Karin Amatmoekrim

Mooi gecomponeerde, dienstbare roman over een deel van het leven van de antikolonialist Anton de Kom.

DANIËLLE SERDIJN

Karin Amatmoekrim: De man van veel

***

Prometheus; 264 pagina's; euro 19,95.

Anton de Kom (1898-1945) schreef het boek Wij slaven van Suriname (1934). Grootouders van De Kom hadden in slavernij geleefd, zijn vader was in slavernij geboren. Anton was de eerste die in vrijheid ter wereld kwam. Maar van gelijkheid tussen verschillende bevolkingsgroepen was geen sprake. De Kom verzette zich tegen het kolonialisme en tegen de uitbuiting van contractarbeiders in Suriname en Indië. Hij ontpopte zich tot mensenrechtenactivist. De Nederlandse geheime dienst hield hem als staatsgevaarlijk gevangen in Fort Zeelandia. Na drie maanden gevangenschap werd hij verbannen.

Naar Nederland - dat leek een toevallige greep. De Koms echtgenote, Petronella Borsboom, had besloten terug te keren naar haar geboorteland. Hij moest maar gewoon mee. Zo kwamen ze in Suriname mooi van die onruststoker af.

Eenmaal in Nederland, in het jaar 1933, gaat het mis. De Kom wordt geplaagd door ernstige stemmingswisselingen. Dat is het punt waarop Karin Amatmoekrim de draad oppakt in haar biografische roman De man van veel.

Amatmoekrim debuteerde in 2004 met Het knipperleven. Een doorbraak volgde een paar jaar later met haar vierde roman, Het gym (2011), waarin ze liet zien hoe de piepjonge Sandra, een meisje met Surinaamse wortels en afkomstig uit een minder welgesteld milieu, zich moest zien te handhaven tussen stereotiepe gymnasiasten.

De Sandra uit Het gym is een nazaat van Anton de Kom. Niet in letterlijke, meer in thematische zin: door de omstandigheden gedwongen moeten beiden zich aanpassen en zich een nieuwe, cultureel bepaalde hoedanigheid toe-eigenen. Zoiets verruimt onherroepelijk de blik. Je wordt vanzelf een mens van veel.

Amatmoekrim concentreert zich op de periode die De Kom doorbracht in een Haags gesticht. In wat brave zinnen lezen we hoe hij wordt getergd door woedeaanvallen en momenten van extreme achterdocht. Petronella vreest voor haar veiligheid en die van hun kinderen. Zij besluit hem te laten opnemen.

De diagnose is fraai: 'overspannen' heet het. Amatmoekrim zal het ongetwijfeld hebben nagezocht, al noemt ze geen enkele bron (de lijvige biografie van Rob Woortman en Alice Boots uit 2009 kan onmogelijk aan haar aandacht ontsnapt zijn). Wat tegenwoordig posttraumatisch stresssyndroom wordt genoemd heette vroeger dus 'overspannen', wat minder ernstig klinkt, maar dat niet is.

Om te herstellen volgt Anton een slaapkuur. Tussen waken en dromen komen zowel de feiten als de angstdromen boven. Beschrijvingen van een langzaam herstel worden afgewisseld met terugblikken op de periode in Suriname. Compositorisch is dit netjes gedaan; de afzonderlijke verhaaldelen grijpen volstrekt vanzelfsprekend in elkaar. Geen hapering te vinden. Toch lijkt het alsof de keuze voor die periode in Den Haag de compositie heeft afgedwongen en dit verhaal in zekere zin zichzelf dicteert. Is dat erg?

Nee, het toont aan dat Amatmoekrim een scherp oog heeft voor goed materiaal. De geschiedenis van Anton de Kom past haar als een handschoen. Deze roman heeft vooral dienstbaarheid gevraagd. De auteur heeft die geleverd. Braaf, netjes en dienstbaar, het zijn misschien geen kwalificaties om warm van te worden. Toch vallen ze op hun plaats binnen het geheel. Een man van veel is wat het moet zijn: een biografische roman die een deel van het leven van Anton de Kom eer aandoet. Woest sprankelen en schitteren is iets voor een andere keer.

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden