Kardinaal Eijk geeft zijn eigen draai aan de waarheid

De ingezonden brieven van zaterdag 2 januari.

Kardinaal Eijk, aartsbisschop van Utrecht.Beeld An-Sofie Kesteleyn

Eeuwige waarheid

Kardinaal Eijk, aartsbisschop van Utrecht, presenteert zich graag als behoeder van de waarheid (Ten eerste, 24 december). Niet de waarheid die hij zelf heeft gevonden. Dat mag je verwachten van een bisschop.

Lees hier de overige lezersbrieven uit de krant van 2 januari.

Maar ook niet de waarheid die binnen de katholieke geloofsgemeenschap wordt doorgegeven, ontvangen, doorleefd, beproefd, verdiept en verrijkt. En zo doorgegeven. Dat is een relationele waarheid, die daarom niet onveranderlijk kan zijn. Maar kardinaal Eijk behoedt een waarheid die een en onveranderlijk is. Een waarheid die beschermd moet worden door pastoors, bisschoppen en paus.

Als katholiek heb ik dan een probleem. Het seksueel misbruik van minderjarigen door broeders, zusters, priesters en zelfs bisschoppen, kun je misschien nog zien als een bestuurlijk probleem veroorzaakt door verdwaalde individuen. Maar in de verhalen van slachtoffers hoor je niet alleen over het leed veroorzaakt door het misbruik zelf. Je hoort ook over het leed veroorzaakt door de ontkenning, de verdoezeling, de weigering misbruikers uit het onderwijs en het pastoraat weg te halen door oversten en bisschoppen.

Naar de katholieke traditie mogen bisschoppen rekenen op de bijstand van de Heilige Geest. Maar die bijstand heeft bisschoppen kennelijk niet geholpen het schandaal van het seksueel misbruik van minderjarigen tijdig en adequaat onder ogen te zien en aan te pakken. En die bijstand zou er dan wel zijn waar bisschoppen weigeren na te denken over het uitreiken van de communie aan mensen die gescheiden zijn?

Of weigeren na te denken over wat de geseculariseerde samenleving hun te leren heeft? Het schandaal van het seksueel misbruik van minderjarigen is in zijn volle omvang niet onthuld door oversten en bisschoppen, maar onder druk van de seculiere media. Dat is toch ook een waarheid waartoe de kardinaal zich dient te verhouden? Kardinaal Eijk heeft echter zelf een dubbelzinnige relatie tot de waarheid. In de uitzending van Kruispunt TV op 18 december 2011, bij gelegenheid van de presentatie van het Deetman-rapport over het seksueel misbruik van minderjarigen, vraagt interviewer Wilfrid Kemp of de bisschoppen geen verantwoordelijkheid moeten nemen voor wat er is gebeurd en moeten terug treden.

Eijk zegt dan dat hij zelf in 2008 is aangetreden. Als de interviewer even later vraagt wat de bisschoppen, achteraf bekeken, anders, beter of meer hadden moeten doen, antwoordt de bisschop dat het probleem voor de bisschoppen in februari 2010 nieuw was. Hij legt dan uit dat de meeste bisschoppen recent zijn aangetreden. Inderdaad, Eijk is in 2008 aangetreden: als aartsbisschop. Maar Eijk was van 1999 tot 2008 bisschop van Groningen-Leeuwarden. In het Deetman-rapport staat dat in die periode het onderwerp één keer op de agenda van de bisschoppenconferentie stond, op 9 september 2003. Bij Hulp & Recht, de organisatie die misbruikslachtoffers hielp, waren namelijk in 2002, toen de berichten over misbruik in Amerikaanse bisdommen naar buiten kwamen, 47 meldingen van seksueel misbruik gedaan; een voor die tijd ongekend hoog aantal.

Bisschop Eijk was bij deze vergadering afwezig (deel 1, p. 226). Overigens is het toen niet tot een inhoudelijke bespreking gekomen. Kardinaal Eijks antwoord is kenmerkend voor de strategische wijze waarop hij met de waarheid omgaat. Zo nodig door er een eigen draai aan te geven. Dat doen heel veel politici en bestuurders. Maar bij iemand die zich graag als behoeder van de ene, onveranderlijke en absolute waarheid presenteert, is dat problematisch. Voor mij als katholiek in ieder geval wel.

Guus Timmerman, moraaltheoloog en voormalig pastoraal werker, Amersfoort

Uitstraling

In tegenstelling tot de positieve reacties op het interview met Kardinaal van Eijk die tot nu toe te lezen waren (O&D, 28 en 29 december), wil ik laten weten dat deze man weinig uitstraalt van wat je doorgaans mag verwachten van een invloedrijke geestelijke van een christelijke wereldkerk.

Geen geloof, (vooral) geen hoop en geen liefde, maar een sterk verlangen om zijn gelijk te krijgen lijkt zijn doel te zijn. Een aartsbisschop die zich louter laat horen in de media om zijn destructieve beleid te verdedigen en amper te betrappen valt op een positief geluid is het laatste wat de katholieke kerk in Nederland nodig heeft.

Ik zou zeggen, beste kardinaal, neem de charismatische en initiatiefrijke paus Franciscus als voorbeeld om na te volgen. En begin dit proces door in plaats van zijn komst te dwarsbomen, de Argentijn een uitnodiging te sturen voor een bezoek, zodat de gelovigen (en niet-gelovigen) in Nederland weer een geloofwaardige, hoopgevende en liefdevolle boodschap te horen kunnen krijgen van een Katholiek leider.

Boi Postma, Bergen NH

Nostalgische bui

Aartsbisschop Wim Eijk had vast een bui van nostalgie, toen hij bij uw verslaggever pleitte voor een terugkeer van de kinderbiecht. Ik kan dat billijken. Als ik diep in mijn herinnering terugga naar de jaren vijftig zie ik het nog zó voor me. Eerst werd je op school - natuurlijk, een katholieke jongensschool - door de meester klaargestoomd totdat je het standaardrijtje met zonden kon opdreunen.

Daarna ging je met de hele klas tegelijk naar de nabijgelegen kerk, waar je in de banken moest plaatsnemen tot je aan de beurt was. Dat wachten ging een grote groep jongens natuurlijk niet makkelijk af. Ik heb weleens een kapelaan in vol ornaat met een hoogrood hoofd uit zijn biechtstoel zien stuiven om enkelen van ons een pak rammel te geven.

Wanneer jouw tijd gekomen was, zat je op je knietjes in de biechtstoel te wachten tot het schuifje voor je gezicht open ging. In een zo snel mogelijk tempo raffelde je dan je zonden af (ongehoorzaam geweest tegen je moeder, een snoepje gepikt, meneer pastoor niet gegroet toen je hem op straat tegen kwam, dat soort dingen) om vervolgens je straf af te wachten. Daar was doorgaans wel overheen te komen. Meestal drie weesgegroetjes, drie onzevaders en - vanzelfsprekend - een 'oefening van berouw'. Je kon dan met een rein zieltje weer een maand verder. Ach, in de algehele hang naar nostalgie is het idee van de aartsbisschop misschien wel onderdeel van een knappe marketingstrategie, en mag hij binnenkort weer nieuwe kerken gaan inwijden.

Henk Schell, Bennebroek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden