NieuwsVerhoortechnieken

‘Kans op valse bekentenis met huidige verhoortechnieken nog steeds groot’

Met de huidige verhoortechnieken van de politie is de kans nog steeds groot dat een valse bekentenis wordt afgedwongen. Volgens politieman Koen Geijsen, die in november aan de universiteit van Maastricht promoveert op zijn onderzoek naar kwetsbare verdachten, is het met een neutrale, objectieve verhoorstijl nog steeds slecht gesteld. Geijsen adviseert dat alle verhoren van verdachten voortaan worden opgenomen.

Een verhoorkamer op een politiebureau. Beeld Hollandse Hoogte / Gerhard van Roon
Een verhoorkamer op een politiebureau.Beeld Hollandse Hoogte / Gerhard van Roon

Onlangs constateerde de ACAS, een adviesorgaan van de Hoge Raad, dat in de Arnhemse Villamoord-zaak, twintig jaar geleden, negen mannen ten onrechte zijn veroordeeld op basis van valse bekentenissen die door de politie werden afgedwongen. Daarbij werd door de politie gedreigd, geïntimideerd, daderkennis voorgezegd en gelogen, blijkt uit bandopnames van de verhoren. Ook advocaat en ACAS-lid Stijn Franken vindt dat politieverhoren standaard zouden moeten worden opgenomen en voor controle beschikbaar moeten worden gesteld.

Hoewel de verhoorsituatie drastisch is veranderd – tegenwoordig worden advocaten tot de verhoren toegelaten, zijn er nieuwe verhoortechnieken en worden gespecialiseerde verhoorders opgeleid – is de kwaliteit van politieverhoren nog steeds twijfelachtig, constateert Koen Geijsen. Voor zijn promotieonderzoek analyseerde hij 36 politieverhoren. In 85 procent daarvan werden vragen gesteld die daar volgens hem niet in thuishoren omdat ze niet neutraal maar suggestief zijn. Er werden opvallend weinig open vragen gesteld, terwijl die volgens de onderzoeker juist de meeste informatie opleveren. Ruim driekwart van de verhoorders had geen enkele speciale of gevorderde verhoorcursus gevolgd.

Het gevaar op valse verklaringen is volgens Geijsen erg groot omdat de meeste verdachten een laag IQ of psychologische of psychiatrische problemen hebben en dus heel beïnvloedbaar zijn, terwijl de meeste politieverhoorders daar geen rekening mee houden of maatregelen voor treffen, zoals het raadplegen van een recherchepsycholoog.

‘Als psychologisch kwetsbare verdachten niet door politieagenten worden herkend en niet op de juiste wijze worden verhoord, kan dat leiden tot verregaande consequenties voor deze verdachten’, zegt Geijsen, ‘zoals een valse bekentenis en uiteindelijk tot minder vertrouwen in politie en justitie’.

Engelse methode

De onderzoeker pleit er dan ook voor dat in principe iedere verdachte door de politieverhoorders wordt beschouwd als mogelijk kwetsbaar. Volgens hem is de Engelse methode ‘investigative interviewing’ de beste aanpak, ‘waar we in Nederland naartoe moeten’. Investigative interviewing is een neutrale bevraagmethode waarvan is bewezen dat verhoorders de meest betrouwbare informatie krijgen van verdachten, slachtoffers en getuigen. ‘Het is een ethische manier van bevragen’, zegt de onderzoeker. ‘Nu zie je nog vaak dat rechercheurs bijvoorbeeld vragen: was je thuis of in het café, waarbij maar één antwoord mogelijk is. Of ze stellen meerdere vragen tegelijk in één zin. Iemand met een laag IQ begrijpt het dan al snel niet meer.’

Geijsen vindt dat alle verhoren op geluid of beeld moeten worden opgenomen om te kunnen controleren of het verhoor naar behoren is verlopen. Dit gebeurt nu met verdachten die van tevoren al zijn aangemerkt als kwetsbaar, maar ook met anderen kan men zich vergissen, aldus de onderzoeker.

Bovendien kunnen omstandigheden zoals slaapgebrek door het nachtenlang doorbrengen in een arrestantencel verdachten kwetsbaar en beïnvloedbaar maken, stelt de onderzoeker. Ook dit vergroot volgens hem de kans op een valse verklaring. ‘Alle Nederlandse politiecellencomplexen verschillen qua inrichting, procedures, aantal arrestantenverzorgers en drukte’, stelt Geijsen. ‘Bovendien worden politiecellencomplexen niet ontworpen met het oog op een comfortabel verblijf, maar vooral om veiligheid en efficiëntie te garanderen. De vraag is in welke mate overnachten in een cellencomplex het psychisch welzijn en slaapproblemen van verdachten beïnvloedt.’ Om die reden zouden arrestantencellen ‘mensvriendelijker’ moeten worden ingericht.

Villamoord

Lees hier het interview met Nevzat Altay, een van de mannen die volgens de ACAS ten onrechte voor de Villamoord zijn veroordeeld: ‘Niemand wilde horen wat ik te zeggen had.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden