Kapotte batterij geeft vele handen werk

Tweederde van de gebruikte batterijen wordt ingenomen, maar de inzamelaars willen er nog meer verwerken. En ze willen dat ook sneller doen....

D E BATTERIJ is populairder dan ooit. Behalve de bekende penlites die de miljoenen walk- en discmans draaiende houden, gaan vooral de zwaardere, oplaadbare packs in mobiele telefoons met honderdduizenden over de toonbank. Nu leveren de accuutjes volop energie, maar na twee jaar worden ze afgedankt.

Jaarlijks worden in Nederland ruim 150 miljoen batterijen (4500 ton) verkocht. In 1997 leverde de consument 54 procent daarvan in via chemobox of rechtstreeks op gemeentelijke inzameldepots. Ook geven veel mensen hun afgedankte batterijen af bij drogist of fotozaak.

De inzamelingsscore stijgt gestaag, zo blijkt uit nog niet openbaar gemaakte cijfers van Stibat, de organisatie die zich bezighoudt met de inzameling en verwerking van batterijen. 'In 1998 hebben we ongeveer 65 procent van de batterijen weten in te zamelen', meldt ir. ing. Jan Bartels, adjunct-directeur van Stibat in Zoetermeer.

Stibat praat nog met het RIVM, dat de exacte percentages vaststelt. Er is namelijk discussie over de berekeningswijze van de inzamelscore. Op basis van steekproeven zegt het RIVM dat 1500 ton batterijen in het huisvuil belandt. Stibat denkt daarentegen, op basis van recente sorteerproeven, dat dit verlies 'slechts' 750 ton betreft.

Vast staat dat veel batterijen ontsnappen aan de recycling. 'Mogelijk laat de walkman-generatie batterijen achter in de trein', zegt RIVM-onderzoeker ing. Pim Meijer. In een bijgestelde formule moeten ook de zogeheten garage-exemplaren eerlijker meetellen. De grote hoeveelheid batterijen die lange tijd bij de burger in de garage of het schuurtje staan te roesten, vertroebelt de score, vindt Stibat. 'Deze batterijen komen met een vertraging van twee jaar retour. Doordat de inzameling nu pas goed op gang komt, is de score van 1997 en 1998 mogelijk te laag', erkent RIVM'er Meijer.

Stibat denkt daarom dat de recente inzamelscore minstens 70 procent bedraagt. Aardig, maar niettemin nog ververwijderd van de 90 procent waarop de gewezen minister van Milieubeheer Alders de lat vier jaar geleden legde.

In een algemene maatregel van bestuur zette hij de batterijenbranche, die jarenlang met inzamelen draalde, voor het blok. Stibat denkt niet dat de oude controverse zal oplaaien vanwege de achterblijvende cijfers. 'In Den Haag zijn ze tegenwoordig allang tevreden als er een opwaartse lijn is', legt Bartels uit.

Om de inzamelscore op te krikken, intensiveert Stibat de campagne om de afgedankte energiestaafjes in te leveren. Daarbij ligt de nadruk op snelheid. Want zowel consumenten als inzamelende gemeenten en verwerkers wachten vaak te lang met inleveren en inzamelen. Het gevolg: voor zover de batterijen al niet in vochtige schuurtjes staan te roesten, liggen ze zo lang op de inzameldepots dat ze opzwellen en niet zelden uit hun stalen mantel knappen. Daardoor moeten onnodig veel batterijen met de hand uit de berg worden gevist.

En dat terwijl Stibat sinds anderhalf jaar een peperduur sorteerapparaat heeft ontwikkeld dat de batterijen eerst met zeven op vorm sorteert, en vervolgens met elektromagnetische ogen op de chemische inhoud scant. Het apparaat, dat bij de AVR staat opgesteld, moet meer hergebruik van staal, zink, nikkel en cadmium mogelijk maken. Dat is niet alleen beter voor het milieu, het scheelt de branche ook geld. Ongesorteerde batterijen verwerken, is flink duurder.

Maar volgens de Delftse 'recyclingshoogleraar' prof. ir. Wijnand Dalmijn is het sorteerapparaat niet robuust genoeg om de vaak lekkende en roestende batterijen te zeven en te sorteren. 'Twee aan elkaar geroeste penlites kunnen niet door het juiste zeefgat.'

Ook het ingenieuze magnetisch oog functioneert volgens hem niet naar behoren. Op een lopende band meet het oog bliksemsnel de nog aanwezige stroom van de batterij, vergelijkt die met een database in de computer en schiet vervolgens de batterij in de juiste bak. 'Voorzover aan elkaar geplakte batterijen al door het poortje met de magneten kunnen, raakt de magneet door de corrosie ernstig in de war', aldus Dalmijn.

Stibat erkent dat de sorteermachine met kinderziekten kampte. 'De stroompjes van sommige batterijen lijken inderdaad veel op elkaar', zegt Bartels, 'en daarom hebben we nu een weegmechanisme toegevoegd'. Bartels bestrijdt echter dat het apparaat niet werkt. 'Er gaan hier duizend tot vijftienhonderd kilogram batterijen per uur doorheen. Voordien zijn de roestige exemplaren er met de hand uit gesorteerd.'

Het nieuwe weegmechanisme bracht overigens onlangs aan het licht dat er in Nederland ongeveer anderhalf miljoen batterijen van Chinese oorsprong (1 procent van de totale batterijenberg) circuleren. Deze batterijen bevatten aanzienlijke hoeveelheden kwik en worden veelal met speelgoed ingevoerd. 'We hebben bij de Europese Commissie aan de bel getrokken', zegt Bartels. De Chinese kwikbatterijen hebben een papieren mantel, en zijn daardoor lichter dan hun Europese stalen (en kwikvrije) soortgenoten.

Stibat houdt deze kwikhoudende batterijen apart, en zendt ze naar Zwitserland, waar ze tegen hoge kosten worden verwerkt. Het bedrijf Van Peperzeel in Ermelo verzorgt het batterijtransport.

Deze onderneming regelt ook het vervoer van loodbatterijen naar het Belgische Beerse, waar puur lood wordt teruggewonnen. Het zware metaal begint een tweede leven in nieuwe auto-accu's. Van Peperzeel kent ook de weg naar Lyon in Frankrijk, waar een omvangrijke stroom nikkel-cadmiumbatterijen thermisch wordt verwerkt. Het cadmium belandt in nieuwe oplaadbare batterijen en het nikkel gaat naar de staalindustrie.

Dat laatste gebeurt sinds kort ook bij Nedstaal in Alblasserdam. 'Zevenhonderd ton zink-koolstofbatterijen sturen we ernaartoe', zegt Bartels van Stibat trots. 'Als straks de kwikvrije alkalinebatterijen in groten getale vrijkomen, kan deze stroom ook netjes in eigen land worden verwerkt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden