Kandidatuur Trump ontwricht Republikeinse partij

Wat niemand had voorspeld, gebeurt toch: Donald Trump is straks de presidentskandidaat namens de Republikeinse partij. Die worstelt nu met haar stellingname.

Donald Trump glimlacht nadat hij, omringd door familieleden, dinsdag zijn overwinningsspeech heeft gegeven in Trump Tower in New York. Hij won in Indiana en zijn twee concurrenten Ted Cruz en John Kasich gaven de strijd op. Beeld reuters

De Republikeinse partij kraakt onder het gewicht van de nu onvermijdelijke Republikeinse presidentskandidaat: Donald Trump. Dinsdag boekte Trump een beslissende overwinning in Indiana en vervolgens gooiden zijn laatste tegenstanders Ted Cruz en John Kasich onverwacht de handdoek in de ring. Ondanks oproepen tot eenheid hebben meerdere Republikeinse partijprominenten gezegd Trump niet te zullen steunen.

Paul Ryan, de Republikeinse partijleider, zei donderdag tegen CNN dat hij Trump pas kan steunen als die zich aanpast aan de Republikeinse agenda. 'Ik denk dat conservatieven willen weten: deelt hij onze waarden en principes? Er zijn veel vragen waar conservatieven antwoorden op zullen willen hebben.'

'Als we Trump nomineren, worden we vernietigd... en terecht', twitterde senator en oud-kandidaat Lindsay Graham. De oud-presidenten George Bush en George W. Bush maakten via woordvoerders kenbaar dat zij zich niet achter Trump zullen scharen. Gouverneur Charlie Baker van Massachusetts zei woensdag dat hij niet op Trump zou stemmen. Tientallen conservatieve commentatoren en politieke assistenten verscheurden of verbrandden demonstratief hun partijkaart of lieten die veranderen van 'Republikeins' naar 'onafhankelijk'.

Sommigen van hen kondigden zelfs aan tijdens de verkiezingen in november op die andere gehate kandidaat te zullen stemmen, Hillary Clinton. 'Ik ben het niet eens met Clinton', zei Ben Howe, een van de strategen uit het kamp-Cruz, 'maar ik denk dat ze eerlijker is dan Trump, en dat wil veel zeggen.' Anderen zeiden zich van stemming te zullen onthouden.

Wat meespeelt voor de Republikeinen is dat er in november ook verkiezingen zijn voor senatoren en congresleden. Republikeinse zetels komen in gevaar als de kiezers zich van Trump afkeren. 'Positioneer je op een manier waarvan jij denkt dat die het beste is', is het advies van Tom Cole, een afgevaardigde en strateeg uit Oklahoma, aan zijn collega's. De houding ten opzichte van Trump, zei hij tegen The New York Times, is in een district met witte arbeiders anders dan in een district met veel latino's of zwarte kiezers.

Rick Perry liet in de nacht van donderdag op vrijdag weten dat hij Trump steunt en graag zijn tweede man wordt. Perry was gouverneur van Texas en deed twee keer aan de Republikeinse voorverkiezingen mee maar moest zowel in 2012 als 2016 vroegtijdig afhaken.

Twee Trumps

Aan de andere kant sluiten de gelederen zich in de partij. Reince Priebus, de voorzitter van de Republikeinen, riep op tot eenheid. Ook in de senaat wint Trump aan steun. Volgens ingewijden speelt een besloten bijeenkomst, eind april in Florida, daarbij een belangrijke rol. Trump-strateeg Paul Manafort overtuigde de partijleiding ervan dat er twee Trumps zijn: die op het podium en die achter gesloten deuren. Eenmaal president zal Trump zijn toon matigen.

'Als hij op een podium improviseert, presenteert hij een imago dat daarbij past. Dat imago gaat veranderen', citeerde een persbureau Manafort. Een aanwezige prominent: 'Misschien is hij te dresseren.'

Trump toonde zich na zijn overwinning in Indiana verzoenend. Hij zei te streven naar een land vol 'liefde en zorgzaamheid', riep de Republikeinen op tot eenheid en noemde zelfs Ted Cruz ('Lyin' Ted', wiens vader hij van medeplichtigheid aan de moord op Kennedy beschuldigde) 'one hell of a competitor'. De volgende dag fulmineerde hij als vanouds over de Mexicanen en nam hij geen woord terug van zijn ongefundeerde beschuldigingen aan het adres van Cruz' vader.

Deze columnisten zaten ernaast

Nate Cohn van The New York Times:
'Ik denk dat wij - en specifiek, ik - de heer Trump hebben onderschat. We hebben de hele tijd verkeerde aannamen gedaan, de data verkeerd geïnterpreteerd en verbanden gemist.'

Dana Milbank van The Washington Post:
'Ik heb zeven maanden geleden beloofd mijn column op te eten als Trump de nominatie zou krijgen. Ik houd mijn belofte.' Hij eet donderdag live zijn krantenartikel op, klaargemaakt door een chef-kok.

Nate Silver van statistische website fivethirtyeight, die in 2008 de uitslag in 49 van de 50 staten goed voorspelde en in 2012 allemaal:
'Het verbazingwekkendste aspect van Trumps nominatie - ofwel, het aspect dat ik het meest mis had - is dat hij gewonnen heeft ondanks al zijn afwijkingen van de conservatieve orthodoxie.'

Lamme tegen de blinde

Het afhaken van Cruz zat er al langer aan te komen, al konden veel van zijn aanhangers het dinsdagavond niet geloven. De compromisloze Texaanse senator wist te weinig kiezers buiten zijn eigen, conservatieve Tea Party-kring aan te spreken. Ook ging hij het gevecht met Trump te lang uit de weg.

John Kasich deed alleen nog voor spek en bonen mee aan de verkiezingsstrijd. Hij was net als Cruz in de race gebleven in de hoop via de achterkamertjes van de partijconventie in juli alsnog de nominatie in de wacht te slepen.

Clinton verloor in Indiana van Bernie Sanders, maar behoudt haar grote voorsprong in gedelegeerden. Ze ging donderdag vol in de aanval op Trump. Ze noemde hem een 'ongeleid projectiel' en vroeg Democraten, onafhankelijken en 'bedachtzame Republikeinen' haar te steunen.

De peilingen geven haar deze week 7 tot 13 procent voorsprong op Trump bij een een-op-eenstrijd. Maar er is nog niets beslist. Beiden zijn bij veel Amerikanen gehaat, zodat commentatoren spreken van een race tussen de lamme en de blinde.

Ted Cruz na zijn nederlaag. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden