Kandidaat Schwarzenberg zwart gemaakt

Het is bijna zeventig jaar geleden dat de Sudeten-Duitsers werden verdreven, maar uitgespeeld is hun rol in de Tsjechische politiek nog niet. In aanloop naar de beslissende ronde van de presidentsverkiezingen, vandaag en morgen, worden ze opgevoerd om kandidaat Karel Schwarzenberg zwart te maken als vriend van de Duitsers.

WARSCHAU - Tijdens een van de presidentsdebatten bestempelde Schwarzenberg die ethnische zuiveringen kort na de Tweede Wereldoorlog als een grove schending van de mensenrechten. Volgens de 75-jarige minister van Buitenlandse Zaken zou de toenmalige president, Edvard Benes, als hij zoiets nu zou doen voor het Internationaal Strafhof in Den Haag worden gedaagd.


Op de vraag van de presentator of hij daarmee zijn kansen op het presidentschap niet aan het verspelen was, antwoordde Schwarzenberg laconiek: 'Het spijt me, maar ik ga niet van mening veranderen.'


Strikt genomen zei Schwarzenberg niets schokkends. Reeds in 1990 bood Vaclav Havel als president zijn verontschuldigingen aan voor de Benes-decreten. Daarin werden de ethnische Duitsers collectief verantwoordelijk gesteld voor de annexatie van het Sudetenland door Nazi-Duitsland in 1938.


Maar als presidentskandidaat had Schwarzenberg beter zijn mond kunnen houden. Volgens Milos Zeman, zijn tegenstrever tijdens de tweedaagse verkiezingen, sprak hij als een Sudeten-Duitser. Oud-premier Jan Fischer, die tijdens de eerste ronde twee weken geleden als derde uit de bus kwam, liet weten in geen geval voor Schwarzenberg te zullen stemmen.


Ook president Vaclav Klaus, van wie de tweede en laatste ambtstermijn in maart afloopt, toonde zich verontwaardigd. De Benes-decreten zijn een van zijn stokpaardjes. Enkele jaren geleden blokkeerde hij maandenlang de ondertekening van het Verdrag van Lissabon uit vrees voor schadeclaims van de verdrevenen of hun afstammelingen.


De kritiek kan Schwarzenberg, een conservatieve liberaal met blauw bloed, opbreken. Hij was een vriend en de oud-kabinetschef van Havel (in december 2011 overleden) en kan daarom rekenen op de steun van de oud-dissidenten en hun sympathisanten. Maar dat volstaat waarschijnlijk niet om te winnen van Zeman, een oud-premier die zich voordoet als man van het volk.


Gelukkig voor Schwarzenberg, een onvervalste prins, ligt ook zijn rivaal onder vuur. Voor zijn campagne teert Zeman op geld uit de Russische energiesector. Door een oud-partijgenoot wordt hij bestempeld als een vriend van de Praagse maffia. Ook zijn communistische verleden kan de 65-jarige oud-premier parten spelen. Een van zijn medewerkers wilde in 1989 de Fluwelen Revolutie in bloed smoren.


Maar Zeman kan wel rekenen op de steun van Klaus. Hoewel ze ideologisch weinig met elkaar gemeen hebben en voorheen als president en premier voortdurend overhoop lagen, heeft de conservatieve president zijn gewicht in de schaal geworpen om de linkse Zeman tijdens de tweede ronde aan de overwinning te helpen.


Al voor de commotie rond de Benes-decreten verklaarde Klaus dat een 'migrant' geen staatshoofd hoort te zijn. Schwarzenberg was tien jaar oud toen zijn adellijke familie door de communistische autoriteiten het land werd uitgezet. Het grootste deel van zijn volwassen leven bracht hij door in Oostenrijk, waar hij een carrière opbouwde als mensenrechtenadvocaat. Pas na de val van de Muur in 1989 kon Schwarzenberg naar zijn vaderland terugkeren.


Voor Klaus is het niet de eerste keer dat hij moeilijk doet over de afkomst van Schwarzenberg. In 2009 probeerde hij al eens tevergeefs zijn benoeming tot minister van Buitenlandse Zaken te blokkeren.


Dit keer schakelde hij ook zijn familie in. Zijn vrouw, zelf Slowaakse, viel de Oostenrijkse vrouw van Schwarzenberg aan. Ze zei zich geen first lady te kunnen voorstellen die alleen Duits spreekt.


Vaclav Klaus junior dreef in een brief aan de kwaliteitskrant Lidove Noviny de spot met het ouderwetse accent van Schwarzenberg. Ook het oorlogsverleden van de familie werd opgerakeld. Ondanks zijn heldhaftige rol in het verzet tegen de Duitse bezetter werd Schwarzenbergs vader een handlanger van de nazi's genoemd. Het zou beslissend kunnen zijn in een campagne waarvan de uitslag moeilijk valt te voorspellen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.