Kan nationalisme ook verantwoord zijn?

Globalisme is uit, nationalisme is in. Zelfs de grootste propagandisten van de mondialiseringselite vallen van hun geloof.

De Amerikaanse hoogleraar Larry Summers. Voorheen was hij minister van Financiën onder Clinton, voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank en president van Harvard. Beeld anp

Deze week bleek de Amerikaanse hoogleraar Larry Summers (minister van Financiën onder Clinton, voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank en president van Harvard) te zijn bekeerd. Hij is sinds deze week 'verantwoord nationalist'.

Begin jaren negentig was hij juist de kampioen van de 'ismes' (multilaterisme en bilaterisme). Hij ging de confrontatie aan met de antiglobalistische relschoppers van 1999 (Battle of Seattle) en 2001 (Bloedbad van Genua). Nu is hij overtuigd dat ze deels gelijk hadden. Landen moeten weer voor het welzijn van hun eigen burgers opkomen in plaats van een abstract idee van een betere wereld te willen realiseren.

Economische rechtvaardiging heeft hij daar niet voor. In een opinie-artikel in de Financial Times waarin hij deze week zijn ideeën lanceerde, zei hij dat de VS hebben geprofiteerd van het vrijhandelsverdrag Nafta, de handelszone met Canada en Mexico, maar 'niet zoveel als we dachten'. De studies over extra banen dankzij handelsverdragen kloppen, net als de voordelen van de immigratie en de nadelen van belemmeringen. Maar alleen zijn de burger er niet van te overtuigen. Hoe harder wordt gewezen op de voordelen van vrijhandel, hoe meer ze denken dat het om een samenzwering van de elite gaat. Summers verwijst daarmee naar de Wet van Gresham, waarbij slecht geld uiteindelijk al het goede geld vervangt.

Zo stelde het Centraal Planbureau deze week dat het vrijhandelsverdrag TTIP van de VS met de EU de Nederlandse handel naar Amerika doet verdubbelen. Dat levert 1,7 procent extra groei voor Nederland op. Maar in plaats van tegenstanders te overtuigen dat TTIP toch misschien niet zo slecht is, oogst het CPB slechts hoon. Het volk voelt zich door deze sommetjes voorgelogen. Economische pluspunten van globalisering worden gezien als even grote verzinsels als leven op Mars.

Summers lijkt in zijn betoog op de leider van het Judease verzet in de Monty Python-film Life of Brian die zich afvraagt wat de Romeinse bezetters nu voor het land hebben betekend, behalve dan de aanleg van aquaducten. Vervolgens komen zijn medestrijders met een eindeloze reeks van Romeinse verworvenheden.

Summers wil paal en perk stellen aan internationale samenwerking, maar maakt uitzonderingen op het terrein van belastingheffing (internationale belastingsconcurrentie op arbeid kost de wereld al 1 biljoen euro per jaar), milieu, het geldwezen, arbeidsrecht en terrorisme. Met die uitzonderingen maakt hij het nationalisme verantwoord.

Alleen mogen de EU en de ECB zich niet meer met het financiële beleid van Italië en Griekenland bemoeien. En TTIP moet niet doorgaan. Dit 'werktuiglijk internationalisme' leidt in de ogen van Summers alleen maar tot 'meer verontrustende referenda en populistische demagogen die om het hoogste ambt strijden'.

De Amerikaanse hoogleraar Larry Summers. Hij was minister van Financiën onder Clinton, voormalig hoofdeconoom van de Wereldbank en president van Harvard. Beeld anp

Blijkbaar schaart hij zich niet achter Trump, Boris Johnson of Le Pen, maar probeert ze te dwarsbomen door zelf deels nationalistisch te worden. Hij denkt te weten wat het volk irriteert. De onvrede die tot Brexit leidde, wordt vooral veroorzaakt door technocraten die handelsverdragen in elkaar zetten en waken of de landen die ook naleven: de EU in Brussel, de WTO in Geneve (die doet overigens al 15 jaar niets meer) en IMF in Washington. Maar misschien wordt de onvrede juist veroorzaakt door de gekozen politici in Den Haag, Londen en Washington doen.

Dat de pensioenen worden gekort - een van de meest boos makende maatregelen - kan moeilijk EU, IMF en WTO worden verweten. Het opzeggen van handelsverdragen zal de immigratie niet verminderen.

Er is geen enkele onderbouwing, laat staan garantie dat iets van 'verantwoord nationalisme' een antwoord is op de frustraties van vandaag.

Verantwoord internationalisme zou een betere optie zijn.

Peter de Waard vervangt tot en met 9 augustus Frank Kalshoven, die met vakantie is. Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.