'Kanaalgravers' en principe-denkers

Nederlanders en Duitsers denken heel verschillend over euthanasie en bio-ethiek. De afgelopen dagen deden de 'kanaalgravers' en de principe-denkers een poging elkaar te begrijpen....

'De Duitsers hebben het de hele tijd over de schepping', zegt een Nederlandse deelnemer verbaasd. 'Ze zijn zo dogmatisch, nog voordat ze de feiten kennen.'

Op weinig gebieden verschillen Nederland en Duitsland zo sterk van elkaar als op dat van de bio-ethiek. Waar Nederland pioniert met euthanasiewetgeving en liberaal omgaat met medische ontwikkelingen als prenatale diagnostiek, klinische genetica en embryonaal stamcellenonderzoek, worstelt Duitsland hevig met de vraag of dat allemaal wel mag.

Daarom kozen de organisatoren van de zesde Nederlands-Duitse conferentie juist deze controversiële onderwerpen als thema. 'We moeten ervoor zorgen dat onze ethische beslissingen door de buurlanden worden begrepen', zegt minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen in Potsdam. Volgens hem is er in deze kwesties 'geen waarheid' en moet wie een antwoord zoekt, 'ook naar de ander luisteren'.

De Nederlandse deskundigen en politici laten zich weinig gelegen liggen aan deze woorden. Met élan prijzen ze de liberale Nederlandse houding aan als de beste. De Rotterdamse genetica-professor Galjaard eindigt met de paus, die driehonderd jaar later alsnog Galilei in het gelijk stelde. 'Laten we de Duitsers ook enige tijd gunnen.'

De Duitse toehoorders zijn niet eens beledigd. Galjaard heeft zijn rede doorspekt met grappen en toneelstukjes. 'Zoiets kunnen onze wetenschappers helemaal niet', verzucht een deelnemer.

Voor de Duitsers is een vertrouwder rol weggelegd: ernstig en principieel spreken over de onaantastbare waarde van het leven en het 'zelfbesef' van de mens. Het begint al met minister van Buitenlandse Zaken Fischer, die zegt dat het debat 'aan de wortelen van de beschaving roert'.

Terwijl de Nederlanders zich snel aanpassen aan de praktijk, voeren Duitsers liever 'scholastische discussies als in de middeleeuwen' over het embryo, spot een dissidente filosofieprofessor.

Vanwaar zo'n groot verschil? Natuurlijk is er de Duitse filosofische traditie, waarin moraal en principe een grote rol spelen. En de kerken hebben nog veel meer invloed dan in Nederland. Maar de belangrijkste reden die wordt aangevoerd is de nazitijd, waarin artsen en juristen zich schuldig hebben gemaakt aan de selectie van 'onwaardig' menselijk leven.

'Dat zit onlosmakelijk in ons hoofd verankerd' zegt een Duitse deelnemer. Annette Noller van de Evangelische Diakonie: 'Wij kunnen ethische kwesties niet meer zomaar overlaten aan de meerderheid van de bevolking. We kunnen er niet meer op vertrouwen dat de politiek, artsen en geleerden wel het juiste zullen doen.'

Zoals Duitsers reden hebben de mens te wantrouwen, zo hebben de Nederlanders volgens de rechtsgeleerde Rüter een geschiedenis als 'kanaalgravers', die zich pragmatisch moeten opstellen omdat het water onverbiddelijk stijgt. 'De Duitsers zien de staat als oppermachtig, bij ons is de staat van jou en mij. Geen Nederlander denkt er ook maar aan dat die staat oudjes gaat ombrengen.'

Tegen minister Borst protesteert een Duitse medewerker van de Hospiz-beweging: 'Het is mensonwaardig dat stervenden in Nederland geen palliatieve zorg krijgen aangeboden.' D66-kamerlid Dittrich vindt het opvallend hoe 'emotioneel' de Duitsers tegen de euthanasiewet ageren. 'Ze hebben er een bijna fysieke afkeer van.'

Welwillend geluisterd hebben de buurlanden naar elkaar, maar echt begrip is er niet. Misschien verandert dat. Nederland-Duitsland-expert Friso Wielenga wijst er op dat Duitsland om historische redenen veel later over euthanasie is begonnen. 'Wij zijn al dertig jaar bezig en staan aan het einde van een discussie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden