Kan Nederland een Turkse minister weigeren?

Dinsdag is een spannende dag voor premier Rutte en minister Koenders van Buitenlandse Zaken: legt Turkije zich neer bij de weigering van Nederland om de Turkse vicepremier toe te laten voor een herdenkingsbijeenkomst? En hebben wij eigenlijk wel het recht en de mogelijkheid om dat te doen?

Mevlüt Cavusoglu, de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, zwaait met een Turkse vlag bij een evenement in Hamburg. Beeld AP

Welke juridische mogelijkheden zijn er om hem tegen te houden?

De opties zijn beperkt. Voor officiële bezoeken van staatshoofden is altijd toestemming van het ontvangende land nodig. Maar in dit geval gaat het niet om een officieel bezoek van de Turkse vicepremier aan zijn Nederlandse evenknie Lodewijk Asscher. Hij wil het kabinet niet ontmoeten, maar zijn landgenoten bezoeken voor een herdenkingsdienst.

Dat mag. Om Nederland te bezoeken heeft een Turk, zelfs een minister, wel een visum nodig. Zo'n visum aan iemand uit een 'bevriend land' wordt alleen geweigerd als er zwaarwegende redenen zijn. Zo kan het kabinet een buitenlandse minister zonder opgaaf van redenen weigeren door zich te beroepen op het Verdrag van Wenen inzake diplomatiek verkeer uit 1961, zegt bijzonder hoogleraar internationaal recht en politiek Geert-Jan Knoops. 'Maar dat is een zware maatregel die tot nu toe alleen werd ingezet in zeer extreme situaties, zoals spionage.'

Een tweede optie is een beroep te doen op de openbare orde. Als die in het geding is, kan een Nederlandse burgemeester de komst van de buitenlandse minister eveneens weigeren. Dat gebeurde in maart in Rotterdam. Maar volgens de burgemeester van Apeldoorn, waar de herdenkingsbijeenkomst zal plaatsvinden, zijn hiervoor vooralsnog geen indicaties.

Wat als de minister toch in Nederland opduikt?

Mocht vicepremier Türkes niet luisteren naar de oproep om weg te blijven en hij duikt dinsdag toch op in Nederland (bijvoorbeeld door per auto te arriveren vanuit een ander EU-land), dan heeft het kabinet een nieuw diplomatiek probleem. Zoals Rutte in maart zei over de Turkse minister van Buitenlandse Zaken: 'Er zijn mensen die willen dat we hem op Schiphol direct in de boeien slaan, maar we hebben het hier over een minister van een Navo-bondgenoot.'

Afgelopen vrijdag wilde Rutte niet speculeren wat er zal gebeuren als Turkije toch een bewindspersoon stuurt. Als de openbare orde niet in het geding is en de Turk beschikt over een geldig Schengenvisum, dan is de kans groot dat hij gewoon mag doorlopen.

Geniet een minister geen diplomatieke immuniteit?

Daarover valt te twisten. Volgens de Turken is de ongewenstverklaring van Nederland een schande, omdat een Turkse minister in een bevriend land moet kunnen gaan en staan waar hij wil. Zo'n minister zou een vorm van diplomatieke immuniteit genieten omdat hij of zij doorgaans met een diplomatiek paspoort reist.

Het kabinet ziet dat anders. Diplomatieke immuniteit geldt in hun ogen alleen voor diplomaten, zoals ambassadeurs en consul-generaals. Volgens hoogleraar Knoops is dat niet zo zeker. 'Er is jurisprudentie die zegt dat de diplomatieke immuniteit ook geldt voor een zittend minister.'

Hoe gaan andere landen om met ongewenste ministers?

Oostenrijk heeft maandag geweigerd de Turkse minister van Economische Zaken toe te laten voor een herdenkingsbijeenkomst. Volgens Oostenrijk wordt de bijeenkomst een groot evenement en betekent het bezoek van een Turkse minister een gevaar voor de openbare orde. De Turkse minister is voor een officieel bezoek wel van harte welkom, maar niet voor een openbaar optreden.

Bondskanselier Angela Merkel verbood president Erdogan afgelopen weekeinde rondom de G20-top een toespraak te houden voor zijn landgenoten in Hamburg. Eerder dit jaar weigerde Duitsland aan Turkse bewindslieden om campagne te voeren op Duitse bodem.


Bekijk hieronder het overzicht van wat er de afgelopen acht jaar allemaal misging tussen Nederland en Turkije. Is de tijdlijn niet (goed) zichtbaar op uw apparaat? Klik dan hier.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden