Kapitaal vernietiging in het hoger onderwijs

De uitval in het eerste jaar op de universiteiten en hoge scholen is schrikbarend hoog. De kapitaalvernietiging is enorm. Waarom doen we alles om uitval op het mbo te voorkomen, maar staan we wel toe dat toptalent gedemotiveerd afhaakt?

Een leuke avond afgelopen week op school. De oud-leerlingen kwamen hun ervaringen doorgeven aan de huidige lichting. Ik heb inmiddels één klas met oud-leerlingen, dus ik was nieuwsgierig present. Leuk om te zien hoe de drukste havo 5-leerlingen veranderen in verantwoordelijke jonge mensen. ‘Ik ben toch serieus geworden’, verbaasde de lolbroek van vorig jaar zichzelf.

Horrorverhalen
Vijf oud-leerlingen die ik heb lesgegeven, kwamen echter met horrorverhalen over de uitval op hun opleiding. In het gunstige geval was een derde van de groep gestopt, in het ongunstigste bijna de helft. De redenen waarom de hbo-leerlingen uitvielen waren telkens hetzelfde. ‘Ze konden het niet opbrengen’, ‘Waren niet meer gemotiveerd voor deze opleiding’, ‘Wilden een andere opleiding gaan doen’, ‘Ze hebben zich vergist in de hoeveelheid stof die ze moesten beheersen’, ‘Het viel ze tegen’.

Ook op universiteit
Oud-leerlingen die ik niet zelf in de klas heb gehad, maar die ervaringen deelden over de universiteit, kwamen met vergelijkbare verhalen. De uitval is ook daar schrikbarend hoog. Natuurlijk, betekent uitval bij één opleiding niet dat de studenten hierna niet met een diploma van een andere opleiding de arbeidsmarkt betreden, maar mijn indruk is dat te veel studenten de eindstreep niet halen.

Miljardenverlies
De maatschappelijke kosten hiervan zijn natuurlijk gigantisch. De Onderwijsraad plakte twee jaar geleden een bedrag van 7 miljard euro aan maatschappelijke kosten op de uitval uit het hoger onderwijs. Dat is een hoop geld. Neem hierbij in overweging dat Nederland zichzelf tot doel heeft gesteld om de helft van de jong volwassenen hoog te scholen, dan is het verlies onbegrijpelijk. We willen een kenniseconomie met hoogopgeleide werknemers, maar we halen onze schouders op over 30 procent uitval bij de hoge scholen en 25 procent bij de universiteiten.

Geen begeleiding
Van mijn oud-leerlingen begrijp ik dat er nogal wat schort aan de begeleiding op de vervolgopleidingen. Op de meeste hbo-opleidingen hebben leerlingen een mentor. Daar praten ze af en toe mee. Op de universiteiten is daar natuurlijk helemaal geen sprake van. Op de hoge scholen blijken veel lessen toch verplicht, hoewel de leerplicht natuurlijk niet meer geldt voor deze groep studenten.

Maximaal
Ik vraag mij af of de hoge scholen en universiteiten wel het maximale doen om uitval te voorkomen. Eind jaren negentig schoof het hoger onderwijs de schuld nog gemakkelijk in de schoenen van het middelbaar onderwijs. De beginnende studenten zouden niet zelfstandig genoeg zijn en ze zouden niet voldoende kunnen samenwerken. Daar heeft het middelbaar onderwijs hard aan getrokken. Het inmiddels verguisde studiehuis had als hoogste doel dat de zelfstandigheid van de leerlingen versterkt moest worden.

Nu zijn we 12 jaar verder en is de uitval op de universiteiten en hbo-scholen nog steeds schrikbarend. Misschien is het nu tijd om de schuld te leggen waar hij hoort. Namelijk in het hoger onderwijs zelf. Wanneer ik mijn oud-leerlingen zo hoor dan mogen de hoge scholen wel eens gaan uitleggen wat zij allemaal doen om hun studenten binnenboord te houden. Natuurlijk. Van studenten mag zelfstandigheid en discipline verwacht worden. Dat moeten ze later ook tonen wanneer ze een baan hebben. Bij veel oud-leerlingen die afvallen heb ik echter het idee dat ze met een klein beetje sturing waren doorgegaan.

Verwachtingen
Sommige leerlingen stoppen echter omdat ze verkeerde verwachtingen hadden van een opleiding. Dat is niet altijd te voorkomen. Wel trekken veel opleidingen studenten aan met een misleidende naam. Neem de opleiding ‘sportmarketing’ aan één van de hogescholen in Amsterdam. Dat blijkt gewoon een opleiding ‘commerciële economie’ te zijn zoals die al decennia wordt gegeven. Er zijn maar een paar kleine verschillen. Zo wordt er bijvoorbeeld het ‘leidinggevende gym’ aangeboden in jaar één, waarin de leerlingen elkaar gymles geven. In jaar twee komt er onder andere een vak ‘sportmarketing’ bij. De belofte die deze opleiding impliciet doet, kan natuurlijk nooit worden waargemaakt. Voor hoeveel sportmarketeers hebben we plek in Nederland?

Versobering
Misschien zou een versobering van het aanbod aan opleidingen de verwachtingen van studenten al wat realistischer maken. Ook de universiteiten kunnen zich afvragen of ze toch niet een minimale hoeveelheid begeleiding moeten bieden.
Wanneer maar een paar procent meer studenten de eindstreep halen, dan is een wereld gewonnen. Zeker in tijden van een dreigende vergrijzing.

De Onderwijsraad adviseerde twee jaar geleden om hoge scholen en universiteiten te belonen wanneer ze studenten aan boord houden. Ik denk dat het nu tijd is om een stap verder te gaan. Net als in de klas heb je een mix nodig van belonen én straffen. Bestraf dus het hoger onderwijs ook wanneer de uitval te groot is. Boetes of een korting op de jaarlijkse bijdrage, lijkt mij een goed begin. De hoge scholen moeten voelen waar ze steken laten vallen. Te veel jongeren haken gefrustreerd af en dat kunnen we ons simpelweg niet veroorloven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.