat muurtje, stond een pianola. Klanten hadden gehoord dat ik in New York had opgetreden en vroegen of ik hier ook wilde zingen. Ze kenden me, want ik hielp weleens in de bediening. Vanaf die tijd zong ik hier vrijwel elk weekend.'

Restaurant Kilim aan de Amsterdamse Ceintuurbaan, het uur van de leveranciers - dozen groente en stapels Turkse broden verdwijnen naar de keuken. Karsu (25) schenkt geroutineerd wat te drinken in achter de bar, ze is thuis hier. New York, Londen, Berlijn, Istanbul, internationale tournees, een tweede cd na de zomer: 'Het ging supersnel allemaal'. Vanavond treedt ze op tijdens de opening van het Holland Festival in Koninklijk Theater Carré met een stuk van Chopin, een mix van eigen, jazzy werk en liederen van de Zwarte Zee. 'Kan best nog wel een dingetje worden', dat optreden: op het programma staat een duet met de klassiek geschoolde Turkse popzangeres Candan Erçetin (52). 'Die is héééél groot.'

Karsu groeide op met het werk van Erçetin. 'Ik ken haar muziek al sinds mijn kinderjaren. Candan is een interessante vrouw van Albanese afkomst met rood haar en blauwe ogen, een aardige en warme persoonlijkheid ook. Net als zij ben ik ooit klassiek begonnen. Op een gegeven moment leer je herkennen welke muziek inhoudelijk interessant is. Candan was voor mij degene die overal bovenuit sprong, een van mijn grote voorbeelden. Straks sta ik dus met haar op het podium. Het is natuurlijk vertrouwd publiek, Amsterdams publiek, maar ondertussen denk ik: ooewauw, vet cool!'

Ongebruikelijke route

De route naar het muzikale succes was nogal ongebruikelijk en niet alleen door die vroege aftrap in Carnegie Hall. 'Als klein meisje zag ik op tv oudere meneren met lang haar achter de piano, doedoeng, doedoeng, doedoeng, heel krachtig. Ik dacht: dat wil ik ook.' Haar ouders, in de jaren '70 naar Nederland gekomen, hadden gespaard voor een autootje. Toen dochterlief bleef zeuren om een piano, kwam er een witte leasepiano in huis. Pas als je Für Elise kunt spelen, beslissen we of we de piano houden, zei moeder. Binnen enkele weken speelde de zevenjarige Karsu het bagatel van Beethoven uit het hoofd. De auto moest een paar jaar wachten.

Haar zangtalent kwam min of meer toevallig boven water. 'Toen ik op de middelbare school zat in Osdorp deed ik mee aan een open podium. Ik had ingeschreven op instrumentaal, piano, maar tot mijn verbazing won ik in de categorie vocaal. Ik had jarenlang geoefend op de piano en opeens won ik met zingen, met zo'n bij-ding.' Karsu vermoedde valse complimenten. 'In die tijd kwam Idols op. Daar deden ook minder goede zangers aan mee. Die zeiden dan tegen de jury: 'Jullie vinden het misschien niks, maar in het café zeggen ze altijd dat ik goed kan zingen.' Ik dacht: misschien geven ze mij ook alleen maar complimenten om aardig te zijn, je kunt jezelf niet beoordelen - maar ineens werd ik gevraagd om op te treden als zangeres.'

'Popdingetjes'

Ze zong 'popdingetjes' indertijd. 'Intussen had ik klassiek pianoles, dat moest. Tegenwoordig kun je op de muziekschool meteen kiezen voor jazz, pop of klassiek. Pas toen ik naar New York was geweest op mijn 17de en ik had ervaren wat jazz was, dacht ik: wow, dít is mijn muziek.' Haar stem werd geschoold door Esra Dalfidan en Astrid Seriese. Ze heeft een groot bereik, klinkt nu eens rauw jazzy, dan weer subtiel sentimenteel - bijzonder geschikt voor het spannende snijvlak van jazz en wereldmuziek, van West en Oost.

'Mijn moeder draaide vroeger veel Azerbeidzjaanse muziek. Ik luister daar nog geregeld naar, omdat er veel verrassingen in zitten. Mijn vader houdt van Caribisch, Bob Marley, sambadingen enzo, maar hij speelt ook saz, een traditioneel snaarinstrument. Turkse muziek stond thuis vaak aan op de achtergrond.' Moeder bespeelde geen instrument, totdat ze op haar 42ste afstudeerde als onderwijskundige en besloot voortaan haar eigen voorkeuren te volgen. Opeens stond er een darbuka, een vaastrommel, in de woonkamer en zat moeder te trommelen. 'Vreeeeselijk vond ik dat als tiener.'

Karsu's repertoire bevat naast jazz inmiddels veel Turkse liederen, van volks tot klassiek. 'Zwarte Zee-liederen, die we ook op het Holland Festival gaan doen, zing ik in het dialect. Interessante muziek, omdat het bijna geen vierkwartsmaten heeft. Traditioneel komt er een kemençe bij, een smal snaarinstrument.' Inmiddels schrijft ze zelf en mixt ze Oost en West in haar liedjes. Dus er zit ook 'Amsterdam' in? 'Jazeker. Ik had een melodie geschreven die ik voor het eerst zou zingen met Typhoon en het Metropole Orkest. De tekst was van Huub Oosterhuis, de vader van Trijntje. De arrangeur vroeg wat voor gevoel ik wilde overbrengen. Ik wilde er een oriëntaalse feel aan geven, maar dan met een soort smartlapaccordeon er overheen. Een beetje Amsterdams dus.'

Gekke fouten

Het toeval wilde dat productieduo Nelson & Djosa in de zaal zat tijdens de orkestuitvoering. 'Ze vonden de melodie prachtig en wilden weten wie die had geschreven. Waarom schrijf je er dan zelf niet ook een Turkse tekst bij, vroegen ze. Maar mijn Turks is niet goed genoeg. Ik maak soms gekke fouten. Tijdens een optreden in Turkije wilde ik een keer mijn oma beschrijven aan het publiek: een oud vrouwtje dat krom loopt, net als jullie oma's. Ik zei per ongeluk: ze loopt krom, net als jullie. De crew lag dubbel.'

Toch ging ze ervoor zitten, samen met haar vriend, die het Turks beter beheerst. Ze zochten hun weg langs de valkuilen van taal en cultuur. Teksttechnisch moesten omtrekkende bewegingen worden gemaakt. 'In het Turks worden dingen vaak poëtischer gezegd dan in het Nederlands. Teksten als ik vind je leuk of let's get married zijn veel te direct.' Kus mij niet werd aldus Steel niet de lippenstift van mijn lippen.

Het nummer staat op haar nieuwe cd Colors, die in september uitkomt. Tussen het Holland Festival en de release waaraan een tournee is gekoppeld zit 'eindelijk' een rondreis door Turkije. 'Ik kom er vaak, maar dan is het tourbus in, tourbus uit. Je ziet niks van het land. Dit keer gaan we een auto huren.' De reis begint bij haar oude omaatje in de buurt van Antakya bij wie ze vroeger de zomers doorbracht - vijgen plukken, granaatappels, buiten koken en met zijn allen aan tafel. Het zijn dierbare herinneringen aan Karsu, zoals het dorp heet - Turks voor sneeuwwater.

Karsu Dönmez, zaterdag op de opening van het Holland Festival, Songs Across the Bosporus, Carré Amsterdam.

Protestbeweging

Turkije en de omliggende regio krijgen dit jaar veel aandacht tijdens het Holland Festival. Met Karsu en Candan Erçetin treedt de groep Kardec Türküler vanavond op tijdens de opening van het festival.

De in 1993 opgerichte band verwerkt etnisch-folkloristische invloeden in zijn muziek uit heel Turkije en de Balkan. Door het combineren van Turkse, Koerdische, Azerbeidzjaanse, Armeense en andere etnische muziek wil Karde¿ Türküler, wat 'ballades van broederschap' betekent, een stem laten horen tegen etnische tegenstellingen in Turkije.

Tijdens de protesten tegen de Turkse regering in 2013 werd hun lied Tencere Tava Havasi het lijflied van de protestbeweging. De band gebruikte alleen potten, pannen en ander keukengerei als instrument. Demonstranten namen de ketelmuziek over.

Het Holland Festival presenteert een breed spectrum aan Turkse muziek, van soefi tot experimentele elektronica. De Turkse cultuur krijgt ook aandacht tijdens debatten, culinaire bijeenkomsten en een 'geluidswandeling' waarin parallellen worden getrokken tussen Amsterdam en Istanbul. Het IJ fungeert hierbij even als de Bosporus.

Op 11 september verschijnt de nieuwe cd van Karsu Dönmez, Colors, waarna ze aan een nieuwe tournee begint. Ze bracht in 2009 een live-cd uit, drie jaar later volgde het studioalbum Confession. Diverse keren trad ze op in Carnegie Hall, in het Concertgebouw, op North Sea Jazz en op veel andere grote podia in het buitenland. Documentairemaakster Mercedes Stalenhoef volgde de zangeres een paar jaar lang. Dat resulteerde in 2013 in de documentaire Karsu, I Hide a Secret. Aanstaande zondag wordt die herhaald op NPO2 om 17.10 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden