Kan paars ook compromissen sluiten?

EEN 'nieuwe bestuurlijke en politieke stijl' werd er beloofd. Vooral D66-leider Hans van Mierlo raakte er voor de verkiezingen maar niet over uitgepraat....

ARNOLD KOPER

Het land zou voortaan recht toe recht aan in gesprek met de burgers worden bestuurd. De cultuur van het Torentjesoverleg had haar beste tijd nu wel gehad. De Tweede Kamer zou weer veranderen in de leeuw die ze toch eigenlijk behoort te zijn.

En die 'nieuwe politieke en bestuurlijke stijl' die kwam er. Of beter gezegd, die werd door de verpletterende nederlaag van CDA en PvdA, de twee oude verzuilde systeempartijen, door de kiezers zelf hardhandig afgedwongen.

Toegegeven, de langdurige kabinetsformatie met zijn formateurs, informateurs en ditmaal zelfs een voorverkenner, verliep nog een beetje ouderwets. Maar voor het eindresultaat hoefden de paarse onderhandelaars zich uiteindelijk niet te schamen.

Het regeerakkoord was nu eens geen telefoonboek geworden waarin de particuliere besognes van alle afzonderlijke fractiespecialisten in de uitputtende stijl van het levensverzekeringscontract waren vastgelegd.

Het was echt een overeenkomst op hoofdlijnen. De sociaal-liberale richting van het beleid (een nieuwe verantwoordelijkheidsverdeling tussen burgers en overheid) werd er helder in geformuleerd.

Er werden scherpe, grotendeels ondubbelzinnige afspraken gemaakt over de omvang van de bezuinigingen, de lastenverlichtingen en de middelen die voor nieuw beleid waren bestemd. Maar overigens werd er veel, te veel volgens sommigen, aan het nieuwe kabinet overgelaten.

Volgende week, op 29 november, zit het kabinet er honderd dagen. De wittebroodsweken zijn dus ruimschoots voorbij. Die eerste periode liep voor Wim Kok en de zijnen beslist niet slecht. De ministers sleepten hun begrotingen bijna moeiteloos door de Kamer. De uitstraling van de nieuwe coalitie mag er nog altijd wezen.

Natuurlijk 'Ruis en Nitwit' (Maaike Helder) hebben de afgelopen weken een en ander verpest, maar doorgaans wordt het kabinetsbeleid merkbaar beter 'gecommuniceerd' (vice-premier Dijkstal in Trouw). Ischa Meijer tutoyeert Annemarie Jorritsma. En Martin van Amerongen vraagt zich na het zien van die uitzending af waarom hij voortaan niet ook op de VVD zou kunnen stemmen.

De oppositie, het aanvankelijk aangeslagen maar desalniettemin verrassend sterk opererende GroenLinks daargelaten, heeft tot nog toe geen potten kunnen breken. De 'natte-hondenlucht', zoals senator Vis van D66 het deze week tijdens de algemene beschouwingen in de Eerste Kamer treffend karakteriseerde, is van het Binnenhof verdwenen.

Meningsverschillen worden uitgesproken in plaats van ijlings toegedekt. En zo is het tussen de regeringspartijen ook afgesproken. Er is een regeerakkoord en daar houden we ons aan. Maar verder hebben we alle drie ons eigen verkiezingsprogramma, onze eigen inhoudelijke accenten.

Was het in vorige coalities nog een goede gewoonte, of in ieder geval een nastrevenswaardig doel, dat het kabinet en de coalitiepartijen op een lijn zaten, tegenwoordig lijkt welhaast het omgekeerde het geval te zijn.

Paars verschilt vooral van mening. Dat geldt voor (de bezuinigingen op) Ontwikkelingssamenwerking, Defensie en Onderwijs. Het geldt voor een reeks van 'groene' onderwerpen: deze week was er natuurlijk het spektakel over Borssele. Maar eerder zagen we hetzelfde bij de debatten over de nachtvluchten op vliegveld Beek, en de ondergrondse gasopslag bij Langeloo. Het moet trouwens wel gek lopen wil dat scenario zich bij de discussie over de hoge-snelheidslijn en de Betuwelijn niet herhalen.

Die opeenstapeling van meningsverschillen - en de opsomming is beslist niet uitputtend - is voor sommige politici en commentatoren van CDA-huize voldoende reden vraagtekens te plaatsen bij de geloofwaardigheid (of zelfs het bestaansrecht) van de paarse coalitie.

Als dat nou dualisme is, wordt er dan op smalende toon gezegd, dan mogen jullie het houden.

Die kritiek is niet helemaal terecht. Al is het alleen maar omdat door de verkiezingsuitslag van 3 mei ook een coalitie met de christen-democraten onvermijdelijk een veel 'pluralistischer' karakter zou hebben dan in het tijdperk-Lubbers gebruikelijk was.

Tot zover de zonnige kant van de straat. Maar aan de overkant lonkt de schaduw. Neem de kwestie-Borssele. Dat de drie paarse partijen meningsverschillen over het lot van die kerncentrale niet onder stoelen of banken staken is, gezien de programma's waarmee zij de verkiezingen zijn ingegaan, alleszins begrijpelijk.

Voor de liefhebbers leverde dat een even boeiend als spannend debat op met allerlei verrassende wendingen. Maar veel burgers die wat minder geïnteresseerd zijn, zullen van het Borssele-debat vooral de indruk hebben overgehouden dat de politici in Den Haag op hol waren geslagen.

En dat waren ze natuurlijk ook. Van enige politieke regie was de afgelopen weken in ieder geval geen sprake. Iedereen deed maar wat.

Het kabinet, gesteund door de VVD, vond dit, D66 dat, en de PvdA weer iets anders. En ten slotte mocht mijnheer Van Dijke van het RPF per motie van GroenLinks de doorslag geven, maar niet nadat hij eerst een paar keer van de ene naar de andere kant van de Kamer was gerend.

0 OE vermakelijk ook, zulke taferelen zijn zeker als ze een paar keer voorkomen desastreus voor het vertrouwen in de politiek. Natuurlijk, niemand verwacht van de paarse partijen dat ze hun meningsverschillen onder de tafel moffelen. Dat zou evenzeer ongeloofwaardig zijn. Maar van een regeringscoalitie mag wel worden verwacht dat ze bij tijd en wijle ook eens compromis weet te sluiten, waarmee alle betrokken partijen kunnen leven.

Dat is ook om een andere reden geen overbodige luxe. Sinds de fractieleiders in augustus hun handtekening onder het regeerakkoord hebben gezet, is er tussen de coalitiepartners geen vooruitgang meer geboekt.

Integendeel, af en toe lijkt het wel of, afgezien van het totaalbedrag van de bezuinigingen, vrijwel alle andere afspraken ter discussie staan. Het regeerakkoord wordt eigenlijk alleen maar dunner. Voor het vertrouwen in het kabinet zou het leuk zijn als er ook eens een paragraaf aan wordt toegevoegd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden