Kan Veenendaal leven met pedo?

In andere gemeenten liep het uit op volkswoede en zelfs een moord. Burgemeester Kolff van Veenendaal daagt, als eerste, namens bezorgde wijkbewoners een pedofiel voor de rechter.

VEENENDAAL - Als burgemeester wil hij opkomen voor de belangen van alle inwoners van zijn gemeente. Vanzelfsprekend, zou je denken. Maar dat is het niet altijd, weet Wouter Kolff, burgemeester in het Utrechtse Veenendaal. Tenminste niet op het moment dat een pedofiel na het uitzitten van een gevangenisstraf terugkeert naar huis - een huis dat toevallig in een zeer kinderrijke buurt staat.


Vandaag staat de Veenendaalse pedofiel J. H. voor de rechter. De man, die in juli vrijkwam na een veroordeling voor het bezit van grote hoeveelheden kinderporno, weigert afspraken te maken met burgemeester Kolff over zijn gedrag. De bewoners van de wijk Petenbos houden H. nauwlettend in de gaten, al zit hij doorgaans achter de gesloten lamellen van zijn appartement. Ze zijn bang, vooral sinds ze ontdekten dat de man in 2006 al een keer werd veroordeeld voor ontucht met zijn minderjarige neefje en dat hij banden heeft met Robert M.


Burgemeester Kolff (1976, VVD), besloot zich op te werpen als belangenbehartiger van de bezorgde bewoners van Petenbos. Hij spande een kort geding aan om alsnog tot afspraken te komen. Het is voor het eerst dat een burgemeester dit middel, een collectieve vordering, gebruikt tegen een pedofiel.


Wat moet een burgemeester doen als angstige of boze buurtbewoners hem vragen hun kinderen te beschermen tegen een pedofiel en hij die pedofiel tegelijkertijd moet beschermen tegen de grillen van de buurtbewoners? Dat vraagstuk houdt niet alleen de burgemeester van Veenendaal bezig. Vorige maand protesteerden 150 boze inwoners van Deventer tegen de aanwezigheid van Martijn Uittenbogaard, oprichter van de inmiddels verboden pedofielenvereniging Martijn, die in de stad was om een vriend te bezoeken.


'Wij trekken een grens, een pedo is geen mens', stond er op de spandoeken boven de hoofden van de grimmige moeders en vaders die door het centrum van Deventer trokken. Aan hun hand liepen duimende dreumesen, onwetend dat zij de rol van potentiële slachtoffers vertolkten. De sussende woorden van de burgemeester konden niet voorkomen dat de flat waar Uittenbogaard was gesignaleerd moest worden beschermd door de ME; een volksgericht lag binnen de grenzen van het mogelijke.


Pedofielen zijn katalysatoren voor maatschappelijke onrust. Op de Facebookpagina's die opriepen tot het protest in Deventer werden de meest gruwelijke oplossingen voor het 'pedofielenprobleem' geopperd: afvoeren naar een onbewoond eiland, brandmerken, aan de ratten voeren, 'met hun voeten in een bak cement van een viaduct mieteren'.


'Ik snap nog beter dat je een moord pleegt, dan dat je een kind iets aandoet', zegt moeder Miranda (36) uit Veenendaal. Pedofilie, zo blijkt, roept in sommige mensen een oerangst op die sterk genoeg is om alle rationele overwegingen te vloeren. Natuurlijk is de angst voor een veroordeelde pedofiel reëel, maar de mogelijkheid dat hij zijn leven betert na zijn straf of behandeling in een tbs-kliniek is dat ook. Maar in Deventer, noch in Veenendaal geloven mensen in die mogelijkheid - een pedofiel blijft gevaarlijk. De door angst ingegeven hetze tegen pedofielen doet denken aan de heksenjachten van weleer. De pedofiel is het kwaad dat zich kan verschuilen achter het vriendelijke gezicht van de buurman. Je weet maar nooit.


'Aandoening'

Hoe groot is het verschil met de jaren tachtig toen pedofilie als 'aandoening' breed werd geaccepteerd. De PvdA deed in 1980 zelfs een voorstel om de leeftijd waarop kinderen legaal seks mochten hebben met een volwassene te verlagen. In die tijd kwam een burgemeester weg met het argument dat een pedofiel die zijn straf had uitgezeten of zijn seksuele voorkeur niet in de praktijk brengt, dezelfde rechten heeft als iedere andere burger. Met een pedofiel had je maar te leven. Nu niet. Nu moet hij laveren tussen zijn rol als hoeder van de rechtsstaat en begripvolle burgervader, die de zorgen van zijn inwoners met raad en daad wegtovert.


Hoe doet hij dat? Praten met en luisteren naar beide partijen, luidt het devies van burgemeesters die met dergelijke kwesties te maken hebben gehad. 'Maar dan nog verschilt de aanpak per geval en is het succes afhankelijk van de welwillendheid van de pedofiel en van de buurtbewoners', zegt Bernt Schneiders, burgemeester van Haarlem en voorzitter van het Genootschap van Burgemeesters. 'Hier in Haarlem heb ik meegemaakt dat een pedofiel vrijkwam, dat nieuws op Facebook werd gezet en zijn ruiten werden ingegooid', zegt Schneiders (1959, PvdA). Toen heb ik camera's op het huis laten zetten. Ik heb ook een bijeenkomst voor de buurt georganiseerd. Die mensen wierpen me voor de voeten dat ik de pedofiel beter beschermde dan hun kinderen. Toen heb ik uitgelegd dat pedofielen die hun straf hebben uitgezeten van de wet een nieuwe kans moeten krijgen. Het probleem is: als mensen boos of bang zijn, vinden ze de wet niet zo belangrijk.'


Burgemeester Kolff van Veenendaal wil vooral heldere afspraken maken. In een gebiedsverbod, zoals dat in 2009 werd opgelegd aan de Eindhovense pedofiel Sytze van der V., ziet hij in dit geval niet zoveel.


'Als de rechter beslist dat deze man vrij is, heb ik daarmee te dealen, dan ga ik hem niet nog een keer straffen. Dat is ook wat ik de buurtbewoners verteld heb. Ik wil hem dus niet weg hebben. Wat ik wel wil, is dat hij oog heeft voor de gevoelens van omwonenden en dat hij niet in de buurt komt van schoolpleinen en speeltuintjes.'


Kolff vindt de collectieve vordering 'een zuivere methode' om tot een voor beide partijen acceptabele oplossing te komen. Maar het liefst zou hij in deze omstandigheden over meer middelen beschikken. Om een pedofiel naar een andere wijk te verplaatsen, is bijvoorbeeld toestemming van de rechter nodig. En om toezicht op een pedofiel te houden, moet er toestemming zijn van het Openbaar Ministerie. Als hij sneller en meer naar eigen inzicht zou kunnen handelen, zou hij meer maatwerk kunnen leveren, denkt Kolff.


Herfstvakantie

Het is vrijdagmiddag half vier, de eerste minuten van de herfstvakantie. Een golf kinderen rolt door de straten van Petenbos, op fietsen, skates en futuristische stepjes in alle soorten en maten. Als J.H. zijn witte lamellen zou openen, zou hij in een oogopslag minstens dertig kinderen zien.


Gerard (44), vader van een zoon van 6 en een dochter van 4, is blij met de stap die de burgemeester zet. Al zou hij het liefst zien dat de pedofiel in een andere buurt woonde 'zonder kinderen. Een bejaardentehuis op een indrustrieterrein ofzo.'


Hoe H. eruitziet weet hij niet. 'En dat is maar goed ook', zegt hij. 'Want anders... ja, ik weet niet wat ik zou doen als hij hier in de speeltuin stond.'


In De Bilt liep de hetze slecht af

Een volksgericht tegen een pedofiel is voor een burgemeester een doemscenario. Vier jaar geleden gebeurde het in Maartensdijk, gemeente De Bilt. De zaak kreeg destijds weinig media-aandacht.


In februari 2009 werd Paul Schaap (52) dood aangetroffen in zijn huis. Hij bleek vermoord. Buren hadden alarm geslagen omdat ze hun wat zonderlinge buurman al een poosje niet hadden gezien. Op de website stopkindersex.com, voerde pedojaagster Yvonne van Hertum een hetze tegen Schaap omdat hij een pedofiel zou zijn. Hij zou onder verschillende pseudoniemen actief zijn op kinderpornosites. Van Hertum zette zijn adresgegevens online.


De moordenaar van Schaap, Bart H., was in zijn jeugd misbruikt door een pedofiel. In de rechtszaal zei H. dat hij door Schaap te vermoorden, eigenlijk een einde had gemaakt aan het leven van 'Feiko', de pedofiel uit zijn jeugd. Dat Schaap zelf strafbare feiten heeft begaan, kon door het OM niet worden bewezen.


Arjen Gerritsen, burgemeester van De Bilt, wist destijds niets over de internethetze tegen Schaap. 'Ik hoorde pas van de kwestie toen die man was overleden. Vreselijk is dat. Toen ik me in de kwestie verdiepte, stoorde het me erg dat die mevrouw Van Hertum op internet zo haar gang kon gaan.'


'Ik heb begrip voor de emoties die ontstaan als een veroordeelde pedofiel terugkeert in de samenleving, maar je kunt als overheid niet toelaten dat die emoties omslaan in een volksgericht.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden