Kan ongeduldig Frankrijk nu eindelijk aan de slag met EU?

'Goed nieuws voor Europa', zo noemde de Franse president Macron zondag de instemming van de SPD-leden met de Grosse Koalition in Duitsland. Nog geen 24 uur later volgde slecht nieuws: de verkiezingen in Italië waarbij eurokritische partijen een meerderheid van de stemmen haalden.

Macron en Merkel ontmoetten elkaar in Parijs op 19 januari 2018.Beeld afp

Het is moeilijk om 'mooie ideeën te verdedigen' in een land dat 'ontegenzeggelijk lijdt onder de zeer sterke druk van de migratie', zei Macron over de Italiaanse uitslag. Zijn minister van Europese Zaken, Nathalie Loiseau, zei dat 'Italië zich in de steek gelaten voelde door Europa, tegenover een ongekende stroom migranten'. Macron herhaalde dat 'wij zullen doorgaan met het verdedigen van Europa dat beschermt, het Europa van de ambitie dat ik beloofd heb sinds mijn verkiezing'.

De vraag rijst alleen: met wie kan Macron zijn Europese ambities verwezenlijken? De president hoopte zaken te doen met Angela Merkel, de sterke vrouw van Europa. Maar Merkels CDU/CSU verloor de verkiezingen en wist met grote moeite een coalitie te sluiten met een andere verliezer, de SPD. Heeft deze GroKo, geleid door een vermoeide bondskanselier, voldoende gezag om meer Europese integratie te verkopen aan een sceptische publieke opinie? De AfD en de Beierse CSU zijn fel tegen een verdieping van de eurozone, omdat zij niet willen dat Duitsland meer voor zwakke landen zal betalen.

Van de rest van het speelveld zal Macron ook niet vrolijk worden. In Italië wonnen de tegenstanders van Europa, Polen en Hongarije staan openlijk vijandig tegenover Brussel. In Oostenrijk is extreem-rechts tot de regering toegetreden. Premier Rutte verklaarde weliswaar dat Nederland thuis hoort in de Europese Unie, maar zijn redevoering van afgelopen vrijdag liet zich ook lezen als een waarschuwing tegen al te ambitieuze plannen van Macron en Merkel. Nederland wordt in Frankrijk als een harde tegenstander gezien.

Lichtpunten

Niettemin ziet Parijs lichtpunten. Met de nieuwe Duitse coalitie valt in elk geval goed te werken, verwachten de Fransen. In het coalitieakkoord tussen CDU en SPD worden mooie woorden over Europa gesproken, al bevat het weinig concrete plannen. 'We horen elke dag dat Europa moet versnellen en dat Duitsland een sterke stem moet hebben, samen met Frankrijk en de andere lidstaten', zei Angela Merkel maandag.

De Duitsers lijken ook bereid enigszins in Franse richting op te schuiven. De ambities van Macron zetten Duitsland onder morele en politieke druk, denkt Lucas Guttenberg van de denktank Jacques Delorsinstitut in Berlijn. Jarenlang konden de Duitsers zich voordoen als de betere Europeanen, terwijl ze zich verscholen achter de zwakte van de Franse president Hollande. Duitsland wilde best meer integratie, zo werd gezegd, maar het kon niet vooruit omdat Frankrijk niet te vertrouwen was.

Begrotingsoverschot

Door Macron moet Duitsland kleur bekennen. 'De druk ligt nu in het Duitse kamp. Het coalitieakkoord is een aanbod om te praten', zegt Guttenberg. 'Er zal gepraat worden over een investeringsbudget, over een uitbreiding van de bankenunie, een harmonisering van de kapitaalmarkt', verwacht hij. Duitsland heeft geld. De begroting laat een overschot zien, terwijl internationale organisaties als de OESO en het IMF het land manen meer te investeren.

'Ik verwacht dat er wel een akkoord zal worden gesloten over een investeringsbudget', zegt Yves Bertoncini van de Franse pro-Europese organisatie Mouvement Européen. 'Maar de kans is groot dat het een compromis wordt dat beide partijen de kans geeft om aan window dressing te doen, en het akkoord thuis als een overwinning te verkopen.' Macrons plannen voor een eigen minister van Financiën en parlement voor de eurozone lijken echter kansloos.

Europese erfenis

Belangrijk wordt hoe de eurogezinde SPD zich in de nieuwe coalitie zal weten te manifesteren, denkt Lucas Guttenberg van het Delorsinstitut. 'Veel zal ook afhangen van de vraag in hoeverre Angela Merkel in haar laatste ambtstermijn een Europese erfenis wil achterlaten', zegt hij. In Brussel wordt het probleem van Italië gerelativeerd. Politieke chaos in Rome is niets nieuws, en de Italianen waren de afgelopen jaren nooit een belangrijke speler in het Brusselse besluitvormingsproces. Bovendien zullen de financiële markten het land disciplineren: met een staatsschuld van 130 procent kan het zich geen wilde experimenten veroorloven.

Toch is de Italiaanse verkiezingsuitslag een probleem voor Macron, denkt Bertoncini van de Mouvement Européen. 'Voor Frankrijk is het toch moeilijk iets zonder Italië te doen. Het is een groot buurland, een van de oprichters van de Europese Unie', zegt Bertoncini. Frankrijk wil haast maken. Voor de Europese verkiezingen van mei 2019 wil het een positieve Europese dynamiek op gang brengen. Door de slepende Duitse formatie is veel tijd verloren. Op de eurotop van juni zal Macron resultaten moeten boeken.

Mede door de verwachte chaos in Italië zal dat niet meevallen, schreef Le Monde maandag. Hoe moet een akkoord over migratie worden bereikt zonder regering in Rome, of een regering die wordt gedomineerd door eurosceptici? Hoe wil Macron de eurozone hervormen zonder hulp van Italië, tegenover de Duitsers die veel minder enthousiast zijn over verdere integratie? 'De Europese lente die werd aangekondigd na de verkiezing van de Franse president in mei 2017 lijkt opnieuw uit te draaien op de winter van de eurosceptici', aldus Le Monde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden