Kandidaten ontdekken opeens Parijse paupers

Ver hoef je niet te zoeken, in Parijs, naar de exclus, de uitgestotenen die zo'n centrale rol spelen in de campagne voor de Franse presidentsverkiezingen....

HANNEKE DE KLERCK

Van onze verslaggeefster

Hanneke de Klerck

PARIJS

Maar uitgestotenen kunnen er net zo goed uitzien als het donkere jongetje van drie dat in kraakheldere, maar niet bij elkaar passende kleren aan de hand van zijn moeder door de rue du Dragon loopt, vlakbij St-Germain-des-Prés, in het welvarende zesde arrondissement. Het kind woont op nummer 7, in wat het beroemdste kraakpand van Parijs is.

Hier hebben meer dan tweehonderd mensen onderdak gevonden sinds het gebouw, tienduizend vierkante meter, in december vorig jaar werd gekraakt. Zes etages met appartementen en dienstbodenkamertjes, waar families en vrijgezellen onderdak hebben gevonden. Achter de façade van woningen loopt het gebouw helemaal door tot de rue de Rennes, een straat verder.

In het midden wordt de oude katholieke school, waar ooit Simone de Beauvoir les had, gebruikt door hulporganisaties. En helemaal achterin, voorbij de school en het plein met spelende kinderen, is nog een aantal kamers, waaronder die van monseigneur Gaillot, de sociaal bewogen bisschop van Evreux, die zich ongeliefd maakte bij de kerkelijke autoriteiten en door de paus uit zijn bisdom werd gezet.

Op nummer 7 moesten 74 luxe appartementen komen, kantoren en parkeerplaatsen. Maar de crisis in het onroerend goed - er is een enorme leegstand in de duurdere sector - heeft de uitvoering van die plannen de afgelopen drie jaar stilgelegd.

De leegstand is een gelukkige bijkomstigheid in het probleem van de huisvesting, vindt Jean-Baptiste Eyraud, directeur van Droit au Logement (DAL, Recht op Woonruimte). De vorige crisis, in de jaren vijftig, ontstond domweg door een gebrek aan woningen. Nu is er gebrek aan geld, maar zijn er woningen genoeg.

De oplossing ligt voor de hand: het DAL dringt aan op het opnieuw en veelvuldig gebruiken van het recht op vordering van leegstaande woningen, waar een vergeten wet die nog dateert uit de tijd van generaal De Gaulle in voorziet.

Het hoofdkantoor van Droit au Logement is in de rue Vaucouleurs, midden in een volkswijk waar de winkels hun waren in twee talen aanprijzen en waar in de etalages van de boekhandels uitsluitend arabische titels te lezen zijn. Hoofdkantoor is een weidse naam voor de kale ruimte zonder tapijt, waar op de betonnen vloer stellingkasten vol uitpuilende dossiers staan.

Aan de balie, een eenvoudige tafel, maakt een gezin met twee kleine kinderen plaats voor een alleenstaande man. Een moeder met baby schuift aan; mannen staan te wachten tot het hun beurt is de formulieren in te vullen waarmee het DAL de problemen inventariseert.

Vijfduizend dossiers heeft het DAL inmiddels, vertelt Eyraud. Schrijnende gevallen. Zes mensen in twee kamertjes zonder warm water, een moeder die met twee adolescente dochters twaalf vierkante meter tot haar beschikking heeft, een familie met drie kinderen op tien vierkante meter.

Er zijn ouders die hun kinderen aan de kinderbescherming hebben moeten afstaan, omdat ze niet of nauwelijks een dak boven hun hoofd hebben. Bij het DAL melden zich ook mensen die op het punt staan uit hun huis gezet te worden, omdat speculatie de eigenaar lucratiever lijkt, of die veel te krap en al veel te lang inwonen bij familieleden.

Er is sociale woningbouw (de vaak naargeestige HLM), maar zelfs daar kunnen de mensen die zich wenden tot het DAL vaak niet terecht. Ook voor de HLM gelden inkomensgrenzen, niemand zit te wachten op huurders met onregelmatige inkomsten.

Het DAL, een onafhankelijke organisatie die bestaat bij de gratie van giften en de lidmaatschapsgelden die woningzoekenden voor bemiddeling betalen, is geen liefdadigheidsinstelling, maar een gepolitiseerde beweging die met een combinatie van druk op de autoriteiten en opzienbarende acties poogt toezeggingen en woonruimte af te dwingen.

Het was Droit au Logement dat in 1991 een tentenkamp opsloeg aan de Quai de la Gare, een manier van actievoeren die inmiddels is verboden. Het was het DAL dat de kraak van de rue du Dragon 7 voorbereidde. Een paar maanden voor de presidentsverkiezingen was dat dè manier om de kandidaten te dwingen aandacht te besteden aan de tweedeling, de vorming van parallelle werelden: een van hen die het redden, een van hen die door de maatschappij aan de kant zijn geschoven. 'Meneer de president, zet de armoede buiten de deur', pleit Eyraud in een pamflet (Monsieur le Président, expulsez la misère!, uitgegeven door Robert Lafont) aan de nieuwe president.

Het was ook het DAL dat achter de demonstratie zat van 8 april, waarmee een honderdtal organisaties aandacht vroeg voor degenen die naast de samenleving terecht dreigen te komen. In de optocht liep een twintig meter lange draak mee; de draak, le dragon, is een symbool geworden van hoop.

Rechtstreeks gelieerd aan het probleem van huisvesting is dat van werk. In de rue du Dragon vertelt Philippe, die zijn achternaam niet kwijt wil, in het schoollokaal waar bewoners hulp kunnen vinden bij het zoeken naar werk over de vicieuze cirkel van zonder adres geen werk, en zonder werk (en geld) geen woning en geen adres.

Een lokaal verderop zitten de vrijwilligers van Agir ensemble contre le chomage!, een los samenwerkingsverband van organisaties die tegen werkloosheid vechten. Naar analogie van het DAL en diens roep om het vorderen van woonruimte, heeft AC! begin deze maand banen 'gevorderd' bij de FNAC, de grote boeken- en platenketen, waar de afgelopen jaren ondanks een behoorlijk bedrijfsresultaat tientallen banen zijn verdwenen.

Het is verkiezingstijd en alle kandidaten laten hun meest sociale gezicht zien. Premier Balladur belooft de bouw van honderdduizend goedkope woningen, maatregelen om jongeren aan het werk te helpen en gratis gezondheidszorg voor de allerarmsten (zoals in Parijs al bestaat).

De tot nu toe meest kansrijke kandidaat, burgemeester Jacques Chirac van Parijs, gaat de daklozen onder dak brengen en leegstand bestrijden. Chirac is er de afgelopen maanden kennelijk zo goed in geslaagd zich een sociaal imago aan te meten, dat de socialistische kandidaat Lionel Jospin de Fransen deze week met klem waarschuwde dat Chirac toch werkelijk een rechtse politicus is, en dat ook altijd zal blijven.

Jospin, die zelf belooft dat zwervers binnen twee jaar verdwenen zijn als hij president wordt, had kunnen wijzen op Chiracs falen in Parijs. Ondanks de achttien jaar dat hij burgemeester is, zijn daar de problemen alleen maar toegenomen. Er waren presidentsverkiezingen voor nodig om de burgemeester van Parijs bewust te maken van de onderkant van de samenleving.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden