Kapelmeester in een wolk van provocatie

De hoofdredacteur van HP/De Tijd houdt van een stevige rel. Maar Jan Dijkgraaf is ook ‘een uiterst gevoelig mens’...

‘Jan zegt altijd: als je niets doet waar men zich druk over maakt, moet je als journalist afvragen of je je werk wel goed doet.’ Marc van der Linden, hoofdredacteur van Royalty maakte samen met Jan Dijkgraaf (47) het veelbesproken politieke roddelblad Binnenhof. De makers van het blad doorzochten onder meer de vuilniszakken van lijsttrekkers Pechtold (D66) en Rouvoet (ChristenUnie). Na deze eenmalige stunt zal Dijkgraaf per 1 juli vertrekken als hoofdredacteur van HP/De Tijd, om aan de slag te gaan bij de nieuwe publieke omroep PowNed.

Dijkgraaf is gehuld in een wolk van provocatie, maar dat is niet altijd zo geweest. Agnes Maat studeerde samen met hem communicatie aan de Hogeschool van Utrecht. ‘Jan trad zelden op de voorgrond. Hij zei rake dingen als hij het nodig vond, maar was verder niet extravert. Hij wilde gewoon leren, stampen en de boel in orde hebben.’

Dat veranderde toen Dijkgraaf ging werken. Rob van Vuure, toenmalig hoofdredacteur bij Panorama: ‘Hij was ongelooflijk daadkrachtig en kreeg alles voor elkaar. Ik wilde bijvoorbeeld alle vaders van de Ajaxspelers in het blad. Twee weken later hadden we een geweldige bijlage. Toen was Jan al ontzettend duidelijk en verwoordde hij de gevoelens die op de redactie leefde. Was iemand te lui? Van Jan mocht hij eruit worden gegooid.’

Waar komt die extreme directheid vandaan? ‘Jan is een echte Rotterdammer, dat merk je’, zegt toekomstig PowNed-collega Dominique Weesie. ‘Hij schuwt geen confrontatie en is niet vies van een relletje’.

Zijn echtgenote Thea Dijkgraaf (49) typeert dat niet als een karaktertrek. ‘Wij zeggen thuis altijd: doe alsjeblieft normaal. De journalistiek zit echter vol met omhooggevallen types die zichzelf heel wat vinden. Jan voelt de behoefte om daar wat reuring in te brengen.’

Explosief als hij professioneel kan zijn, thuis in Friesland is Dijkgraaf volgens zijn vrouw kalm, bedachtzaam en harmonieus. ‘Jan is ook niet autoritair naar zijn zonen Pim en Bob, dat kan niet in deze tijd. Hij hoort iedereen aan en is nooit van het gillen en straffen. Ik ben misschien wat eigenwijzer en heb weinig zitvlees. Gelukkig hebben we een grote tuin waarin ik kan wroeten, terwijl Jan dan rustig op een bankje een boek leest.’

Dijkgraaf wordt door collega- hoofdredacteuren geroemd om zijn heldere visie. Van Vuure is ook kritisch over HP/De Tijd, waaraan Dijkgraaf sinds vorig jaar leiding geeft. ‘De ene week las ik het blad graag, de andere week vroeg ik me af waarom ik een abonnement had. De kwaliteit was wisselend, door zijn impulsiviteit. Je moet constant zijn in de formule van een blad.’

Bovendien gaat bij Dijkgraaf de knop om als hij het podium ziet, zegt voormalig hoofdredacteur van Spits Bart Brouwers. Voor die krant schreef Dijkgraaf tv-recensies. ‘Hij heeft een grote mond, wat prima werkt voor een columnist of tv-recensent. De keerzijde is dat de boodschap wordt ondergesneeuwd door de boodschapper. Door de irritatie die hij wekt, gaat het effect soms verloren.’

Op de werkvloer is Dijkgraaf een klassiek geval van you love him or you hate him. Max Pam, voorheen literair criticus voor HP/De Tijd, behoort tot de tweede groep. Hij wilde niet reageren, maar noemde Dijkgraaf in zijn column in Het Parool een ‘rat’ en ‘provinciaal met een minderwaardigheidscomplex’. Ontslagen HP/De Tijd-columnist Jan Kuitenbrouwer noemt Dijkgraaf in een artikel op vakwebsite Villamedia ‘horkerig, plat en onbehouwen’.

Bas Paternotte, freelance politiek verslaggever voor HP/De Tijd en al twaalfeneenhalf jaar trouwe collega van Dijkgraaf, vindt zijn hoofdredacteur streng doch rechtvaardig: ‘Ik noem Jan al jaren De Kleine Kale Kapelmeester, maar je krijgt geen mooi concert zonder een loyaal ensemble. Kuitenbrouwer en Pam waren de valse noten.’

Van Vuure snapt de drastische aanpak van Dijkgraaf wel. ‘Als slachtoffer kan het vervelend zijn, maar de gevestigde orde bij HP/De Tijd was lui. Als je twintig jaar een column schrijft, betekent het niet dat je er automatisch een eenentwintigste jaar mee doorgaat.’

Audax-collega Van der Linden zegt dat Dijkgraaf verder goed ligt binnen de organisatie. ‘Zijn voorganger Henk Steenhuis liet niet altijd het achterste van zijn tong zien, terwijl Jan in minder dan drie minuten zegt wat hij ergens van denkt.’ Volgens Van der Linden zal ‘negentig procent van het bedrijf hem gaan missen’.

De journalistieke keuzes van Dijkgraaf pakken niet altijd even goed uit. Dominique Weesie: ‘De zwangerschapstest uit de vuilniszak van Pechtold vond ik net over het randje, en ik denk hij zelf ook. Dat heeft hij toegegeven.’

Bart Brouwers sluit zich daarbij aan: ‘Deze methode is vergelijkbaar met een verborgen camera. Je moet die alleen inzetten als je vermoedt dat er iets goed mis is. Niet als het doel entertainment is, of geld verdienen.’

Van Vuure: ‘Het verhaal over Martin Bril in HP/De Tijd, waarin deze kort na zijn overlijden met de grond gelijk wordt gemaakt, had zorgvuldiger gekund. Het besluit over dat stuk zal vlak voor de deadline genomen zijn, maar ik denk dat Dijkgraaf dat stuk te impulsief heeft goedgekeurd.’

Thuis laat Dijkgraaf echter niet veel los over de pittige kritiek die hij krijgt te verduren. Vrouw Thea: ‘Ik geloof niet dat het hem echt raakt. Het blijft zakelijk; ik ga ervan uit dat men hem als hoofdredacteur en journalist aanvalt en niet als persoon.’

Thea discussieert aan de keukentafel graag met haar man, maar niet over zijn roddelproject Binnenhof. ‘Het blad ligt al heel lang bij ons in huis, maar ik heb het niet gelezen. Net zomin als alle andere roddelbladen van Audax; die gaan ongeopend de prullenbak in. Wat moet je ermee?’

Dijkgraafs familie is zijn enige achilleshiel. Thea: ‘Jan is een uiterst gevoelig mens, gevoeliger dan de gemiddelde vrouw. Twee jaar terug heeft hij zijn vader verloren aan kanker, na een lang ziekbed. Als je Jan in die tijd zag, herkende je hem niet terug. Hij functioneert dan niet.’

Ook kwamen de risico’s van Dijkgraafs vak één keer te dicht bij huis. ‘Toen hij als sportverslaggever voor Panorama werkte, hebben voetbalhooligans hem wel eens tot thuis getraceerd. Dat kwam te dichtbij. Toen is hij ander werk gaan zoeken.’

Wat heeft de toekomst voor Dijkgraaf in petto? Thea: ‘Jan ís zijn werk en zal nooit stoppen. Wel wil hij nog romans gaan schrijven, waarschijnlijk als de jongens zijn afgestudeerd.’ Dominique Weesie schetst een romantischer beeld: ‘Ik denk dat hij dit werk nog een paar jaar doet en dan plotseling op een boot wegvaart. Dan zie je hem nooit meer terug.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden