postuumad simonis (1931 - 2020)

Kardinaal Simonis werd gezien als harde conservatief, maar eindigde als man van het midden

Kardinaal Simonis in 2005. Beeld Bert Verhoeff / HH
Kardinaal Simonis in 2005.Beeld Bert Verhoeff / HH

Ad Simonis was bisschop, en later kardinaal in de verkeerde tijd: de tijd van vernieuwing waar hij, als ware conservatief, zich niet echt thuisvoelde. Woensdag overleed hij op 88-jarige leeftijd.

In Utrecht verplaatste aartsbisschop Ad Simonis, in 1985 tot kardinaal benoemd, zich geregeld op een afgeleefde fiets die ook aan een student had kunnen toebehoord. Om bij Kruidvat een doosje paracetamol te kopen. Met zijn niet-demonstratieve eenvoud deed Simonis, die woensdag op 88-jarige leeftijd overleed, recht aan de staat van de kerkprovincie die hij sinds 1983 had bestierd: een schim van het rijke Roomse leven waartoe hij zich als jongen die zich in habijt placht te verkleden al zo sterk aangetrokken had gevoeld.

De tragiek van Simonis – al zou hij het in zijn bonhomie misschien niet zo hebben genoemd – was dat hij de Roomse hiërarchie doorliep in een tijd die, mentaal, de zijne niet was. Als priester stond hij gereserveerd tegenover de kerkvernieuwing die was ingezet tijdens het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) – al was hij niet de geharnaste tegenstander waar hij later door progressieve katholieken voor werd gehouden. Maar het feit dat hij in 1970 door de toenmalige paus Paulus VI tegen de zin van de plaatselijke geloofsgemeenschap tot bisschop van Rotterdam werd benoemd, stempelde hem tot de conservatief die hij innerlijk weliswaar was, maar waar hij nooit geharnast uiting aan heeft gegeven. Anders dan zijn Roermondse collega-bisschop Joannes Gijsen, die in 1972 werd benoemd.

Beeldvorming

Simonis en Gijsen belichaamden samen de behoudende reactie op het Tweede Vaticaans Concilie, die met name in de Nederlandse kerkprovincie veel ontgoocheling teweegbracht bij katholieken die de nieuwe dagenraad met hooggespannen verwachtingen hadden begroet. Simonis had weliswaar meer weg van een goedmoedige, sigarenrokende dorpspastoor, maar was in de beeldvorming lange tijd een hardvochtige kerkvader die zich meer aan de wensen van de paus gelegen liet liggen dan aan die van het kerkvolk.

Zeker: Simonis eerbiedigde de dogma’s van Rome en de hiërarchische verhoudingen binnen de kerk. Maar in persoonlijke gesprekken, ook met dissidente geloofsgenoten, wist hij met zijn minzaamheid tegenstellingen te overbruggen. Aan datgene waarmee hij werd geassocieerd – het besturen van een kerkprovincie in verval – had hij feitelijk een grondige hekel.

Man van het midden

Enigszins geamuseerd stelde Simonis in de jaren negentig vast dat de negatieve gevoelens die hij eerder had opgeroepen wat waren getemperd, en dat hij toenemend als ‘man van het midden’ werd aangemerkt – hetgeen ook samenhing met de benoeming van veel hardere conservatieven dan hijzelf, zoals zijn opvolger Wim Eijk, tot bisschop. Zijn communicatieadviseur Jan Willem Wits bracht, met ongebruikelijke optredens van Simonis op ongebruikelijke plaatsen, een imagoverandering tot stand. Zo fungeerde de kardinaal als gastdocent op vmbo-scholen waar hij vrijmoedige vragen vrijmoedig beantwoordde.

Bij zijn sobere afscheid als leider van de geplaagde Nederlandse kerkprovincie, in 2008, waren zijn vroegere vijanden mild in hun oordeel over een man die zij meer als symbool van het kerkelijk conservatisme hadden beoordeeld dan als de herder die hij had willen zijn. Veel van het krediet dat Simonis juist in de nadagen als aartsbisschop had vergaard, ging verloren met één uiterst ongelukkige uitspraak bij Pauw & Witteman. Op een vraag over het zich ontwikkelende misbuikschandaal in de kerk die hij altijd trouw had gediend, zei Simonis: ‘Wir haben es nicht gewusst’. Later gaf hij deemoedig toe zo weinig woorden zo diep te hebben betreurd.

Maar zelfs deze faux pas raakte in de vergetelheid. Soms wordt zijn naam nog liefkozend genoemd, als de man die innerlijk zo weinig gemeen had met de kille saneerder Wim Eijk die de armlastige kerkprovincie van hem erfde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden