Kan May haar vlotte Brexit nog redden?

Het Britse hof heeft bepaald dat ook het parlement moet instemmen met het starten van de Brexit-procedure. Premier May kan rekenen op de meerderheid van haar eigen partij. Toch zitten er nog addertjes onder het gras.

Gina Miller, een van de voornaamste aanklagers in de Artikel 50-zaak, arriveert bij het Britse hof. Beeld epa

De Britse regering-May gaat het parlement morgen een korte Brexit-wet voorleggen. Dat maakte Brexit-minister David Davis dinsdag bekend na het oordeel van het hooggerechtshof dat de regering niet zelfstandig een begin mag maken met de Brexit-procedure.

In een zaak die was aangespannen door enkele burgers beschikten acht van de elf rechters dat de volksvertegenwoordiging, als hoeder van de rechten van de Britse burgers, niet kan worden gepasseerd bij deze vergaande beslissing. Tot opluchting van de regering gaf het hof de ruimte voor een spoedwet, zodat de afscheidsbrief nog steeds vóór eind maart richting Brussel kan.

De juridische onduidelijkheid was ontstaan doordat de regering-Cameron broddelwerk had geleverd bij het opstellen van de referendumwet. Het hof bekrachtigt een eerder vonnis van het gerechtshof, waarvan de leden het zwaar te verduren kregen in de pers.

Hoewel de uitspraak gezichtsverlies vormt, levert het amper politieke schade op. In een spoeddebat hield Davis het parlement voor dat the point of no return al is gepasseerd. Het parlement zal de Brexit niet tegenhouden - al is het maar omdat 421 van de 650 Lagerhuisleden een kiesdistrict vertegenwoordigen waar de kiezers vóór het verlaten van de EU zijn - maar kan wel proberen de scherpe kantjes eraf te halen.

De uitspraak roept een paar prangende vragen op:

Blijven de Tories achter May staan?

Begin december heeft het Britse parlement al gestemd over de Brexit. Het ging toen om een motie van de regering, bedoeld om de stemming te peilen. Slechts 1 van de 329 Conservatieve fractieleden stemde tegen: Kenneth Clarke. De eurogezinde veteraan, uit wiens recent gepubliceerde memoires Kind of Blue de hoge rechters hebben geciteerd in hun arrest, stelde ook na de toespraak van Brexit-minister Davis kritische vragen. De 76-jarige parlementariër is een Don Quichot binnen de partij. 'We zijn nu allemaal Brexiteers', luidt nu het devies. Dat is ironisch omdat de partij jarenlang gespleten was over het Europa-vraagstuk. Achter de coulissen sluimert er wel een splitsing tussen de harde en zachte Brexiteers. De eersten hebben het nu voor het zeggen, maar als de Brexit-onderhandelingen minder soepel lopen dan gehoopt, kan er hommeles ontstaan.

Splijt de uitspraak Labour nog verder?

De uitspraak is vooral een probleem voor Labour, dat op diverse manieren gespleten is. Leider Jeremy Corbyn zei kort na de referendumuitslag dat de Brexit zo snel mogelijk in werking zou moeten treden, en hij is er nog steeds voorstander van. Zijn fractie is overwegend eurogezind, maar een flink deel van de Labour-kiezers, zeker die in het noorden, hebben voor de Brexit gestemd. Als een evenwichtskunstenaar zal Corbyn enkele amendementen indienen. Zo wil hij dat May het onderhandelingsresultaat aan het parlement voorlegt voordat ze het heeft ondertekend. Dit biedt het parlement de kans om de premier naar Brussel terug te sturen als het resultaat niet goed genoeg is. De Liberal Democrats, die maar negen zetels bezetten, gaan verder en willen dat er een referendum komt over het door May bereikte akkoord.

Speelt het Hogerhuis met vuur?

De stille hoop van het anti-Brexitkamp vormen de ongekozen Lords en Lady's in de herzieningskamer, op het Chinese volkscongres na 's werelds grootste parlementaire kamer. Op de rode bankjes heeft de regering geen meerderheid en eurogezinde leden kunnen, zonder rekening te hoeven houden met kiezers in hun district, tegen de Brexit stemmen. Het gebrek aan een mandaat is meteen ook het probleem van de politici in de hermelijnmantels. Ministers hebben May al aangeraden om het Hogerhuis te kortwieken of zelfs af te schaffen, als het overgaat tot sabotage van de volkswil. Een alternatief voorstel is om honderd nieuwe conservatieve leden te benoemen, teneinde weer een meerderheid te verwerven. De verwachting is dat de Hogerhuisleden tijdrovende amendementen zullen opstellen, maar de regering niet zullen tegenhouden.

Opstand in de Keltische streken?

De rechters hebben geoordeeld dat de parlementen in Cardiff (Wales), Edinburgh (Schotland) en Belfast (Noord-Ierland) geen zeggenschap krijgen over de Brexit. Het is weliswaar gebruikelijk dat ze een stem krijgen in wetten die de belangen van de burgers raken, maar dat is niet in de wet vastgelegd. Dat zorgt vooral voor onvrede in Schotland en Noord-Ierland, waar de bevolking, anders dan in Wales, in meerderheid voor het EU-lidmaatschap heeft gestemd. De Schotse premier Nicola Sturgeon kondigde aan toch een stemming te houden, wat vooral bedoeld is om enthousiasme te kweken voor een nieuw onafhankelijkheidsreferendum. In Noord-Ierland wordt het menens als het verlaten van de douane-unie leidt tot het sluiten van de grens met Ierland. Dat kan een referendum over de Ierse eenwording veroorzaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.