ANALYSEPENSIOENPLANNEN

Kansen en risico’s van het nieuwe pensioenstelsel

Minister Wouter Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (D66) op weg naar de wekelijkse ministerraad. De FNV wil meer tijd om een besluit te nemen . Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Vakbond FNV heeft vrijdag nog niet ingestemd met de uitwerking van het pensioenakkoord, maar de ledenraadpleging twee weken vooruitgeschoven. We zetten kansen en risico's van het nieuwe stelsel op een rij. 

DE KANSEN

Kortingsdreiging neemt af

In het nieuwe stelsel is het risico op spoedige pensioenkortingen kleiner. Als het huidige systeem blijft, worden de pensioenen eind dit jaar in principe fors verlaagd, zowel de lopende pensioenuitkeringen aan ouderen als de pensioentoezeggingen aan werkenden. Dat kan oplopen tot 20 procent. Dat gebeurt niet. Koolmees stelt dat alleen fondsen die minder dan 90 cent per toegezegde euro pensioen in kas hebben, de pensioenen moeten verlagen. Maar de kortingsdreiging blijft daarna boven de markt hangen.

Er is geen uitzicht op verbetering. De pensioenen kunnen pas worden verhoogd als een pensioenfonds grote buffers heeft en die zijn niet in zicht. Doordat in het nieuwe stelsel de financiële eisen aan de fondsen worden versoepeld, krijgen die opeens meer speelruimte. Als de beleggingen goed gaan, worden de pensioenen en de pensioenvooruitzichten van werkenden eerder verhoogd. 

Maar als het tegenzit worden die ook eerder verlaagd. Om grote schokken te voorkomen, hoeven die verhogingen of verlagingen niet jaarlijks doorgevoerd te worden maar mogen ze gespreid worden over vijf of tien jaar. De verwachting is dat de ‘plussen’ groter zijn dan de ‘minnen’, waardoor alle pensioenen van ouderen en werkenden per saldo geleidelijk stijgen.

AOW-leeftijd stijgt minder snel

De AOW-leeftijd gaat minder snel omhoog dan eerder gepland. In 2025 blijft de AOW-leeftijd nog 67 jaar. Als de levensverwachting van 65-plussers daarna een jaar stijgt, schuift de AOW-leeftijd acht maanden op. De wet moet dit jaar gewijzigd om die systematiek voor 2026 te laten gelden. 

10 procent eenmalige uitkering

Werknemers kunnen bij pensionering straks maximaal 10 procent van de waarde van het opgebouwde pensioen in één keer uitgekeerd krijgen. Het pensioen wordt daardoor wel evenredig lager. Dit zou op 1 januari 2022 kunnen ingaan na een wetswijziging.

Eerder stoppen met werken

Werknemers kunnen met hun werkgever afspraken maken om eerder te stoppen met werken. Tot 2026 betalen werkgevers bruto ongeveer 19 duizend euro als zij werknemers maximaal drie jaar voor hun pensioen jaarlijks een bedrag betalen gelijk aan de AOW. Werknemers krijgen dan als het ware eerder AOW, betaald door de werkgever. Zij kunnen dit zelf aanvullen, bijvoorbeeld met spaargeld of door hun aanvullend pensioen eerder in te laten gaan. Dit kan op 1 januari 2021 ingaan. Bij chemieconcern DSM en de politie zijn hierover al afspraken gemaakt in cao’s.

Meer vrije tijd opsparen

Het opsparen van betaalde ‘bovenwettelijke’ vakantiedagen of vrije tijd na ploegendiensten of overwerk wordt aantrekkelijker. Nu mogen vijftig weken worden opgespaard, dat gaat naar honderd weken. Dit geeft werknemers de mogelijkheid om bijna twee jaar eerder doorbetaald te stoppen met werken. Jongeren die op deze manier verlof hebben gespaard, kunnen zo hun carrière onderbreken met een sabbatical. Het kabinet wil dit op 1 januari 2021 laten ingaan na een wetswijziging.

Koolmees in gesprek met media voorafgaand aan de ministerraad.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

DE RISICO’S

Beleggingsrisico

In het nieuwe systeem komt de pensioenpremie op een persoonlijke rekening bij het pensioenfonds. Dat geld wordt ‘collectief’ belegd, samen met het geld van collega’s. De beleggingswinst wordt verdeeld en bijgeschreven op de persoonlijke rekening. Bij verlies gebeurt dat ook. De afgelopen jaren ging het meestal goed met de pensioenfondsbeleggingen, maar het zou zomaar kunnen dat die jarenlang weinig opleveren. Dat klinkt gek, maar het was lange tijd ook ondenkbaar dat de rente negatief zou worden. Die lage rente heeft huizenprijzen en aandelenkoersen opgejaagd omdat sparen niets oplevert en beleggen in aandelen en vastgoed wel. Dat kan zomaar stilvallen of omslaan. Als beleggingen te weinig opleveren, worden pensioenrekeningen bevroren of verlaagd, net zoals dat de afgelopen jaren gebeurde door de lage rente.

Eén groep kan meer benadeeld worden

Pensioenfondsen verschillen enorm van elkaar, geen twee zijn hetzelfde. Er zijn heel veel verschillende regelingen en ook het ‘deelnemersbestand’ van werkenden en gepensioneerden varieert enorm. Veel of weinig jongeren, of juist veel gepensioneerden, het maakt nogal wat uit. De pensioenhervorming pakt voor elk fonds anders uit. De uitwerking wordt dus maatwerk, waarbij op de belangen van alle leeftijden gelet moet worden. Maar in ‘deelnemersraden’ zijn vooral ouderen actief. Als groepen er bekaaid afkomen, wordt daarnaar gekeken, wordt in het akkoord beloofd.

Geen duidelijke bestemming solidariteitsreserve

Pensioenfondsen gaan een ‘solidariteitsreserve’ opbouwen, zo’n 10 procent van het totale vermogen. Dat geld moet bij elkaar worden geschraapt uit beleggingswinst of premies, die dan niet op de persoonlijke rekeningen terecht komen. De reserve moet voor alle ‘deelnemers’ de klappen opvangen als het tegenzit met de beleggingen, zodat een slecht beleggingsjaar niet meteen volledig wordt afgerekend met verlaging van de bedragen op de persoonlijke rekening of lopende pensioenen. Maar het zou kunnen dat die alleen gebruikt wordt om verlaging van pensioenen van ouderen te voorkomen.

Korting op pensioenrechten bij overgang naar nieuwe stelsel

Stel, je hebt nu 100 euro pensioenrechten opgebouwd, maar de waarde van de beleggingen is maar goed voor 80 euro: krijg je dan bij de overgang naar het nieuwe stelsel 80 euro en verlies je dus 20 euro? Of krijg je toch wat nu wordt beloofd, namelijk 100 euro? Als de pensioenaanspraken bij de overgang worden verlaagd, dreigt een opstand. Vooral van gepensioneerden, omdat die direct in hun inkomen worden geraakt.

Pensioenstelsel niet verplicht voor alle fondsen

Het is de vraag of pensioenfondsen gedwongen kunnen worden het nieuwe systeem te gaan gebruiken. Pensioenfondsen die dat niet willen, maar ook gepensioneerden of werknemers die zich benadeeld voelen, kunnen naar de rechter stappen.

Benadeling 45-plussers bij nieuwe premie

Ieder die pensioenpremie betaalt, krijgt dat op een eigen rekening. Dat betekent de afschaffing van de ‘doorsneepremie’. Nu krijgen jongeren te weinig pensioen toegekend voor hun premie en 45-plussers te veel pensioenaanspraken voor hun premie. Jongeren subsidiëren indirect hun oudere collega's. Dat vervalt als ieder voor zich betaalt. Dat is een nadeel voor 45-plussers. Zij moeten gecompenseerd worden voor deze overgang. Dat is wel beloofd, maar hoe dat gaat gebeuren en wie het gaat betalen, is nog onduidelijk.

Nadeel bij overstap voor 45-plussers met pensioen bij verzekeraar 

Voor zo’n 1,2 miljoen werknemers met een pensioenregeling bij een verzekeraar is er een specifiek probleem dat nog niet is opgelost. Verzekeraars heffen nu nog een leeftijdsafhankelijke premie, die hoger wordt als de werknemer ouder wordt. Die oplopende, leeftijdsafhankelijke premie blijft bestaan voor lopende regelingen voor werknemers die nu zo’n regeling hebben. Daarnaast komt een nieuw systeem met een uniforme premie voor nieuwe werknemers. Voor jongeren is die premie hoger, voor ouderen lager dan nu. In principe levert dit jongeren hetzelfde pensioen op als nu. Maar een 45-plusser die nu in zo’n pensioenregeling zit en overstapt naar een werkgever die ook zo’n regeling aanbiedt, heeft een probleem. Die wordt als ‘nieuwe’ werknemer gezien voor wie de uniforme premie wordt betaald. Die is lager dan bij zijn oude werkgever, waardoor zijn pensioenvooruitzicht sterk verslechtert.  

Lees ook

Niemand gaat erop achteruit bij overgang naar nieuwe pensioenregeling (als het goed is). 

Wordt alles beter met het nieuwe pensioenstelsel? Negen vragen (en antwoorden).

De vergrijsde vakbondsleden beslissen voor het hele land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden