Reconstructie Jan Karbaat

Karbaat-kinderen weten straks écht zeker of de arts hun vader is

Het dna van vruchtbaarheidsarts Jan Karbaat mag worden vrijgegeven. De Rotterdamse rechtbank heeft dat woensdag bepaald. Tientallen donorkinderen krijgen daardoor hoogstwaarschijnlijk binnen enkele weken zwart op wit dat Karbaat – inmiddels overleden – hun biologische vader is.

Microscopisch onderzoek van IVF Beeld Getty Images

Het dna-profiel van de dokter, dat al bijna twee jaar in een notariskluis ligt opgeslagen, is het essentiële puzzelstukje dat een grote groep ‘Karbaat-kinderen’ nodig heeft om de bizarre verwantschapszoektocht te voltooien die zij de afgelopen jaren hebben afgelegd. Een reconstructie.

Oktober 2014

Onder het toeziend oog van een notaris neemt het ministerie van Volksgezondheid veertien archiefkasten in beslag bij arts Jan Karbaat in Barendrecht. Sinds 1980 heeft de voormalige tropenarts in zijn vruchtbaarheidskliniek MC Bijdorp vrouwen met een kinderwens behandeld. De excentrieke Karbaat, die in zijn hoogtijdagen geldt als autoriteit, insemineert er alleenstaande vrouwen, lesbische stellen en vrouwen van wie de partner onvruchtbaar is. Maar in 2009 moet hij de deuren sluiten, nadat de inspectie heeft vastgesteld dat hij zijn administratie niet op orde had.

Uit onderzoek dat het ministerie laat doen naar het in beslag genomen archief, blijkt dat de administratie van Karbaat een rommeltje is. Essentiële informatie, op basis waarvan de vaders van verwekte kinderen zijn te traceren, ontbreekt.

In diezelfde periode zijn veel kinderen die via MC Bijdorp zijn verwekt, op zoek naar hun biologische vader. Via online dna-banken ontdekt een groep donorkinderen van wie de moeders zich bij Karbaat lieten behandelen dat zij halfbroers- en zussen zijn. In een gesprek met een donorkind, dat sprekend op hem lijkt, erkent Karbaat dat zij best weleens zijn dochter kan zijn. Maar dna afstaan, daarmee gaat Karbaat niet akkoord.

Een wettig kind van Karbaat doet dat op een gegeven moment wel. Om welk kind het gaat blijft onduidelijk – Karbaat had drie kinderrijke relaties. Hoe dan ook: voor de ‘groep-Karbaat’ is het dna-profiel in een online databank waardevol: het wettige kind heeft een grote verwantschap met hen.

11 april 2017

Jan Karbaat overlijdt op 89-jarige leeftijd. Het is een maand voordat hij in de rechtbank tegenover zijn vermoedelijke kinderen had moeten verschijnen, omdat zij eisen dat hij dna afstaat. Tim Bueters, die als advocaat van de ‘Karbaat-groep’ optreedt, weet dat hij nu moet opschieten. Hij krijgt toestemming van de rechter om met spoed dna van Karbaat veilig te stellen. Op 2 mei neemt een privédetective onder toezicht van en deurwaarder bij Karbaat thuis 27 persoonlijke spullen van de dokter in beslag, waaronder een bril, een neustrimmer en een met ivoor ingelegde wandelstok. Een forensisch bureau vindt op die voorwerpen genoeg sporen om een volledig dna-profiel van Karbaat vast te stellen. Dat wordt vervolgens overgedragen aan een onafhankelijke notaris, die het in een kluis opbergt.

12 mei 2017

In een kort geding eist de weduwe van Karbaat dat het dna-profiel wordt vernietigd. Karbaat, die in een kranteninterview eerder heeft ontkend dat hij op grote schaal zijn eigen sperma heeft gebruikt voor inseminaties, gaf geen toestemming. Het is een schending van zijn recht op privacy als dat tegen zijn wil na zijn dood toch wordt vrijgegeven, stelt de advocaat van de weduwe. De rechter gaat daar niet in mee. Het dna moet in een kluis blijven, zodat de rechtbank in een bodemprocedure kan afwegen of de privacy van Karbaat moet prevaleren, of het belang van zijn vermoedelijke biologische kinderen om te weten wie hun vader is.

13 februari 2018

De Rotterdamse rechtbank besluit in het voordeel van de kinderen. Opgelucht vallen de ‘Karbaat-kinderen’ elkaar na de uitspraak in de armen. In de afgelopen maanden is er veel publiciteit geweest over de kwestie. Daardoor hebben zich steeds meer nieuwe kinderen gemeld die vermoeden dat zij van de dokter afstammen. Er zijn inmiddels 49 halfbroers- en zussen bekend, die allemaal direct verwant zijn aan het wettige kind van Karbaat. Een groot deel heeft inmiddels een sterke onderlinge band opgebouwd. Naast deze ‘groep-Karbaat’ zijn er nog vijf clusters van halfbroers- en zussen die via Karbaats kliniek zijn verwekt, maar geen match hebben met Karbaats kind. Ook zij volgen de zaak op de voet.

‘Het kan waarschijnlijk binnen enkele weken vast komen te staan of hij inderdaad onze echte vader is’, zegt Joey Hoofman na afloop van de zitting. De kans daarop is erg groot, maar toch is de definitieve bevestiging voor de Karbaat-kinderen van groot belang. ‘We weten namelijk niet wie het wettige kind is dat dna heeft afgestaan, dus dat maakt dat je soms toch twijfelt. Ook is bekend dat een broer en een zoon van Karbaat ooit sperma hebben gedoneerd. Heel misschien blijkt een van hen ineens wel onze vader.’

Ook als de dna-match er definitief is, zal een groot deel van de Karbaat-kinderen blijven zoeken. In een tv-fragment vertelde Jan Karbaat namelijk ooit dat hij met sperma uit zijn kliniek naar Miami is gereisd om dat daar aan een vruchtbaarheidskliniek te doneren. Joey: ‘Ik ben toch wel heel benieuwd hoeveel halfbroers- en zussen ik aan de andere kant van de plas heb.’

De nabestaanden kunnen de komende dagen nog wel via een spoedprocedure proberen de afgifte van het dna-profiel te blokkeren in afwachting van een hoger beroep. Of dat gaat gebeuren, is vooralsnog onduidelijk. De advocaat van de familie wilde na de uitspraak woensdag geen persvragen beantwoorden.

Bevruchtte deze dokter vrouwen met zijn eigen sperma?

Arts Jan Karbaat ontkende bij leven stellig dat hij zijn eigen sperma in had gezet voor vruchtbaarheidsbehandelingen. ‘Mijn prostaat is lang geleden verwijderd. Dus ik kan niet eens sperma doneren.’ Maar bij sommige kinderen hebben altijd zware vermoedens bestaan: ze lijken wel heel erg op de fertiliteitsarts.

Niet het verlangen naar een kind, maar het recht van dat kind zijn herkomst te kennen staat centraal

Toen redacteur Bart Jungmann dertig jaar geleden sperma doneerde, was anonimiteit een vereiste. Nu wordt van donoren verwacht dat ze hun identiteit prijsgeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.