Kansberekening naast gulden snede

In de slag om de brugklasser manifesteren zich steeds meer scholen met aandacht voor kunstvormen. Maar de status van ‘cultuurprofielschool’ krijg je niet zo maar.

Het is een plan dat in de directiekamers van middelbare scholen snel op papier staat: binnen en buiten het rooster extra aandacht voor toneel, muziek, film, fotografie of beeldende kunst – en liefst allemaal.

Vmbo, havo en vwo omarmen de cultuur. Het is een belangrijk wapen in de strijd om nieuwe brugklassertjes. Inmiddels zijn er 26 zogeheten cultuurprofielscholen waar kunst de toon zet.

Er zijn veel meer scholen die willen uitblinken in cultuur, maar de praktijk is soms weerbarstig. Het blijkt geen kwestie van even wat activiteiten plannen; het hele lesrooster op een cultuurprofielschool dient kunst te ademen. En dat werkt alleen als ook de scheikundeleraar het belang wil inzien van Shakespeare en Picasso.

Dat de profielscholen opkomen, is volgens Antoine Gerrits van adviesbureau KPC Groep logisch. Hij begeleidt namens het ministerie van Onderwijs scholen die zich een cultuurprofiel willen aanmeten. ‘Als gevolg van de deregulering, hebben scholen nu veel meer vrijheid om zelf accenten te leggen. Zeker in steden waar de concurrentie moordend is, willen scholen zich onderscheiden. Nu ze met het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming de smaak te pakken hebben, zeggen veel scholen: daar willen we verder mee.’

Afgelopen najaar is onder leiding van Gerrits de Vereniging CultuurProfielScholen opgericht, met nu 26 leden. Het lidmaatschap geldt als een keurmerk; scholen worden bezocht en beoordeeld voor ze lid mogen worden. De bordjes ‘erkende cultuurprofielschool’ liggen nog bij de ontwerper, maar kunnen binnenkort naast de voordeur worden geschroefd. Gerrits: ‘En daar kicken scholen wel op, zo’n titel.’

Maar wat zegt zo’n keurmerk? Lessen CKV zijn op elke school verplicht en eindexamen doen in tekenen of muziek kan bijna overal. Maar een cultuurprofielschool moet aan veel meer eisen voldoen. Gerrits laat een lijst zien: De school moet een visie op cultuur hebben opgenomen in het beleid en er structureel geld voor uittrekken. Inhoudelijk moet zij verbanden trekken tussen kunst en andere vakken als biologie of natuurkunde. En wie samenwerkt met culturele instellingen in de regio scoort ook punten bij de beoordeling.

Ondanks het eisenpakket wordt het cultuurprofiel op elke school anders uitgelegd. Op de Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen houdt het bijvoorbeeld in dat leerlingen buiten school kunnen meedoen aan groepen musical, cabaret, film en muziek. Bewezen talenten krijgen extra lessen. De Katholieke Scholengemeenschap Etten-Leur dankt het keurmerk vooral aan zijn lessen media-educatie, die door leerlingen van alle leerjaren worden gevolgd. ‘Het is een optelsom’, verklaart Gerrits. ‘In elk geval heeft cultuur op zo’n school de hoogste prioriteit.’

Om het ontwikkelen van een cultuurprofiel te stimuleren kregen in 2004 24 scholen eenmalig subsidie. Daarvan zijn er nu 17 erkend cultuurprofielschool. Het Bredase Newmancollege is een van de afhakers. Volgens conrector Henk Biemans hadden docenten moeite met vakoverstijgende projecten, waarbij bijvoorbeeld via een thema als ‘het hoofd’ biologie wordt verbonden met tekenen. ‘Dat leidde tot spanning bij sommige docenten. Die vreesden dat versnipperde aandacht ten koste zou gaan van het onderwijsniveau. Toen zijn we gestopt.’

Het is een drempel voor scholen die een cultuurprofiel willen ontwikkelen: het voltallige personeel moet er achter staan. Gerrits: ‘Het moet een bewuste keuze zijn van zowel management als docenten.’ Op een cultuurprofielschool moet een wiskundeleraar bij wijze van spreken bereid zijn om naast verplichte kost als differentiëren en kansberekening ook de gulden snede uit te leggen.

De leraren op de school in Nijmegen beamen ook dat een cultuurprofielschool veel vraagt. Onderwijsassistent Ge Creemers: ‘Voor je het weet ben je hier elke avond bezig, er is altijd wel weer een repetitie of een uitvoering.’

Er is nog een risico, meent de Nijmeegse cultuurcoördinator Peter Seijbel. ‘ Er zijn ouders die hun kinderen hierheen sturen, omdat ze denken: ‘een school waar veel aan cultuur gedaan wordt, is wat elitair, daar zitten weinig allochtonen’. Als we niets doen hebben we in no time een witte school. Wij hebben nu vastgelegd dat hier een afspiegeling moet zitten van de Nijmeegse bevolking. Daarom verspreiden we soms extra folders in het Arabisch.’

Het grootste bezwaar tegen het keurmerk ‘cultuurprofielschool’ is dat er buiten de erkende 26 meer goede cultuurscholen zijn. Stichting CJP kroonde vorig jaar notabene het Ashram College in Alphen aan den Rijn, niet in bezit van het keurmerk, tot ‘beste cultuurschool van Nederland’. Rector Martin Duivenvoorden: ‘Allemaal leuk en aardig die profielscholen, maar ik weet zeker dat wij hier net zo goed bezig zijn met cultuur. Mínstens.’

Gerrits onderkent de beperking. ‘De vereniging bestaat kort, we hebben nog niet alle scholen kunnen bezoeken. Ik verwacht dat er over een jaar zestig erkende cultuurprofielscholen zijn.’ Hoewel hij niet om een keurmerk zegt te malen, heeft Duivenvoorden zijn school ‘voor de volledigheid’ toch maar even aangemeld voor een beoordeling door de Vereniging CultuurProfielScholen.

Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen
‘Experimenteren is leuk, maar dit was echt vals. Opnieuw!’. Cultuurcoördinator Peter Seijbel van de Stedelijke Scholengemeenschap Nijmegen (SSGN) wijst zijn leerlingen Sterre en Joep vrolijk terecht. Ze oefenen het zelfgeschreven lied Ik stond er niet bij stil, dat de leerlingen van deze cultuurprofielschool volgende week opvoeren in de voorronde van de VARA Cabaretbattle, een landelijke scholierenwedstrijd. De school is de enige met kinderen uit de onderbouw. De referentie is niet de minste. ‘We traden vorig jaar ergens op waar ook Freek de Jonge was’, vertelt tweedeklasser Sterre. ‘Hij vond ons goed en daarna heeft hij hier een keer les gegeven. Via hem is de VARA hier terechtgekomen.’Zo ziet Seijbel het graag. Want cultuur is prioriteit nummer één op de SSGN. In de eerste plaats om kinderen te leren ‘hoe ze alle mogelijke middelen kunnen gebruiken om zichzelf te uiten’. Maar bij alle culturele activiteiten – en met een buitenschoolse liedjes-, cabaret-, toneel- en musicalgroep plus een redactie school tv zijn dat er nogal wat – wordt ook met een schuin oog gekeken wie de echte talenten zijn. Mensen uit het vak, als acteur Peter Faber of cabaretier Roel Bloemen, komen op school lesgeven. Seijbel: ‘Zo iemand geeft leerlingen tips, maar houdt ook in de gaten wie er echt wat kunnen.’De Nijmeegse school heeft cultuur al sinds 1980, lang voordat het hip was, als hoogste prioriteit. Nu is de SSGN van de 26 cultuurprofielscholen een voorloper. En dan kan het weleens voorkomen dat de wiskundeles moet worden verschoven voor een cultuurproject. Daar moeten de leraren flexibel in zijn. ‘Het is hier altijd chaos’, zeggen docenten.Veel leerlingen komen speciaal voor het cultuuraanbod naar het SSGN. Brugklasser Djoerd bijvoorbeeld: ‘Ik wil dingen dóen, ik kan niet zo lang stilzitten.’Een van de speerpunten op het SSGN is talentontwikkeling. Er zijn nu vijf ‘talenten’ die speciale aandacht en lessen krijgen. Sterre is een van hen. Seijbel: ‘Kabouter Klus (actrice Aimé Anthoni – red.) vertelde me na een gastles: die Sterre is eng goed, je zou haar nu moeten laten stoppen met school om haar een volledige theateropleiding te geven.’ Sterre grinnikt. Dat zou ze best willen. ‘Maar dat kan niet’, spreekt Seijbel vaderlijk. ‘Als je publiek op een dag wegblijft, moet je op een diploma kunnen terugvallen.’

Newmancollege Breda
Docente Tine van de Ven zet haar 2 mavo klas aan het werk met een foto-opdracht: ‘Je gaat de gefotografeerde handen straks bewerken, bijvoorbeeld met kleur. Maar blijf bij de realiteit!’ Achterin de klas vraagt een meisje fluisterend aan haar buurvrouw wat dat is, realiteit. ‘Dat het echt is’, fluistert die terug. Het Newmancollege in Breda, een school voor vwo, havo en mavo (het vmbo op deze school heet tegenwoordig weer mavo) heeft de afgelopen jaren gepionierd met het vak Audiovisuele Vormgeving. Kinderen leren er digitale foto’s en filmpjes maken en bewerken.Vanaf 2004 heeft de school twee jaar lang, met subsidie, geprobeerd zich te ontwikkelen tot cultuurprofielschool. ‘We deden enerzijds aan het project mee om Audiovisuele Vormgeving tot een volwaardig vak te ontwikkelen’, zegt conrector Henk Biemans. ‘Aan de andere kant wilden we de cultuurgerelateerde vakken meer samenhang geven in projecten.’ Toch is het Newmancollege anno 2008 geen ‘erkende cultuurprofielschool’. Biemans: ‘De thematische aanpak gaf te veel spanning bij docenten. Ze hebben een vol programma en uiteindelijk is het het belangrijkste dat de leerlingen hun eindexamen halen. We wilden geen risico lopen.’Toch zullen over twee jaar de eerste leerlingen examen gaan doen in Audiovisuele Vormgeving. Het Newman richten zich met deze lessen voornamelijk op de mavo. ‘Om de kunstvakken hangt vaak een elitair sfeertje, op veel vmbo’s en mavo’s krijgen leerlingen geen kans om hun creatieve kant te ontwikkelen’, zegt Biemans. Terwijl filmen en fotograferen ze juist zo goed afgaat, merkt docente Van de Ven. ‘Mavo-kinderen zijn doeners.’Tweedeklasser Bowy vindt ‘AV’ een heel leuk vak. ‘Je kunt er veel fantasie in kwijt’, vertelt hij. Later zou hij ook wel ‘iets met foto’s of reclame’ willen gaan doen. Voor zulke leerlingen is het Newman een samenwerking aangegaan met Sint Lucas in Boxtel, een mbo- opleiding voor vormgeving en reclame. Docenten van die opleiding geven soms gastles. ‘Je merkt nu langzaam dat meer van onze leerlingen die richting op gaan’, zegt Van de Ven.In haar volgende lesuur maken leerlingen poppetjes van gekleurde klei. Ze worden gefotografeerd tegen een zelfgemaakt decortje, telkens in een beetje andere positie. In een volgende les gaan ze al die foto’s met een computerprogramma achter elkaar monteren tot een filmpje. Het groepje van derdeklasser Nicolette maakt een filmpje over twee jongens die ruziën om een meisje. ‘Dat is zo mooi aan dit vak’, zegt Van der Ven, ‘het sluit helemaal aan op hun eigen leefwereld.’

Ashram College Alphen aan den Rijn
‘King Lear was zo sáái, en het duurde láng!’ De 4 havo-leerlingen van het Ashram College spreken hun ongenoegen uit over de bezochte Shakespeare-voorstelling. ‘Het verhaal is misschien wel mooi’, nuanceert een meisje voor in de klas, ‘maar je houdt het geen 2,5 uur vol.’ Wat voor toneel ze dan wel leuk vinden? ‘Arie en Sylvester: ‘De Lama’s.’ 'Cultuurcoördinator Kees Visschedijk kan inmiddels behoorlijk inschatten wat in de smaak valt. Elk schooljaar stelt hij de Cultuurkrant samen, met 50 voorstellingen die leerlingen onder begeleiding kunnen bezoeken. ‘Niet alleen cabaret, je wilt ook dingen laten zien waar ze uit zichzelf niet naartoe gaan. Maar je moet het wel toegankelijk maken.’ Rector Martin Duivenvoorden valt hem bij: ‘Want ze weten anders niet wat er allemaal is. Leerlingen kijken nooit in een kunstbijlage. Ook de vwo’ers niet.’Vorig jaar werd het Ashram door het CJP als ‘beste cultuurschool van Nederland’ beloond met de CKV Topper Award, onder meer vanwege de goede relaties met culturele instellingen en de aandacht voor cultuur vanuit andere vakken.Cultuur zit de school volgens Duivenvoorden ‘in de genen’. ‘Toen de school in 1972 begon, was Alphen nog een dorp waar niks te beleven viel. Dus organiseerden docenten veel buitenschoolse culturele activiteiten.’ Het stokje wordt nu overgenomen door de nieuwe generatie. Zo organiseren twee jonge geschiedenisleraren in april voor het eerst een filmfestival. ‘De kinderen gaan uit zichzelf vooral naar de Pathéfilms, als er maar veel in geschoten wordt’, vertelt docent Max Arnoldy. ‘Wij willen laten zien dat er meer is.’ Op het programma staan films als Fucking Amal, Ober en Tsotsi. Maar er zijn ook workshops en leerlingen kunnen zelfgemaakte films insturen voor een awardgala. ‘Daar hebben we nu al 50 inschrijvingen voor.’Drama is een verplicht vak voor alle klassen in de onderbouw. Docent Ton van Vliet laat zijn 2 vwo-klas in groepjes een probleemsituatie spelen – een keer met positieve afloop, een keer met vreselijke gevolgen. Er ontstaat een kleine chaos: leerlingen roepen door elkaar heen, sommigen snappen de opdracht niet. ‘Ze vinden dit lastig, echt acteren is er nog niet bij’, verklaart Van Vliet. Maar als er dan een groepje klaar is, kijkt iedereen stil toe. Anne speelt een meisje dat van school is geschorst, Lodewijk is haar vader. In de eerste versie van de scène wordt hij woedend. Maar in de versie met de goede afloop valt het allemaal wel mee. ‘Ach meisje, jij kunt er toch niks aan doen? Hier, je krijgt lekker een glaasje drinken van me.’

]]>

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden