Kan Trump het dubieuze kunstje van Nixon nadoen?

'Sluit haar op!' is al sinds de Republikeinse partijconventie in Philadelphia de favoriete strijdkreet van de aanhangers van Donald Trump in de campagne tegen Hillary Clinton. Maar nu heeft de Republikeinse partijkandidaat laten weten dat hij daar ook echt werk van zal maken, als hij in het Witte Huis komt.

President Richard Nixon in 1973 tijdens een persconferentie, waarin hij zegt dat hij zijn adviseur, John Dean niet, niet laat getuigen tijdens een Watergate-hoorzitting.Beeld ap

In het debat van zondagnacht kondigde Trump aan dat hij als president een speciale aanklager zal benoemen om een onderzoek te beginnen naar het wissen van duizenden e-mails door Hillary Clinton. 'Het is maar goed dat iemand met het karakter van Donald Trump niet de baas is over het rechtssysteem in ons land', reageerde Clinton. Trump: 'Omdat jij dan in de gevangenis zou zitten.'

Het was ongetwijfeld het dieptepunt van het televisiedebat tussen Trump en Clinton, maar tegelijkertijd een logisch vervolg op de machtsovername die zich aan het voltrekken is binnen de Republikeinse partij. Onder invloed van de rechtse Tea Party is de partij de afgelopen jaren meer en meer in handen gekomen van politici voor wie compromis een vies woord is, maar sinds de opkomst van Donald Trump is er binnen de Grand Old Party een krachtige populistische stroming opgedoken die politiek als oorlog ziet.

Strijdkreet

Hoe sterk die beweging is bleek wel uit het feit dat ook figuren uit het Republikeinse establishment zich op de partijconventie aansloten bij het geroep dat Clinton achter de tralies hoort. Dat niemand uit de Republikeinse partijleiding bezwaar aantekende tegen deze manier van campagne voeren tegen een politieke tegenstander, had er waarschijnlijk mee te maken dat het niet meer dan een strijdkreet leek. Maar het dreigement van Trump tegen Clinton laat zien dat het verder gaat: met Trump lijkt de Republikeinse partij een tweede Nixon aan boord te hebben gehaald. Ook Nixon deinsde er niet voor terug zijn macht als president te misbruiken om zijn politieke vijanden - die hij overal zag - te bestrijden.

Nixon zette het ministerie van Justitie in om af te rekenen met kopstukken van de protestbeweging tegen de Vietnamoorlog en liet prominente Democraten schaduwen in de hoop hen te betrappen op een misstap. Op 20 oktober 1973 gaf Nixon minister van Justitie Elliot Richardson de opdracht Archibald Cox te ontslaan als speciale aanklager voor het onderzoek naar de Watergate-affaire toen deze de banden met belastende gesprekken uit de Oval Office opvroeg. Richardson weigerde en diende zijn ontslag in, evenals onderminister William Ruckelshaus. Uiteindelijk stuurde de inderhaast benoemde Robert Bork de speciale aanklager alsnog de laan uit, maar het Saturday Night Massacre, zoals de episode te boek kwam staan, bezegelde het lot van Nixon. Het jaar daarop moest hij aftreden. Sindsdien staat Nixon te boek als de man die de Amerikaanse democratie op de rand van de afgrond bracht met zijn machtsmisbruik.

Lees ook: Clinton vergeet knock-out uit te delen aan beheerste Trump

Een turbulent campagneweekend werd zondagavond afgesloten met een turbulent debat. Donald Trump wist de lage verwachtingen te overtreffen, scoorde bij zijn harde kern en maakte het voor Republikeinse politici lastiger zich van hem te distantiëren.

Na Nixons aftreden besloot het Congres de regeling aan te passen om de speciale aanklager - later de onafhankelijke aanklager - tegen politieke druk van bovenaf te beschermen. Zowel het Congres als de minister van Justitie kon de onafhankelijke aanklager inzetten om hoge overheidsfunctionarissen te onderzoeken, maar alleen na het raadplegen van een commissie van drie rechters.

Sinds 1999 heeft de minister van Justitie - en dus de president - weer meer te zeggen over de benoeming van een speciale aanklager. Maar onder president Bush werd het instrument nooit gebruikt. Ook al hebben de Republikeinen nog zo'n hekel aan de Clintons, waarschijnlijk zullen de leiders van de partij weinig animo hebben voor een nieuw politiek avontuur met een speciale aanklager. De Republikeinen bewaren nog steeds slechte herinneringen aan het onderzoek van onafhankelijk aanklager Kenneth Starr tegen president Clinton. Starrs onderzoek, dat begon naar aanleiding van een schimmige onroerendgoedtransactie, liep uit op een klopjacht op Clinton wegens zijn affaire met Monica Lewinsky. De pogingen van de Republikeinen om Clinton via een afzettingsprocedure uit het Witte Huis te verjagen, eindigden in een vernederende mislukking voor de partij. In plaats van Clinton kostte de afzettingsprocedure verscheidene Republikeinse leiders de kop.

Donald Trump poseert met het publiek na afloop van het debat in St. Louis.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden