'Kans dat terroristen kernbom krijgen is nihil'

Een mogelijk nucleair conflict met Noord-Korea verdient meer aandacht dan een atoomaanval door terroristen, zegt Lieber.

Stel aan Georgetown University's Keir Lieber de vraag welk nucleair gevaar de wereld bedreigt en hij zal nucleair terrorisme niet op de eerste plaats zetten. Pardon? Komen maandag niet 58 wereldleiders naar Den Haag om te voorkomen dat een terrorist ooit een radioactieve 'vuile bom' of een kernwapen bemachtigt?


Roept president Obama dan zomaar dat nucleair terrorisme 'de grootste bedreiging' vormt voor Amerika?


Een citaat van Obama uit 2010 uit zijn Nationale Veiligheidsstrategie: 'Er is geen urgenter gevaar voor de Verenigde Staten dan een terroristische aanval met een kernwapen.' De angst dat een kernmogendheid een atoombom doorspeelt aan terroristen, vormt de basis voor Amerika's non-proliferatiebeleid. Lees: God voorhoede dat Iran 's werelds tiende atoommacht wordt en de ayatollahs de sjiitische atoombom aan fanatici doorgeven.


Lieber (43), hoogleraar en deskundige nucleaire strategie: 'Wat het gevaar van nucleair terrorisme ook is, andere nucleaire bedreigingen verdienen meer aandacht. Zoals het gevaar dat een staat in de toekomst een oorlog zal doen escaleren door de inzet van kernwapens, om zo te voorkomen dat ze dat conventionele conflict verliezen.'


In Liebers analyse van de toestand van de wereld dreigt dit gevaar met name op het Koreaans schiereiland. De wereld mag beter af zijn met het verdwijnen van dictators in Irak en Libië, deze westerse interventies hebben andere despoten aan het denken gezet. Waarom zou Kim Jong-un lijdzaam hetzelfde lot ondergaan als Saddam Hoessein en Moammar Kadhafi? Met zijn enige troefkaart, acht plutoniumbommen, kan hij in een conflict alsnog het tij keren. Pyongyang weet zich gesterkt door het Krim-conflict. Moskou kan ongestoord zijn gang gaan omdat het Westen het nooit op een oorlog zal laten aankomen met 's werelds grootste kernmacht.


Terwijl Obama zich op zijn derde Nuclear Security Summit (NSS) voorbereidde, mocht Lieber onlangs in de Haagse residentie van de Amerikaanse ambassadeur zijn afwijkende visie geven. Hij is een van Amerika's voornaamste sceptici als het gaat om het gevaar van nucleair terrorisme. Vorig jaar maakte de hoogleraar in het blad International Security gehakt van de theorie dat een terrorist ooit een atoombom krijgt doorgespeeld. 'Waarom landen geen kernwapens zullen geven aan terroristen?', luidde de nuchtere kop.


Lieber staat hierin op één lijn met zijn Amerikaanse collega John Mueller, auteur van Atomic Obsession. Mueller, hoogleraar politieke wetenschappen aan Ohio State University, hekelt de angst in de VS voor terroristen die aan de haal gaan met nucleaire kofferbommen. Een angst die na de val van Sovjet-Unie flinke proporties kreeg, helemaal na '9/11'.


Anno 2014 zijn het Hollywood-scenario's gebleken die ver van de werkelijkheid staan. De laatste decennia hebben ons geleerd, betoogt Mueller, dat er geen Sovjet-kernwapens worden vermist. Dat er daardoor geen zwarte markt is voor nucleair spul. En dat het bewijs dat Al Qaida aan nucleair materiaal voor een 'vuile bom' probeerde te komen, flinterdun was. De enige zaak waarin Al Qaida in verband werd gebracht met zo'n bom, ging als een nachtkaars uit. José Padilla werd in 2002 met veel bombarie in Chicago gearresteerd omdat hij een radiologisch wapen in de VS wilde laten ontploffen. Maar hij is er nooit voor aangeklaagd.


De angst dat een land ooit een atoombom doorspeelt aan terroristen, zoals president Bush riep in het Irak-conflict, vindt u overdreven. Maar hoe staat het met de mogelijkheid dat terroristen zelf een kernwapen maken?

'Het is mogelijk: terroristen die hoogverrijkt uranium of plutonium kopen of stelen. Maar zeer onwaarschijnlijk. Alles wat de VS en andere landen kunnen doen om dit nog onwaarschijnlijker te maken, is gewenst. Maar dit gevaar wordt schromelijk overdreven. De VS, de NAVO en Rusland hebben goede redenen om nucleair materiaal te beveiligen. Maar de kans dat dit materiaal in handen valt van terroristen, is gering. Deels vanwege de internationale inspanningen om het veilig te stellen. Maar ook vanwege de enorme uitdaging waarvoor terroristen staan om nucleair materiaal in handen te krijgen en te gebruiken voor een bruikbaar kernwapen. Het is iets waarover we vooral lezen in spannende Tom Clancy-boeken.'


Wat vindt u dan van de NSS, een initiatief van Obama?

'Ik steun het. Maar ik ben sceptisch of dit soort conferenties aanzienlijke en concrete resultaten opleveren.'


Als het gevaar van nucleair terrorisme zo gering is, waarom besteedt Obama er dan zo veel aandacht aan?

'We moeten de mate waarin Obama zich heeft gericht op nucleaire veiligheid niet overdrijven. Ja, hij heeft zich sterk gemaakt voor vooruitgang op dit terrein. Ja, hij komt naar Den Haag voor deze top. Maar hij heeft niet veel 'politiek kapitaal' eraan hoeven uitgeven. Nucleaire veiligheid is aantrekkelijk voor zijn regering. De voordelen zijn duidelijk en niet controversieel. Hierdoor is dit onderwerp in de VS een zaak waarin Democraten en Republikeinen zich kunnen vinden.'


Waarom is het scenario dat een staat ooit een kernwapen zal doorspelen aan een terreurorganisatie, bijvoorbeeld om de VS te treffen, zo vergezocht?

'Dit vooruitzicht is al ruim tien jaar de drijvende kracht achter de Amerikaanse strategie. De regering-Bush gebruikte het in 2003 om de Irak-invasie ermee te rechtvaardigen. De voorstanders van een preventieve aanval op Iran betoogden de afgelopen twee jaar dat zo'n bombardement nodig is om te voorkomen dat Teheran ooit een atoomaanval uitvoert op Israël of de VS, via derden.


'Deze angst voor nucleaire oorlog bij volmacht is buiten alle proporties. Staatssteun voor nucleair terrorisme is niet logisch en er zijn ook geen bewijzen voor. De Iraanse leiders zouden gek zijn, of suïcidaal, als ze denken dat ze zonder repercussies een atoombom kunnen geven aan een terreurorganisatie.'


We kunnen onze aandacht dus beter richten op het gevaar dat een oorlog uitdraait op een nucleair conflict? Hoe reëel is dat?

'Kernwapens, zeggen de politici, zorgen voor zekerheid. Ze hebben zeker oorlogen tussen de kernwapenlanden voorkomen. Ik zeg altijd tegen mijn studenten: kijk maar hoeveel oorlogen er waren in de pre-nucleaire tijd, met name in Europa. Maar we gaan een nieuwe tijd tegemoet. Een tijd waarin de relaties tussen landen zullen destabiliseren.


'Onze militairen moeten nadenken hoe we toekomstige conventionele oorlogen, die nucleair dreigen te escaleren, moeten voeren. De huidige spanningen met Noord-Korea hebben het risico van een conflict verhoogd. Wat doet Pyongyang in een conflict om een nederlaag te voorkomen? Hoe reageren de VS als Korea een van de Amerikaanse legerdivisies of bases nucleair treft? Doen we niks, dan zal er worden geroepen: Kim wist te overleven in tegenstelling tot Saddam. We zullen voor verschrikkelijk opties staan: niets doen of terugslaan met een nucleaire aanval. Dit nucleaire gevaar verdient meer aandacht dan nucleair terrorisme.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden